साहित्य

(पुस्तक समीक्षा) कूटनीतिक प्रशासकको चरादृष्टि

टीका ढकाल, भाद्र २६, २०७६

परराष्ट्रका पात्रले नेपालको कूटनीतिक जिम्मेवारीमा सुरुआतदेखि रहेका विभिन्न व्यक्तित्वको छोटकरी परिचय दिँदै परराष्ट्र मन्त्रालयको क्रमिक विकासलाई चित्रण गर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

विद्रोही हिटलर

कृष्ण धरावासी  , भाद्र २४, २०७६

जेल जर्नलजस्तो लाग्ने माइन क्याम्फ निकै तार्किक लाग्यो, निरपेक्ष भएर पढ्दा एडोल्फ हिटलरलिखित यस किताबमा संसदीय व्यवस्थाका विकृति पनि खुलस्त पारिएको हामीले अहिले भोगिरहेको संसदीय बेथिति हिटलरको त्यो बयान दुरुस्तै मेल खान्छ व्यक्ति हिटलर उनका कदम पन्छाएर पढ्दा- राजनीतिक दृष्टि, क्रान्तिकारिता, राज्यमाथि चिन्तन, जर्मनीको अव्यवस्था आदिको निकै आकर्षक चित्रण भेटिन्छ हिटलर तानाशाह मात्रै होइन, विद्रोही पनि थिए भलै उग्र राष्ट्रवादी हिटलरका कारण लाखौँ-लाख व्यक्तिको संहार भयो

घाइते सेना हिटलर उपचारमै रहँदा पहिलो विश्वयुद्ध सकिएकाले उनी बचेका थिए पहिलो युद्धपछि टाट पल्टेको जर्मनीले एक लाखभन्दा बढी सेना राख्न नपाउने, हातहतियार बनाउन-किन्न नपाउने युद्धसिर्जित खर्बौं क्षतिको हर्जाना बेहोर्नुपथ्र्यो सन् १९१९ मा जर्मन मजदुर पार्टीमा प्रवेश गरेका हिटलरले छोटो अवधिमै विभिन्न मोर्चाको अगुवाइ गरे हिटलर बिनायोजना त्यो स्थानमा पुगेका थिएनन् सत्तामा पुगेको लगभग पाँच वर्षभित्रै दोस्रो विश्वयुद्धको घोषणा गरे हिटलरको उदयपछि अभूतपूर्व ढंगले जर्मनीसँग सेना, हातहतियार, पैसा जम्मा भयोे, जुन रुस, बेलायत, फ्रान्स र अमेरिकाले अनुमान गरेकै थिएनन् सायद चौतर्फी घेराबन्दीमा पर्दा जर्मनी हार्यो तर ठूला शक्तिसँग आधा दर्जन वर्ष टिकिरहनु चानचुने सामथ्र्यले सम्भव थिएन कथम् त्यो युद्ध जर्मनीले जितेको भए संसारको इतिहास अर्कै बाटोबाट अघि बढ्थ्यो आज अमेरिकाको जुन प्रभुत्व , त्यो जर्मनीको हुन्थ्यो विजितहरुकै इतिहास मान्य हुने प्रचलनअनुसार लाखौँको नरसंहारपछि पनि हिटलर विश्वनायक हुन्थे

गुड अर्थमा चिनियाँ समाजको गरिबी, सामन्ती परिवेशबीच बढेको दासताको चरम अवस्था, किसानको दुरावस्था पढ्दा मलाई साह्रै पीडा भयो पर्ल एस बकलिखित यो उपन्यासभित्र सामन्ती सर्वहारा समाज तर मध्यमवर्गीय समाज नै देखिँदैन धनी महिलाकी सेविका भएर काम गरेकी ओलान गरिब किसान वाङलुङबीचको प्रेम संघर्ष रोचक आर्थिक उत्थानपछि सामन्ती स्वभाव विकास भएकाले वाङलुङ जुवा, परस्त्रीगमन, नोकरचाकर राख्नमा रमाउँछ व्यक्तिभन्दा सम्पत्ति नै सामन्ती संस्कृतिमा अनुवाद गराउने हतियार भइदिन्छ तर ओलाङमा भने कुनै ठालूपन पलाएको छैन महिलाकै धैर्य संघर्षका कारण परिवार समाजलाई आजसम्म टिकाइराखेको ओलानको सहनशीलताले सुखद परिवारको संकेत गर्छ लोग्नेका हर कमजोरीलाई क्षमा दिँदै परिवारलाई एउटा मुठ्ठीमा जोगाउन ओलानले गरेको दुःख सराहनीय आँधीहुरी, खडेरी, हिमपात, पहिरोका दुःख-कष्ट सहने धरतीजस्तै ऊर्जाशील-उत्पादनशील छिन्, ओलान असंगठित राजनीतिक विद्रोह असन्तुष्टिबीच ओलानको छोरा अन्तिममा आन्दोलनकारीको पछि लागेर जानुले चीनले अब लामो समय गरिबी उत्पीडन खपेर बस्दैन भन्ने संकेत गर्छ कल्पना गरिएजस्तै पछि चीन लाल भयो

गुड अर्थको चीनलाई हेरेर नेपाली कम्युनिस्ट राजनीतिक परिवर्तनलाई हामी अध्ययन गर्न सक्छौँ परिवर्तनपछि अपरिवर्तनीय ढंगका विकृति किन जीवित भए ? नेपालका नेतृत्व वाङलुङजस्ता लाग्छन् यो देश अझै ठूलो उथलपुथल पार्ने युद्ध पर्खेर बसेको पो कि !

महाभारतमा कृष्ण अर्जुनबीच युद्धस्थलमा भएको संवादको अध्याय नै श्रीमद्भगवद् गीता हो न्यायका लागि लड्नैपर्ने क्रान्तिकारी चेत दिने यो ग्रन्थ पश्चिमा दर्शनमा समेत उत्तिकै प्रभावी देखिन्छ कांग्रेसको जनक्रान्ति, जनआन्दोलन, जनयुद्ध, मधेस विद्रोह जनजाति आन्दोलनमा गीतादर्शन सान्दर्भिक रह्यो गीताको सशक्त पक्ष नै हामीभित्रको विद्रोहात्मक मनोविज्ञान ताकतलाई निभ्न नदिनु हो विद्रोह नबोकेको जाति, संस्कृति सभ्यता बाँच्नै सक्दैन

कृष्णले अर्जुनलाई भनेका छन्- 'मारियौ भने स्वर्ग जान्छौ, जित्यौ भने पृथ्वीमा राज गर्छौ दुवै अवस्थामा तिम्रो जित अवश्यभावी हुनाले तिमी युद्ध लड ' गीतादर्शनबाट क्रान्ति, संन्यास, कर्म, भक्तिजस्ता अनेक विकल्पका साथै सांख्यदर्शन कर्मयोग बुझ्न सक्छौँ सकारात्मक बाटो छनोटको अवसर भएकाले निराशाको खाडलमा जाकिनबाट बचाउने मानसिक चिकित्सा पनि गीतामा

गीताले मनोवैज्ञानिक उपचार मात्रै गर्दैन, हामीलाई गलत दिशामा डोर्याउन पनि सक्छ अर्जुनलाई मानव बमको रुपमा प्रयोग गरी आफ्ना शत्रु नाश गर्न कृष्णले विराट स्वरुपबाट सम्मोहित गरेको फालेको गाण्डिव उचालेर युद्धका लागि अर्जुन तयार भएको अहिले पनि आफ्ना अहं कुण्ठा शान्त पार्न हजारौँ मानिसलाई आत्मघाती बम आक्रमणमा प्रयोग गरिन्छ विश्व आतंकवादलाई पनि बढावा दिन सक्छ, कृष्णको विचारले विश्वका उत्कृष्ट दर्शनको अग्रपंक्तिमा उभिने हैसियतयुक्त गीतालाई दलित, महिला आदिका पहुँचभन्दा माथि पूजाकोठामा सीमित गर्दै शोषण गर्ने संविधान बनाए, भक्तिवादीले गीतालाई थुक लगाएर पढ्नै नमिल्ने, पुरेतले मात्रै व्याख्या गर्नुपर्ने दिव्य-ग्रन्थका रुपमा अभ्यास गरिएकाले आलोचनात्मक दृष्टि कमजोर भयो

प्रस्तुति : गुरुङ सुशान्त

 

पुरा पढ्नुहोस्

(पुस्तक समीक्षा) बसाइँसराइ बयान

सिपी अर्याल, भाद्र २०, २०७६

जनकराज सापकोटाको नेपाली उपन्यासमा बसाइँसराइ : दुःखदेखि दुःखसम्ममा ८ दशकयताको नेपाली समाजको बसाइँसराइको चित्रण छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

पाउजेब

विमल निभा, भाद्र १९, २०७६

के तिमी सुनिरहेका छौपाउजेबको आवाज ?
पुरा पढ्नुहोस्

क्रान्तिको अँध्यारो पाटो

ऋचा भट्टराई, भाद्र १८, २०७६

लामो समयसम्मको रहस्यमयी महाशक्ति चीनका केही गुप्ती उजागर हुने लोभले पढेँ, वाइल्ड स्वान्स । जुङ चाङको यो आत्मसंस्मरणमा तीनपुस्ते महिलाको आरोह–अवरोह छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

बच्चुकैलाशको एकान्त

गणेश रसिक, भाद्र १२, २०७६

बच्चुकैलाशलाई आफूबारेको सूचना र सञ्चार मन पर्दैन । उनी प्रचार–प्रसार चाहँदैनन् । आफ्नो सांगीतिक छविलाई ‘बेयरर चेक’ बनाएर गरिखानेहरुप्रति उनी रुष्ट पनि छन्  ।
पुरा पढ्नुहोस्

इको च्याम्बरबाट निस्कौँ

डा रमेशकान्त अधिकारी  , भाद्र ९, २०७६

साथीहरूलाई उपहार दिन र आफैँलाई पनि बारम्बार पढ्न मन लाग्ने किताब हो, द स्टोरी अफ फिलोसफी ।
पुरा पढ्नुहोस्

(पुस्तक समीक्षा) दुर्योधन राजा भए

राजकुमार बानियाँ, भाद्र ३, २०७६

राजेन्द्र थापाको शकुनि र कुमार भट्टराईको अश्वत्थामा  एकै समय आए । दुवै आख्यानको स्रोत एउटै हो, महाभारत ।
पुरा पढ्नुहोस्

पात

विप्लव प्रतीक, भाद्र ३, २०७६

कुन्नि के सुरलेअचानक झोक्का बनेर हावा आयोर कति दिनदेखि त्यो रूखको हाँगामाखङ्ग्रङ्ग सुकेर बसेकोत्यो किंकर्तव्यविमूढ पातच्वाट्ट चुाडियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

बाइसौँ शताब्दीको नेपाल

अलका आत्रेय चूडाल, भाद्र २, २०७६

दिल्ली विश्वविद्यालयकी प्राध्यापक चारु गुप्ताले साहित्यको कोरा सैद्धान्तिक विश्लेषण मात्रै नगरी समाजशास्त्रीय अध्ययन गरेकी छन्, सेक्सुआलिटी, अब्सेनिटी, कम्युनिटीमा । उपनिवेशकालीन भारतीय समाजको साहित्यमा चित्रित महिला र मुस्लिमको अवस्थिति चारुले पुस्तकको केन्द्रमा राखेकी छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

[पुस्तक समीक्षा] युद्धका ती दिन : एक पत्रकार महिलाको भोगाई

माधव बस्नेत, श्रावण २८, २०७६

युद्ध कति निर्मम हुन्छ भन्ने अनुभव संग्रह हो, यो पुस्तक । युद्धको प्रत्यक्ष मार नदेख्ने/नभोग्नेका लागि राम्रो खुराक छ यसमा ।
पुरा पढ्नुहोस्