किम्फको सर्ट फिल्म

नेपाल संवाददाता

चलचित्र हेर्न कसलाई मन पर्दैन ? यदि बनाउन पनि सिपालु हुनुहुन्छ भने अवसर आएको काठमाडौँ अन्तर्राष्ट्रिय पर्वतारोहण चलचित्र महोत्सव (किम्फ) ले सर्ट फिल्म प्रतियोगिताका लागि आह्वान गरेको

परिवर्तित नेपाल शीर्षकमा देखाइने सर्ट फिल्म मिनेटको हुनेछ नेपालको यात्रा, ०४६ को प्रजातन्त्र, दशक लामो माओवादी द्वन्द्व, संक्रमणकालीन नेपाल गणतन्त्रमा प्रवेशजस्ता विषयमा फिल्ममेकरको दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्न किम्फले भनेको १९ भदौबाट २९ कात्तिकसम्म प्रतियोगिताका लागि भिडियो पठाउन सकिनेछ छनोट भएका भिडियोलाई किम्फको सत्रौँ संस्करण डिसेम्बरमा देखाइनेछ उक्त प्रतियोगितामा पहिलो, दोस्रो तथा तेस्रो हुनेले क्रमशः ४० हजार, ३० हजार २० हजार रुपैयाँ पाउनेछन्

पुरा पढ्नुहोस्

छियाछिया पहाड

माधव घिमिरे/विराटनगर
जताततै सडक निर्माण, हेलिकप्टरबाट खाद्यान्न ढुवानी
पुरा पढ्नुहोस्

गिरहतले दिएको पुस्तैनी पीडा

भरत जर्घामगर/सिरहा
"सानैदेखि भोगी मालिकको काम गरेँ । अहिले पनि मालिक भोगीकै निगाहमा चुल्हो बलेको छ ।"
पुरा पढ्नुहोस्

दूधको मूल्य

सुरेश किरण
सरकारले दूधको भाउमा थोरै वृद्धि गरेको छ । लिटरमा ६ रुपैयाँ । दूधले जति पोषण दिन्छ, त्यसको अगाडि बढेको मूल्य केही पनि होइन ।
पुरा पढ्नुहोस्

सफलता होइन, जीवन ठूलो (फिल्म : छिछोरे )

गोकर्ण गौतम
छिछोरेमा एकसाथ सन् नब्बेको दशक र अहिलेको समयलाई देखाइन्छ । मुख्य कलाकार सबैका दुई हुलिया छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

राजा महेन्द्रका रणनीतिकार

ताम्ला उक्याब
निरशमशेर जबरापछि केही समय कार्यवाहक र ०२२ सालमा प्रधानसेनापति भएका सुरेन्द्रबहादुर शाहलाई सबैले नेपाली कांग्रेसको बीपी कोइरालाको सरकारलाई अपदस्थ गराउन भूमिका खेलेको मान्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

कागजको रंगीचंगी फूल

सुनिता लोहनी
युट्युबमा गायक धु्रव केसी सर्च गर्‍यो भने दर्जनजति गीत फेला पर्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

(पुस्तक समीक्षा) कूटनीतिक प्रशासकको चरादृष्टि

टीका ढकाल
परराष्ट्रका पात्रले नेपालको कूटनीतिक जिम्मेवारीमा सुरुआतदेखि रहेका विभिन्न व्यक्तित्वको छोटकरी परिचय दिँदै परराष्ट्र मन्त्रालयको क्रमिक विकासलाई चित्रण गर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

अब निर्देशनतिर

नेपाल संवाददाता
फिल्म, विज्ञापन, म्युजिक भिडियोदेखि स्टेज सोसम्म भ्याउँछिन्, पि्रयंका कार्की ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

छियाछिया पहाड

माधव घिमिरे/विराटनगर

उदयपुरको दुर्गम लिम्चुङबुङमा सडक प्रशस्तै छन् ठाउँ-ठाउँमा पहिरो खसेर लामो समयदेखि यातायात साधन सञ्चालन हुन सकेनन् गाउँमा भएको खाद्यान्न सकियो अभाव चर्कंदै गएपछि प्रदेश सरकारले हेलिकप्टरमार्फत खाद्यान्न अरू उपभोगका सामान पुर्याउने व्यवस्था मिलाउनुपर्यो

प्रदेश सरकारले उदयपुरका लिम्चुङबुङ ताप्ली गाउँपालिकाका लागि हेलिकप्टरबाट चामल, दाल, तेल, नुनजस्ता दैनिक उपभोग्य खाद्यान्न पठाएपछि सामाजिक सन्जालमा यस्तो टिप्पणी देखियो, 'डोजरले गाउँभरि सडक खन्ने अनि हेलिकप्टरले खानेकुरा ढुवानी गर्नुपर्ने !' ठट्टामिश्रति टिप्पणी गरियो, 'अरू देशमा भए घनघोर वर्षा भएको पाँच मिनेटैमा पानी गायब हुन्छ, हाम्रोमा पानी परेको पाँच मिनेटमा सडकै गायब हुन्छ !'

डिभिजन सडक कार्यालय लहानका प्रमुख इन्जिनियर विनोदकुमार साह प्राविधिक अध्ययनबिनै जथाभावी सडक खन्ने प्रवृत्तिका कारण यस्तोखाले समस्या आउने गरेको बताउँछन् भन्छन्, "गाउँ-गाउँमा सडक खन्ने होडबाजी नै चलेको तर गुणस्तरतिर कसैको ध्यान पुगेको देखिँदैन "

भदौ दोस्रो साता खोटाङको खोटेहाङ गाउँपालिका- की विमला राई, ४०, टाइफाइडग्रस्त भइन् पहिरोले बाटो बगाएपछि साना गाडी एम्बुलेन्स चलेनन् उनलाई लाख रुपैयाँमा हेलिकप्टर चार्टर गरेर उपचारका लागि काठमाडौँ पुर्याइयो यसैगरी मोटरसाइकल दुर्घटनामा गम्भीर घाइते भएका खोटाङकै रावाबेसी गाउँपालिका-, डुम्रेधापानीका शम्भु पौडेल, ३२, लाई पनि हेलिकप्टरबाटै काठमाडौँ लैजानुपरेको थियो हङकङ जानुपर्ने दिक्तेल रूपाकोट मझुवागढी नगरपालिका- का हेमराम राई पनि उसैगरी हेलिकप्टरबाट काठमाडौँ उत्रेका थिए

यो मध्यवर्षामा ताप्लेजुङका मैवाखोला, साँघु, दोभान, मिक्वाखोला, लिवाङ, खोक्लिङ, मेरिङदेनलगायत गाउँ जोड्ने सडक भलबाढी पहिरोका कारण बेकामे बने फुङलिङस्थित ट्याक्सी काउन्टरका इञ्चार्ज प्रेम लम्वा भन्छन्, " वर्षाका बेला यस्ता सडकमा गाडी कुद्ने अवस्थै हुँदैन, सडक व्यवस्थित भरपर्दो नहुँदा हरेक वर्ष समस्या झेल्नुपर्ने अवस्था "

मध्यपहाडी लोकमार्गको ताप्लेजुङ, तापेथोक-छिरुवाछेउमा पहिरोले सडक भत्काएपछि समस्या परिरहेको गाउँपालिका अध्यक्ष सरोज एभेङका अनुसार सडक निकै भत्किएकाले गाउँपालिकाले बनाउन सक्ने अवस्था छैन सडक उत्तर-दक्षिण लोकमार्ग बनाउने आयोजनाको जिम्मा

प्रदेश का मुख्य मेची, कोसी सिद्धिचरण राजमार्गसहित दर्जनौँ सडक क्षतिग्रस्त छन् संघीय सरकारको आर्थिक सर्वेक्षणअनुसार प्रदेश मा १२ हजार सय किलोमिटरभन्दा बढी सडक छन् त्यसमध्ये हजार सय किलोमिटर कच्ची अवस्थाका छन् हजार सय ६४ किलोमिटर सडक ग्राभेल छन् भने करिब सय किलोमिटर सडक मात्र कालोपत्र गरिएको स्थानीय तह गठन भएयता सबैजसोको प्राथमिकतामा परेकाले धमाधम सडक बन्ने क्रम वर्षामै पनि जारी

प्रदेश सरकारले मुख्यमन्त्री ग्रामीण सडक सुधार कार्यक्रम नै सञ्चालनको घोषणा आर्थिक वर्ष बजेटमार्फत गरे पनि काम सुरु हुन सकेको छैन कतिपय गाउँपालिकाले सडक खन्नकै लागि एक्साभेटर, डोजरलगायत उपकरण किनेका छन् डोजरलगायत ठूला उपकरणको अनियन्त्रित प्रयोगले विकासभन्दा विनाश निम्तिरहेको इटालीको पादोभा विश्वविद्यालयमा प्राकृतिक स्रोत व्यवस्थापनमा स्नातकोत्तर गर्दै गरेका प्रकाश थापा बताउँछन् थापाका अनुसार पानीले सही निकास लिन नसक्नु, बाटो निर्माणमा उचित क्षेत्र छनोट नहुनु भूसंरक्षणका पद्धतिको सही अवलम्बन नगर्नु यसका थप कारण हुन्  

पुरा पढ्नुहोस्

सिंगापुर लर्को : स्नेह कि स्वार्थ

माधव बस्नेत
प्रधानमन्त्री ओली ५ भदौमा स्वास्थ्योपचारका लागि दोस्रोपल्ट सिंगापुर उडेसँगै उद्योगी, व्यापारी र नेकपाका शीर्षदेखि मध्यम तहसम्मका नेताहरू स्वास्थ्यलाभको कामना गर्न, शुभकामना दिन भन्दै लाम लागेरपुगे ।
पुरा पढ्नुहोस्

किसानका नाममा स्वाहा !

यम बम
बर्सेनि अर्बौं खर्चिए पनि उपलब्धिविहीन
पुरा पढ्नुहोस्

सैन्य भर्तीमा करोडौँको खेलो

जे पाण्डे/नेपालगन्ज
प्रशिक्षण केन्द्र खोलेका भूपू सैनिक नै बिचौलिया
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

क्रान्तिकारी पत्रिकामा राजाको दीर्घायु कामना

शिशिर वैद्य
पञ्चायती क्रूरता चरम बिन्दुमा रहेको वर्ष हो, ०३६ साल । निरंकुश मानिएको यस्तो समयमा स्तालिनको महानताको गाथा एवं कम्युनिस्ट सिद्धान्त र विचारले भरिएको पत्रिकामा महाराजाधिराजको दीर्घायुको कामना ?
पुरा पढ्नुहोस्

नदेखिएका बीपी

शशांक कोइराला
बुबा बीपी कोइरालाको सार्वजनिक जीवनका प्रायः सबै पाटा देशलाई थाहा छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

जय शम्भो

खगेन्द्र संग्रौला
अर्को बिहान । नवसिकुवा वाकेको नूतन प्रयोगको बिहान । म साबिककै समयमा उठेँ । र, सोचीविचारी गुरुद्वयको विकल्पको बन्दोबस्त गरेँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

रम्य कलाको समेकता

सीके लाल
वाणिज्यिक कलाको इतिहास मानव सभ्यताको विकाससँगै जोडिएको हुनुपर्छ । गुफाका भित्तामा कोरिने आदिम चित्रकला बसिबियाँलो मात्र रहेको पनि हुन सक्छ । वस्तु विनिमय प्रणालीको सुरुआतपछि भने कलात्मकताले मूल्य अभिवृद्धि हुने यथार्थ स्थापित भएको हुन सक्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

कुलीनतन्त्र बदल्ने युवा चुनौती

अच्युत वाग्ले
ग्रयान्ड न्यारेटिभ’ को औचित्य कतै समाप्तै भएको हो कि जस्तो देखिएको अहिलेको वैचारिक दर्शनशून्यतामा पनि यी वर्गीय स्वार्थका शक्तिको पहिचान क्षेत्रीय, जातीय र विषयगत स्वार्थ वकालतकर्ता राजनीतिक अभियन्ताका रूपमा स्थापित र कायम छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

मीन एक : भाम अनेक

कुमार नगरकोटी
यतिका मीन भामहरु कताबाट उत्पत्ति भए ? एउटै मान्छे पटक–पटक कसरी मर्छ ? एउटै मान्छेले विभिन्न घटनास्थलमा एकै समय कसरी यतिका वितण्डा मच्चाउन सक्छ ? खोजीको विषय भएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

चार वर्षपछि टीकापुरमा

भास्कर गौतम
सरकारले शान्ति–सुरक्षा सुनिश्चित गर्न सबै किसिमको सतर्कता अपनाउनु उचित हो । तर त्यस्तो कार्यले जनगणमा विश्वास होइन, डर निम्त्याउँछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

आफैँसँग तर्सेका गणतन्त्रवादी

विष्णु सापकोटा
गणतन्त्रका नेताहरूका लागि आफ्नो कार्य सम्पादनको नालायकी ढाक्न सबैभन्दा सजिलो अस्त्र राजतन्त्रको भूत भएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

फेरि कक्टेल गाउन

नेपाल संवाददाता
पहिरन भनेको शरीर ढाक्न मात्र होइन । त्यसले मानव सभ्यताको विकासको चरण पनि बताउँछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

पी फर पिज्जा

नेपाल संवाददाता
भनिन्छ, दोस्रो विश्वयुद्धताका इटालियन सेना अरू देशमा बस्न थालेपछि उनीहरुको प्रिय खाना पिज्जा बन्न थाल्यो । पछि पिज्जा विश्वव्यापी रुपमा फैलियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

लाइभ इन किङ्स लन्ज

नेपाल संवाददाता
दरबारमार्गस्थित किङ्स लन्ज तपाईंको रोजाइमा पर्न सक्छ । यहाँ कन्टिनेन्टल फुडदेखि नेपाली स्वादिष्ट परिकार खान सक्नुहुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

फलानोको खान्की

नेपाल संवाददाता
फलानो, समसामयिक कार्टुन स्तम्भपछि पुल्चोकमा खुलेको फलानो कफीघर चार वर्षमै खानापारखीमाझ चर्चित छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘भगवान्’ को इच्छा

नेपाल संवाददाता
फेसन क्षणिक हुन सक्छ तर शैली अनन्तसम्म रहिरहन्छ । प्याजी रङको अनारकली पहिरनमा इच्छा कार्की स्टाइलिस देखिन्छिन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

सहरै सहरको देश

विजयराज खनाल

पहाडदेखि तराई गाउँदेखि सहरतर्फको मुख्यतः काठमाडौँ केन्द्रित बसाइँसराइ कम गर्दै विभिन्न क्षेत्रमा साना तथा मझौला आधुनिक सहर विकास गर्ने उद्देश्यले ०६७/६८ बाट सरकारले नयाँ रणनीति अँगाल्यो तत्कालीन अर्थमन्त्री सुरेन्द्र पाण्डेले मध्यपहाडी लोकमार्गलाई चार लेनको सडकका रूपमा विकास गर्ने त्यसको सेरोफेरोमा २० वटा नयाँ सहर बसाउने घोषणा बजेटमै गरे

एकीकृत सहर बनाउने यसअघिका घोषणामा क्रमभंग गर्दै पाण्डेले मध्यपहाडी क्षेत्रमा २० वटा नयाँ सहर विकास गर्ने सोचलाई मूर्त रूप दिन क्रियाशील भएको बजेटमा उल्लेख गरेका थिए तर अहिले त्यो क्षेत्रमा १२ वटा सहर मात्र बनाउने सोचका साथ काम भइरहेको कम्तीमा १० वर्षमा नयाँ सहर निर्माण हुने अपेक्षा गरिएको वर्ष पूरा भइसकेको यी सहरले समयमै पूर्णता पाउने सम्भावना नभए पनि सरकार विभिन्न नाममा अनगन्ती सहरको परिकल्पना गर्दै अगाडि बढेको

पहाडबाट तराई अन्य क्षेत्रबाट काठमाडौँतर्फ बसाइँसराइ क्रम तीव्र यसर्थ बजारको स्वरूपमा आइरहेका स्थानलाई नयाँ सहरमा विकास गर्नु आवश्यक पनि थियो सन् २०११ को राष्ट्रिय जनगणनाअनुसार १० वर्षमा काठमाडौँमा ६५ प्रतिशतले जनसंख्या वृद्धि हुनुको मुख्य कारण बसाइँसराइ नै हो काठमाडौँमा मात्रै उक्त समय १७ लाखभन्दा बढी मानिस बस्थे अहिले यो दरमा समेत गुणात्मक वृद्धि भएको

तराईमा सबैभन्दा धेरै करोड ३३ लाख जनसंख्या बस्छ त्यतिबेला ३७ लाख मानिस आफ्नो जिल्ला छाडेर अर्को जिल्लामा बस्न गएका थिए विसं २००० बाट बसाइँसराइ तीव्र हुन थालेको देखिन्छ,” पूर्वअर्थमन्त्री सुरेन्द्र पाण्डे भन्छन्, “तराईमा जग्गा किनेर खेती गर्ने सोचले पहिले बसाइँसराइ हुन्थ्यो, अहिले जग्गा व्यापार गर्ने उद्देश्यले भइरहेको मुलुकको सन्तुलित विकास अभावमा यस्तो प्रवृत्ति मौलाएको उनको बुझाइ

मानिसले आफू जन्मेको थातथलो छाडिहाल्न नपर्ने कुनै निश्चित क्षेत्रमा मात्र पर्ने चाप घटाउन पनि नयाँ सहर बनाउने घोषणा भए एकपछि अर्को सहरको घोषणा गर्ने प्रवृत्तिले भने यस्ता कार्यक्रम कार्यान्वयनको तहमै जटिलता देखिएको परिणामतः सबैभन्दा पहिले सुरु भएको मध्यपहाडी लोकमार्गका १० सहरमा कति प्रगति भयो, अब कति समय लाग्छ ? यस्ता प्रश्नको उत्तरसमेत यो क्षेत्र हेरिरहेको नयाँ सहर आयोजना समन्वय कार्यालयको जानकारीमा छैन

अहिलेसम्म कति काम भयो भनेर वार्षिक प्रगतिबाहेक देखाउन सकिने अवस्था हुँदैन,” कार्यालयका प्रवक्ता शशीकुमार यादव भन्छन्, “यी सहरका एकीकृत योजनाका आधारमा काम गर्दै जाने हो, समय लगानी कति लाग्छ, अहिल्यै थाहा हुँदैन

सहर घोषणा विशुद्ध राजनीतिक लाभ सार्वजनिक खपतका लागि मात्रै हुने गरेको उदाहरणका लागि नेकपाका एक अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालप्रचण्डले साउन ०७३ मा व्यवस्थापिका संसद्मा सहर बनाउने चलनचल्तीको घोषणाभन्दा एक कदम अगाडि बढेर सय स्मार्ट भिलेज बनाउने घोषणा नै गर्न भ्याए तर त्यो घोषणामै सीमित हुन पुग्यो  

पाण्डेले सुरु गरेको नयाँ सहर घोषणाको क्रमले भने हालका अर्थमन्त्री युवराज खतिवडाको पालासम्म निरन्तरता पाइरहेकै आठ वर्षे अवधिमा पाँच अर्थमन्त्री फेरिए भने चार जनाको पालामा नयाँ सहरका अवधारणा आए

०७२/७३ मा तत्कालीन अर्थमन्त्री रामशरण महतले पाण्डेको घोषणाभन्दा फरक देखिन काठमाडौँ, लुम्बिनी निजगढमा स्मार्ट सिटी बनाउने घोषणा गरे ०७३/७४ मा अर्थमन्त्री विष्णु पौडेलले मध्यपहाडी लोकमार्गमा थप दुइटा नयाँ सहर, हुलाकी राजमार्गमा १० वटा नयाँ सहर, काठमाडौँमा वटा स्याटलाइट सहर, उपत्यकाबाहिर थप ११ वटा स्मार्ट सिटीको घोषणा गरे त्यही वर्ष तराईमा वटा सहर निर्माण गर्ने उद्देश्यसमेत लिइयो महतले काठमाडौँमा बनाउने भनेको स्मार्ट सिटीको नामै फेरेर पौडेलले काठमाडौँमा वटा स्याटलाइट सहर बनाउने घोषणा गरे

गत आवको बजेट ल्याउँदा अर्थमन्त्री खतिवडाले मेगा सिटीको चर्चा गरे चालू आवको बजेटमा उनले स्थान किटैर वटा मेगा सिटी विकास गर्ने घोषणा गरेका छन् अन्ततः २७ वटा नयाँ सहर बनाइने भएको त्यसबाहेक सरकारले १३ वटा स्मार्ट सिटी, वटा हिमाली सहर, वटा मेगा सिटी, हरित सहर बनाउनेजस्ता अवधारणासमेत अगाडि सारेको मुलुकभर ५५ वटाभन्दा बढी सहर बनाउन थालिएको

अनगन्ती सहर बनाउने भनिए पनि मध्यपहाडी लोकमार्गमा रहने सहरमा मात्रै केही काम भएको कम्तीमा १० वर्षमा मध्यपहाडी लोकमार्गका १० सहर निर्माण पूरा हुने एउटा सहरलाई करिब १५ अर्ब लगानी लाग्ने अनुमान गरिएको थियो एउटा नयाँ सहरमा सरकारले अर्ब लगानी गर्ने निजी क्षेत्रबाट १० अर्ब रुपैयाँ लगानी हुने अपेक्षा थियो अहिलेसम्म नयाँ सहरमा समेत कुल अर्ब करोडभन्दा लगानी भएको छैन थपिएका नयाँ सहरमा समेत भएको खर्च हो यो

दुई वर्षअघि घोषणा भएका १७ वटा नयाँ सहरको एकीकृत विकास योजना नै बनिसकेको छैन हुलाकी लोकमार्गमा रहेका १० तराई/मधेसका सहरको योजना बन्न बाँकी ती क्षेत्रमा सामान्य काम भएका छन्

कार्यान्वयनकै तहमा आइसकेका नयाँ सहरका लागि सरकारले समेत पर्याप्त बजेट छुट्याउने गरेको छैन ०७३/७४ अघिका  सरकारले नयाँ सहर आयोजनालाई वार्षिक अर्बभन्दा पनि कम बजेट विनियोजन गरिरहेका थिए त्यसयता बजेट केही बढ्यो तर अपुग भइरहेको नयाँ सहरी आयोजना समन्वय कार्यालय बताइरहेको एउटा नयाँ सहरमा आवश्यक बाटो बनाउन नै १५ अर्बसम्म लाग्ने अवस्था भएकाले सरकारले अहिले विनियोजन गरेको बजेट हात्तीको मुखमा जिरा मात्रै भएको तर्क नयाँ सहर समन्वय कार्यालयको  

कार्यालयले बजेट अभावमा काम गर्न सकिएन भनेर रोइलो गरिरहे पनि विनियोजित बजेटसमेत पूर्ण खर्च हुन सकेको छैन ०७४/७५ मा सरकारले अर्ब ११ करोड रकम बजेट विनियोजन गरेकामा कार्यालयले ३५ करोड रुपैयाँ खर्च गर्न नसक्ने भन्दै अर्थ मन्त्रालयमा फिर्ता पठायो बाँकी रहेको अर्ब ७६ करोडमा समेत सो वर्ष मात्रै अर्ब ५४ करोड खर्चिन सकेको त्यसअघिका वर्षमा पनि संशोधित बजेटको ७० प्रतिशत मात्रै खर्च भइरहेको थियो । 

आव ०७५/७६ मा नयाँ सहर प्रदेश सरकार मातहत ल्याइयो प्रदेश स्तरबाट समेत गरेर सो वर्ष अर्ब ७६ करोड बजेट विनियोजन भएकामा गत जेठसम्मको तथ्यांकअनुसार करिब ३१ प्रतिशत मात्र खर्च भएको

एउटै क्षेत्रका आयोजनामा प्रभावकारी काम गर्न नसकिरहेको नयाँ सहर आयोजना समन्वय कार्यालयलाई नै अहिले स्मार्ट सिटी, हिमाली सहरको समेत जिम्मेवारी दिइएको करिब ५० वटा नयाँ सहर बनाउने जिम्मेवारी पाएको कार्यालय आफैँ अन्योलमा

तीन वर्षअघिदेखि चर्चामा रहेका स्मार्ट सहरको पनि गुरुयोजना तयार भइसकेको छैन राष्ट्रिय योजना आयोगका सदस्य सुनिलबाबु श्रेष्ठलगायतले साउन ०७३ मा यस सम्बन्धमा सामान्य खाका बनाएका थिए स्मार्ट सहर हुन उनले सुझाएका चार आधारस्मार्ट जनता, स्मार्ट शासन, स्मार्ट पूर्वाधार स्मार्ट अर्थव्यवस्थामा केन्द्रित रहेर कार्यालयले सयभन्दा बढी सूचक बनाइरहेको तर यसले अन्तिम रूप पाएको भने छैन

सूचक टुंगो नलागे पनि कन्सल्ट्यान्टले चार आधारमा नै विस्तृत परियोजना प्रतिवेदनसहित गुरुयोजना तयार गरिरहेको यद्यपि उसले योजना तयार गर्न थप केही महिना समय मागिरहेको प्रविधिको प्रयोगकै आधारमा स्मार्ट सहरको अवधारणा ल्याइएको हो तर सिर्जनशीलतालगायतका अमूक अवधारणालाई समेत मापदण्डको रूपमा लिइएको  

सहरै नभएको देशमा स्मार्ट सहर बनाउँछु भन्नु आफू जान्नेबुझ्ने छु भनेर देखाउने प्रवृत्ति मात्रै हो,” पाण्डे टिप्पणी गर्छन्, “त्यो नक्कल मात्रै हो हामीले व्यवस्थित सहरको कुरा मात्र गरेका हौ

श्रेष्ठ भने स्मार्ट सिटी सम्भव भएको तर्क गर्छन् हामीले पहिले सबै नगरपालिकालाई स्मार्ट सिटीको रूपमा विकास गर्न सक्छौँ भनेका थियौँ,” आयोगका पूर्वसदस्य श्रेष्ठ भन्छन्, “यसका लागि सरकार, जनता पूर्वाधार प्रविधिमा आधारित हुनुपर्छ, जुन असम्भव होइन नगरपालिकाको संख्या थपिएको यो समय यसलाई अवसरको रूपमा लिनुपर्ने उनको तर्क स्मार्ट सहरका लागि सरकारले अहिले पनि पर्याप्त बजेट विनियोजन गरेको छैन यसका लागि करोड रुपैयाँ आएपछि कार्यालयले हरेकलाई ५० लाख छुट्याएर अध्ययन अगाडि बढाएको हो संयोग कस्तो भने श्रेष्ठ सदस्य रहेर स्मार्ट सिटीको अवधारणा बनाइरहँदा त्यही आयोगका उपाध्यक्ष थिए, हालका अर्थमन्त्री खतिवडा

काठमाडौँमा बनाइन लागेका सहरको पनि डीपीआर अन्तिम चरणमा यसको अध्ययन काठमाडौँ उपत्यका विकास प्राधिकरणले गरिरहेको स्थानीयकै जग्गा लिएर विकास गर्ने तिनलाई नै हस्तान्तरण गर्ने (ल्यान्ड पुलिङ) आधारमा यसको विकास गर्न लागिएको हो

यद्यपि यसका पनि विविध जटिलता छन् प्राधिकरणले जग्गा लिएपछि त्यसको वर्षमै  तयार पारेर स्थानीयलाई उक्त जग्गा फिर्ता गर्नुपर्छ फिर्ता जग्गा जुन प्रयोगका लागि भनेर प्राधिकरणले तोकेको हुन्छ, स्थानीयले त्यही प्रयोगमै लगाउनुपर्ने हुन्छ जस्तो, विद्यालय रहने जग्गा किटान भए उक्त जग्गा विद्यालयकै लागि प्रयोग गर्नुपर्छ यो संविधानले प्रदत्त गरेको सम्पत्तिको हकविपरीत हुन सक्ने देखिएकाले यसलाई लागू गराउन भने सहज छैन तर प्राधिकरणले यसमा केही उपाय देखेको प्राधिकरणका अर्बन प्लानर भागवतभक्त खोकाली भन्छन्, “सो प्रयोजनका लागि जग्गा प्रयोग नभए त्यसको किनबेच तथा अन्य प्रयोगका लागि करको दर बढाउन सकिन्छ कि भन्ने हो

उपत्यकामा बनाइने भनिएका सहर सरकारी लगानीमा भने बन्ने छैनन् यसका लागि दातृ निकायबाट सहुलियतपूर्ण ऋण लिने योजना प्राधिकरणको हिमाली सहर मेगा सिटीका लागि स्थान पहिचान हालै मात्र गरिएका हुन्


सहरी विकासमा लापरबाही

लिच्छवि मल्लकालमा बनेका पाटन, भक्तपुर, काठमाडौँलगायत क्षेत्रको सहरी विकासमा त्यतिखेरको विज्ञान प्रतिविम्बित हुन्छ वास्तुकला, त्यतिबेलाका भवन, सहर, बजार व्यवस्थापन देख्न सकिन्छ राणाहरूले युरोप भ्रमणपछि नेपालमा आएर केही विकास गरे त्यो समय केही चौडा बाटा, टुँडिखेलजस्ता क्षेत्र उनीहरूले विकास गरे पनि सीमित क्षेत्रमा मात्र थियो पञ्चायतको पूर्वार्द्धमा केही राजमार्ग बने त्यसपछिको समय सहरी विकासमा सबैभन्दा धेरै लापरबाही भयो  

हामीले सहरी विकासका आधारभूत पूर्वाधार निर्माण गरिसकेका छैनौँ सोच नै  हाम्रा प्रधानमन्त्री, सहरी विकासका मन्त्री, कर्मचारी सबै विदेश पुगेर त्यहाँको विकास देखेर आए पनि राजनीतिक योजनाको तहमा त्यो अनुभूति गर्न सकिँदैन एउटा राजमार्ग, पुल, ठूला भवन बनाउनु कुनै गाह्रो कुरा होइन अहिले नै काठमाडौँमा भएका ठूला कम्प्लेक्स, होटल अन्य देशका भन्दा कम छैनन् तर समग्र सहरमा राजनीतिक, प्राविधिक पक्ष आउँछ नियमन, संस्कृति, सम्पदा पनि आउँछन् तीमध्ये एउटा मात्र ठीक भएन भने विकास बरालिन्छ त्यसैले अहिले आधारभूत पक्ष सुधारेर मात्रै सहरी विकास गर्नुपर्नेमा हामीहरू टुप्पोबाट भाषणबाजी गर्छौं त्यही तहबाट यो वा भनेर नयाँ योजना ल्याउँछौँ

स्मार्ट सिटी, मेगा सिटी, स्याटलाइट सिटीलगायतका अनेक नाममा आउने अभिव्यक्ति यसैको उपज हो स्मार्ट सिटीका लागि केही पूर्वसर्त पूरा भएको हुनैपर्छ त्यसका लागि पहिले ठीकठाकको सहर चाहिन्छ खानेपानी, ढल, बिजुली, भवन संहिताको पालनाजस्ता आधारभूत पक्ष हुनुपर्छ स्मार्ट सहरका अवयव प्रविधिमा आधारित यातायात, फोहोर व्यवस्थापनलगायत लागू गर्न सजिलो हुन्थ्यो नयाँ सुरुआत गर्न नसकिने भन्ने होइन यद्यपि त्यो लागू गराउन खोजिरहेका मेयर, कर्मचारीमा यसको आधारभूत पक्षको जानकारी नै छैन जमिन व्यवस्थापन, योजनाबद्ध सहरी विकासका जटिलता, नियमनको पाटो, जनतालाई दिनुपर्ने सुविधा, कर आदिबारे कुनै कामै नभई घोषणा गर्न मात्र लागिपरेका छन् हाम्रो मुलुकमा विकास ढिला हुँदाको लाभ लिन सक्ने अवस्थामा भने छौँ अर्थात्, नयाँ प्रविधिसहितको विकास गर्न सक्छौँ स्मार्ट सहरको अवधारणा पनि नयाँ प्रविधिसहितको सहर भन्ने अर्थमा हुने हो त्यसका लागि ठूलो क्षेत्र नचाहिने हुँदा सानोमा समेत पाइलट आयोजनाको रूपमा बनाउन सकिन्छ यसैको अनुशरण स्थानीय तहले पनि गर्न सक्थे   

यी अवधारणा विदेशी दातृ निकायका यहाँका परामर्शदाता तिनका समकक्षीमा रहेका साथीहरूले बेकामी रिपोर्ट निकालेर बजेट सक्ने तहमा मात्र आएका छन् अहिले स्थानीय तहको निर्वाचन भएको पनि वर्ष नाघिसक्यो यी तहलाई पहिलो महिनामा काठमाडौँले सहरी विकासमा गरेका गल्तीबारे बुझाएर सघाउनुपर्थ्यो अहिले कुनै क्षेत्रमा सडक पुग्छ, त्यसपछि आफैँ सटरसहितका बस्ती बढ्छन् अनि जग्गा व्यवसायीले केही भित्री क्षेत्रसम्म सडक पुर्याउँछन् यसरी नै सहर बन्दै जाने गरेको

नयाँ सहर भनेर घोषणा भए पनि तिनको कामचाहिँ कर्मकाण्डी मात्र बनेको अहिले पनि हामीले पूर्वपश्चिममा रेलमार्ग बनाइरहेका छौँ त्यसका स्टेसन केन्द्रित रहेर त्यसको केही किलोमिटर आसपास जग्गा एकीकरण गरेर सहर बसाल्न सक्छौँ अहिले रेल विभागले स्टेसनका लागि मात्र जग्गा लिएको भोलि त्यहाँ आफैँ सहर विकास भए पनि अव्यवस्थित हुँदै जान्छ समस्या सहर भनेको के हो भन्ने बुझाइमा पनि त्यसैले निर्वाचन आउने समय नगरपालिका कहाँ बनाउने त्यसको सीमा कहाँ तोक्ने भन्नेमा मात्रै सरकार सीमित

सहरी विकासको काम गुरुयोजना बनाउन भनेर आएको बजेट सक्ने मेसो मात्र बन्ने गरेको बनेका गुरुयोजना कति छन्, त्यहीँ गएर पनि हेर्न सकिन्छ ०४५ मा प्रकाशचन्द्र लोहनी सहरी विकास मन्त्रालयमा हुँदा दृढ राजनीतिक इच्छाशक्ति देखाएर काम गर्न खोजेका थिए बागमती, विष्णुमतीलगायतका डोल क्षेत्रको निश्चित क्षेत्रसम्म जग्गा नै पास नहुनेसमेत बनाएका थिए तर बहुदलपछि त्यसलाई तुहाइयो

त्यही समय काठमाडौँ उपत्यका विकास प्राधिकरणको कानुन पनि आयो त्यो सुस्त गतिमा थियो बाबुराम भट्टराई प्रधानमन्त्री भएपछि केशव स्थापितलाई कार्यकारी दिएर क्रियाशील बनाइयो भट्टराई विकासप्रेमी नै भए पनि त्यसलाई न्याय गर्न सकेनन् प्राधिकरणजस्ता निकाय अन्य मुलुकमा पनि हुन्छन् शक्तिशाली निकायका रूपमै यो रहनुपर्थ्यो तर अधिकार अन्य निकायमा समेत दिइयो परिणाम खानेपानी, विद्युत्, टेलिफोन सबैले सडक खन्न पाउँछन् समन्वयकारी भूमिका नै भएन सहरमा एकीकृत विकास हुनैपर्छ  

अहिले काठमाडौँ महानगरले यहाँको फ्लोर एरिया रेसियो (एफएआर) दोब्बर बनाइदिएको अर्थात्, अहिले तलासम्म घर बनाउन पाउने अवस्था भने अब तलासम्म बनाउन सकिन्छ अन्य मुलुकमा १० प्रतिशतले एफएआर बढाउँदा वर्षौं अध्ययन गर्छन् काठमाडौँमा आवासका लागिसमेत तला बनाउन पाउने व्यवस्था गरियो मानौँ, अहिले काठमाडौँमा ४० लाख मानिस बस्छन् भने यो व्यवस्थाले ८० लाख बस्न सक्ने अवस्था हुन्छ अनावश्यक रूपमा यसले जनघनत्व बढाउँदा सन्तुलित विकासमा प्रभाव पर्ने भएको काठमाडौँले गरेको गल्ती अहिले अन्य सहरले पनि अनुसरण गरिरहेका छन् त्यसैले आधारभूत सहरीकरणकै अवधारणामा हाम्रा शासक स्पष्ट हुन नसकेकाले समस्या आएको

सहर भौगोलिक क्षेत्रले मात्र निर्धारण गर्दैन, यसको आफ्नै दायरा हुन्छ कुनै एक ठाउँको मानिस बिहान उठेर काम गरेर साँझ घर फर्कन सक्ने क्षेत्रसमेतलाई सहरको दायरामा हेरिन्छ अहिले धुलिखेलकाठमाडौँसम्म जोडिएको , भोलि नुवाकोटको विदुर मकवानपुरको हेटौँडासमेत जोडिन सक्छ त्यसैले यस्ता क्षेत्रमा ठूला यातायातको पूर्वाधार हुनुपर्छ यो मात्र मेगा सिटीको अवधारणा हो तर सरकारले यसको कल्पना नै बुझेको छैन मेगा सिटीको एउटै सहरमा करोडभन्दा मानिस बस्न सक्छन्

हाम्रोमा प्रचारबाजीको अस्त्र मात्र बनेका छन्, सहर घोषणा पहिले अहिलेका सरकार यसमा प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन्

पूर्वाधारविद् आचार्यसँग कुराकानीमा आधारित

पुरा पढ्नुहोस्

नेपालीको रेमिट्यान्स : आधा कमाइ दलाललाई, बाँकी साहूलाई

योगेश ढकाल
आर्थिक विकासको सूचकका रुपमा रेमिट्यान्सको बढाइचढाइ व्याख्या हुँदै गर्दा विदेशमा मजदुरी गर्न जाने नेपालीको मर्का बुझिएन ।
पुरा पढ्नुहोस्

घरेलु माग धानेका उद्योग

विजयराज खनाल
क्लिङ्कर, सिमेन्ट र रडमा मुलुक आत्मनिर्भर, सिमेन्ट निर्यातको सम्भावना
पुरा पढ्नुहोस्

विस्तारकारी मौद्रिक नीति

विजयराज खनाल
आर्थिक वृद्धिलाई सघाउन कर्जा बढाउनुपर्ने र कर्जाकै कारण बढ्ने आयात निरुत्साहित गर्नुपर्ने चुनौती
पुरा पढ्नुहोस्

[विशेष] गल्ती गर्दै, सच्याउँदै

विजयराज खनाल
एकातिर मर्जर अलाप्ने र अर्कातिर नयाँ अनुमति दिने राष्ट्र बैंकको दोहोरो नीतिले बैंक तथा वित्तीय संस्था नै १ सय ९८
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

'आक्रामक ठानेर महिलालाई लाखे नाच्न नदिएको'

मनबहादुर बस्नेत

प्रख्यात नेवारी नाच हो, लाखे परापूर्वदेखि पुरुष मात्रै नाच्दै आएकामा हिजोआज महिला पनि देखिन थालेका छन् लाखे नाच्ने पहिलो महिला यकिन नभए पनि यसप्रति उनीहरुको आकर्षण बढ्दो यो परिवर्तनबारे त्रिवि नेपाल भाषा केन्द्रीय विभागका संस्कृतिविद् रास जोशी :

महिलाले पनि लाखे नाच्न थालेछन् हगि ?

यो परिवर्तन नेपाली समाजमा भेदभाव छैन भन्ने सन्देश हो लाखे नाचमा महिला सक्रियताले परिवर्तनको भोक पनि देखाउँछ

महिलाले पहिले किन लाखे ननाचेका ?

महिलाको मासिक चक्रलाई पहिले अपवित्र ठान्ने गरिन्थ्यो समयसँगै त्यो मान्यता बदलियो अर्को पक्ष शारीरिक रुपमा बढी चल्नुपर्ने, लाखेको मुकुन्डो गह्रौँ हुँदा महिलाले सक्दैनन् भन्ने धारणा पहिले थियो

महिलाले सक्दैनन् भन्नु विभेदै भयो नि

लाखेको महिला नाच लसीँ नचाउने परम्परा छैन सबै खेती किसानीमा जाने भएपछि बालबालिका घरमा एक्लै हुन्छन् बालबालिकाको रक्षा मनोरञ्जनका लागि लाखे नचाइने परम्परा बस्यो फेरि लसीँ आक्रामक हुन्छ त्यसकारण लाखेलाई स्थान दिएको हो

महिला कसरी आक्रामक हुन्छन् ?

महिलाको स्वभाव रक्षात्मक हुन्छ भन्ने मान्यता थियो पुरुषले कमाएर ल्याउने महिलाले त्यसको व्यवस्थापन गर्ने चलन बस्यो त्यस क्रममा आउने समस्यासँग जुध्न आक्रामक हुनैपर्छ आफ्ना सन्तानमाथि व्यवधान आए प्रतिवाद गर्छन् त्यसकारण लसीँ नचाइँदैन थियो

अब इन्द्रजात्रामा पनि महिलाले लाखे नाच्लान् ?

यो लैंगिक सवाल हो नाच्न इच्छा राखेर मात्र हुँदैन यो नाच मात्र होइन, साधना पनि हो आस्था भएपछि दैवीय शक्ति आउँछ दैवीय शक्तिलाई पचाउन सक्छन्, सक्दैनन्, त्यो हेर्नुपर्छ नाच्छु भनेमा नाइँनास्ती नहोला किनभने कुमारीको रथ महिलाले पनि तान्न थालेका छन् इन्द्रजात्राको महाकाली नाचमा महिला नाच्न थालेका छन्

महिला नाचे अनिष्ट हुन्छ भन्ने मिथ रहेछ ?

चुलोचौकोमा सीमित महिला स्वतन्त्र रुपमा बाहिर आएपछि तिनमा राजनीतिक, सामाजिक, सांस्कृतिक चेत पलायो हाम्रा चेली हिजोको तुलनामा शारीरिक मानसिक रुपमा बलिष्ठ भइसके

लाखेको आँखा किन रातो हुन्छ ?

यसलाई भैरव वा शिवगणको रुपमा लिइन्छ जनैपूणिर्मामा शिवको बाहुल्य हुन्छ त्यही भएर लाखे जनैपूणिर्माको भोलिपल्टदेखि सुरु हुन्छ रातो आँखा भैरवको दिव्यता भएकाले त्यसले नराम्रो तफ्वलाई अगाडि बढ्न दिँदैन भन्ने मान्यता

पुरा पढ्नुहोस्

श्रममन्त्री गोकर्ण विष्टसँग नेपाल वार्ता : ‘शोषणको परिपाटी जोगाउन लाग्दिनँ’

योगेश ढकाल
देशभित्र रोजगारी अभावमा रोजीरोटीका लागि विदेसिने युवाको हितमा काम गर्नु सरकारको दायित्व हो । त्यस्ता युवा नठगीकन शून्य लागतमा जाने वातावरण निर्माणको प्रयास भइरहेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘मेरो कुरा सरकारले सुनेन, आफ्नै समुदायले पनि बुझेन’

गुरुङ सुशान्त
प्रसिद्धकवि बैरागी काइँलालेयसै साता ८१ वर्षमा पाइला राखे ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘कम्युनिस्ट र योगगुरु उस्तै’

मनबहादुर बस्नेत
१२ वर्ष कतारको कर्पोरेट जगतमा बिताए, दीपक भेटवालले । उपल्लै पदमा थिए । आम्दानी रोजेखोजेजस्तै थियो । तर तनाव अन्तहीन । त्यसले उनलाई अन्ततः कर्पोरेट भ्रमको जंगलबाट आनन्दको मार्गमा हुत्याइदियो र अहिले ललितपुर, कुसुन्तीमा नेपाल योग स्कुलमार्फत विद्यालयमा योग फैलाउने अभियानमा छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘बच्चालाई अस्पतालमै बाहिरी संसार’

मनबहादुर बस्नेत
नाम मात्र होइन, कामले नै आफूलाई भगवान प्रमाणित गरिसकेका छन्, मुटु रोग विशेषज्ञ डा भगवान कोइरालाले । यिनै डाक्टरले गैरनाफामूलक बाल अस्पताल चलाउने जिम्मेवारी पाएका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

खेलभित्र झेल

पवन आचार्य

मतदाता संख्या २७ १९ पदमा २६ जनाको उम्मेदवारी नेपाल ओलम्पिक कमिटी (एनओसी) को २० भदौमा हुने निर्वाचनको राप ताप बुझ्न यिनै आँकडा पर्याप्त दुई कार्यकाल अध्यक्ष भइसकेका ध्रुवबहादुर प्रधान विधानतः कुनै पनि पदमा उठ्न नपाउने भएकाले मात्रै निर्वाचनको रिङबाहिर पुगेका हुन् नत्र कमिटीमा २७ मा २७ नै उम्मेदवार हुने स्थिति बन्न सक्थ्यो

एनओसीमा आबद्ध २७ राष्ट्रिय खेल संघका एकएक प्रतिनिधिसँग मताधिकार रहन्छ अध्यक्षसँगै उपाध्यक्ष, महासचिव, सहमहासचिव, सचिव, कोषाध्यक्ष सदस्य गरी एनओसीमा १९ सदस्यीय कार्यसमिति रहन्छ २० साउनको विशेष साधारणसभाले उपाध्यक्ष सचिव पद मात्र थपेन, मानार्थ अध्यक्ष उपाध्यक्षको परिकल्पना पनि गरेको

दुई कार्यकाल महासचिव रहेका जीवनराम श्रेष्ठ वर्षअघि एनओसीको अध्यक्ष चुनिए अध्यक्ष भएलगत्तै उनले स्की संघ गठन गरेर आफैँ अध्यक्ष बने एनओसी अध्यक्षका रुपमा हुने वैदेशिक भ्रमण, त्यस दौरान पाइने आतिथ्य अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा पुग्ने मलजलको स्वाद चाखिसकेका काठमाडौँ का नेकपाका सांसद जीवनराम अध्यक्षको एक कार्यकाल थप्ने मुडमा छन्

अध्यक्षका अर्का प्रत्यासी उमेशलाल श्रेष्ठ पनि व्यावसायिक हिसाबले हेभिवेट हुन्   वर्षअघि जीवनरामसँग अध्यक्षमा पराजित उनी त्यसको बदला लिने सुरमा छन्

क्वेस्ट फर्मास्युटिकल्स संस्थापकमध्येका एक उनी उद्योग वाणिज्य महासंघका उपाध्यक्ष हुन् नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीका संस्थापक पुष्पलाल श्रेष्ठ सहाना प्रधानका छोरा उमेशलाल यसअघि एनओसीमा दुई कार्यकाल उपाध्यक्ष रहिसकेका छन् नेकपाको संस्थापन निकट उनी भन्छन्, “यस पटक तयारी राम्रै गरेर आएको छु

राखेपको नेतृत्वमा हुँदा ओलम्पिकलाई गाली गर्ने त्यहाँ पुगेपछि राखेपलाई सत्तोसराप गर्ने नेपाली खेलकुदको रोग नै हो तर अचम्मलाग्दो तथ्य, तिनै व्यक्ति जस्केलाबाट भए पनि ओलम्पिक कमिटी छिर्ने छिर्के दाउ खोजिरहेका हुन्छन्

यस पटक राखेप उपाध्यक्ष पीताम्बर तिम्सिना एनओसीको उपमहासचिवमा निर्विरोध भए एथ्लेटिक्स संघबाट प्रतिनिधि बनेका तिम्सिनालाई चुनौती दिने कोही निस्केनन् वर्तमान कोषाध्यक्ष रतन टण्डन पनि सोही पदमा निर्विरोध भए एनओसीको विधानअनुसार पहिलो पटक साधारणसभामा भाग लिनेले सदस्य, उपमहासचिव सचिवमा मात्रै उम्मेदवारी दिन पाउँछन् एथ्लेटिक्स संघका अध्यक्ष राजीव शाहले आफ्नो नाम फिर्ता लिएर अन्तिम समय तिम्सिनाको नाम प्रतिनिधिका रुपमा पठाएका हुन् संघको साधारणसभा गर्न चितवनमा भएको सीमित जिल्ला प्रतिनिधि सहभागी साधारणसभालाई वैधानिकता दिन  तिम्सिनाले खेलेको भूमिकाको बदलामा शाहले उनलाई ओलम्पिक कमिटीमा एथ्लेटिक्स संघको प्रतिनिधिको गुन लगाएका हुन्

राखेप सदस्यसचिवको कार्यकाल असारमा मात्रै सकाएका केशवकुमार विष्ट पनि सचिवका उम्मेदवार छन् विष्ट तिनै व्यक्ति हुन्, जसले उसु संघमा हस्तक्षेप गरी नेपाल उसु फेडेरेसन स्थापना गरे तर सचिवमा उम्मेदवार बन्न उनले उसु संघकै सहारा लिएका छन्

सदस्यसचिव रहँदा खेल संघलाई नियन्त्रणमा राख्न सफल हुनेहरुलाई ओलम्पिक यात्रा सहज हुन्छ खेल संघहरु राखेपमा दर्ता हुनुपर्छ कार्यक्रम सञ्चालनमा पनि सरकारी अनुदान, सहयोग चाहिन्छ यसैको फाइदा उठाउँछन्, त्यहाँका नेतृत्वले कमिटी छिर्न खेल अधिकारीहरु लालायित रहेको अर्को उदाहरण बक्सिङ संघका पूर्वअध्यक्ष राजीव श्रेष्ठ हुन्

एनओसीका उपमहासचिव श्रेष्ठले यस पटक र्याफ्टिङ तथा क्यानोइङ संघमार्फत ओलम्पिकको प्रतिनिधित्व हात पारे बक्सिङ संघबाट अध्यक्ष राम अवाले नै प्रतिनिधि भएपछि उपाध्यक्षको उम्मेदवार बन्न उनले जस्केलो प्रयोग गरे मुस्लिम आयोगका अध्यक्ष समीम मियाँ अन्सारी पनि उपाध्यक्षको उम्मेदवार बनेका छन् संवैधानिक आयोगका अध्यक्षजस्तो व्यक्तिलाई ओलम्पिकमोह किन भयो ? बुझिनसक्नु

पुरा पढ्नुहोस्

भलिबलको ग्ल्यामर

 राजु घिसिङ
एभीसी एसियन सेन्ट्रल जोन भलिबल च्याम्पियनसिप २ भदौदेखि सुरु हुँदै छ, जहाँ सात देशले एक सातासम्म प्रतिस्पर्धा गर्दै छन् । नेपालले आयोजना गरेको सबैभन्दा ठूलो भलिबल प्रतियोगिता हो यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘फ्यान सपोर्ट हाम्रा लागि बाह्रौँ खेलाडी, दुर्भाग्यवश हामी बाह्रौँ खेलाडीविहीन हुँदै छौँ ।’

मनबहादुर बस्नेत
सन् २०२२ मा कतारमा हुने विश्वकप फुटबल छनोटका लागि नेपालले भदौ अन्तिमदेखि खेल्दै छ । समूह बीमा रहेको नेपाल अस्ट्रेलिया, कुवेत, जोर्डन र चाइनिज ताइपेईसँग भिड्नेछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

अनि कायाकल्प

गोकर्ण गौतम
मल्लिका शाक्य : म्यानपावरदेखि मसलपावरसम्मको यात्रा
पुरा पढ्नुहोस्

स्टार बलर नचल्दा

पवन आचार्य
आयोजक सिंगापुरसँगको हारपछि नेपालको दोस्रो पटक टी–ट्वान्टी विश्वकप सपना चकनाचूर
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

(पुस्तक समीक्षा) कूटनीतिक प्रशासकको चरादृष्टि

टीका ढकाल

करिब अढाई सय वर्षअघि जुनबेला आजको नेपाल राष्ट्र आकार लिँदै थियो, गंगाको मैदान हुँदै फैलिएको यस हिमालय उपमहाद्वीपमा हजार सयभन्दा धेरै थुम्के राज्य थिए राज्य विस्तारका लागि गरिने युद्ध वा अन्य राजसी गतिविधिको साइत हेराउन पृथ्वीनारायण शाहको दरबारमा छुट्टै ज्योतिष कार्यालय स्थापित थियो ज्योतिषी बस्ने हुनाले त्यसलाई लामो समयसम्म बोलीचालीको भाषामा 'जैसीकोठा' भनियो नेपालको आधुनिक परराष्ट्र मन्त्रालयको प्रारम्भिक स्वरुप यही थियो सुरुआतका पात्र भानु जैसी (जोशी/ज्योतिषी) थिए डेढ महिनाअघि प्रकाशित पुस्तक परराष्ट्रका पात्र यिनै प्रसंगबाट सुरु हुन्छ ११ अध्याय पार गरेपछि आजको परराष्ट्र नीतिमा परिपक्वताको अपेक्षा गर्दै टुंगिन्छ

कुनै पनि राष्ट्रको विदेश नीतिलाई उसको इतिहास, भूगोल, राष्ट्रिय आर्थिक तथा सैन्य क्षमता आन्तरिक राजनीतिको प्रवाहले अनुकूलित गर्ने तथ्यमा सायदै विमति रहला फरक निर्धारक तत्वको प्रभावलाई एकमुस्ट राष्ट्रिय संकथनमा बदलेर बाह्य जगत्सँगको सम्बन्ध क्रियाशील राख्ने निर्णायक तत्व मानव संसाधन हुन्छ भने त्यसलाई 'हाउस' गर्ने प्रशासनिक संरचना हुन्छ कूटनीतिक प्रशासनको जिम्मेवारी यसैलाई भनिन्छ

परराष्ट्रका पात्रले नेपालको कूटनीतिक जिम्मेवारीमा सुरुआतदेखि रहेका विभिन्न व्यक्तित्वको छोटकरी परिचय दिँदै परराष्ट्र मन्त्रालयको क्रमिक विकासलाई चित्रण गर्छ पुस्तक आद्योपान्त पढिसक्दा प्रारम्भदेखि वर्तमानसम्म नेपालको कूटनीति कसले सञ्चालन गरे भन्ने सरसर्ती जानकारी पाइन्छ साथमा परराष्ट्र मन्त्रालय एउटा सानो कोठादेखि आजको स्वरुपसम्म कसरी आइपुगेको रहेछ भन्ने ज्ञात हुन्छ परराष्ट्र सेवामा करिब चार दशक बिताएर राजदूत, विदेश सचिव एवं राष्ट्रपतिका कूटनीतिक मामिला विज्ञका हैसियतमा रहिसकेका मदनकुमार भट्टराईलिखित पुस्तकको बलियो पक्ष यही हो

परराष्ट्र मन्त्रालय त्यसका प्रमुख सञ्चालकका वरिपरि रहेका तथ्यलाई मसिनो गरी उत्खनन गर्नु पुस्तकको उद्देश्य देखिन्छ कूटनीतिक प्रशासकसमेत रहेका लेखक भट्टराईलाई इतिहासका साना तथ्य राम्रोसँग स्मृतिमा राख्न सक्ने व्यक्तिका रुपमा लिइन्छ आफ्नो यस क्षमतालाई उनले पुस्तकाकारमा उतारेका छन्

नेपालको परराष्ट्र नीति, कूटनीतिक सेवा वैदेशिक मामिला सञ्चालनका सम्बन्धमा कृतिहरु यसअघि पनि लेखिएका छन् एकै कृतिभित्र इतिहासको सुरुआतदेखि निकट वर्तमानसम्मका पात्रलाई अटाएर लेखिएको परराष्ट्रका पात्रले चाहिँ चराको आँखाबाट नेपाली विदेश नीति सञ्चालनको अढाई सय वर्ष लामो शृंखला नियाल्ने प्रयास गरेको

आकाशमा विचरण गर्ने क्रममा स्वाभाविक रुपले चराले बाटोको लम्बाइ देख्छ, पहाडका उबडखाबड देख्छ, मैदान उकाली-ओराली देख्छ सय १० पृष्ठको परराष्ट्रका पात्र यति तीव्र गतिमा उड्छ कि अढाई सय वर्ष लगाएर विकसित भएको विदेश कार्यालयलाई उसका प्रमुख पात्रहरुको नाम कामसहित सय ४५ पृष्ठमा समेट्छ, प्रतिवर्ष मुस्किलले एक पृष्ठका दरले बाँकीमध्ये आठ पृष्ठको भूमिका , ५१ पृष्ठको पादटिप्पणी खण्ड पाँच पृष्ठको अनुसूची यस क्रममा सुरुदेखिकै पात्रका प्रसंग आउँछन् बीचैमा नयाँतिर प्रवेश गर्छन् 'स्लाइड सो' जस्तै वा एउटा एल्बमका पाना पल्टाउँदा एक-एक गरी देखिने फोटोजस्तै जैसीकोठाबाट मुन्सीखाना, मुन्सी कप्तान, डाइरेक्टर जनरल अनि क्रमैसँग अनेक पात्रका नाम इत्यादि पुस्तकमा आधा हजारजति व्यक्तिका नाम अटेका होलान् वा अझ बढी

लेखक आफैँले भूमिकामा स्वीकारेका छन्, 'यो मेरो गन्थनलाई कतिले...विश्लेषणात्मकभन्दा विवरणात्मक पाउलान्... यो मेरो कनिका टिपाइ हो ' अर्थात्, लेखकलाई आफ्नो सीमाको पूर्वाभास त्यसैले पुस्तकबाट गरिने अपेक्षालाई दायराभित्र राख्न उनले सुरुआतमै प्रयास गरेका छन् पुस्तकको उद्देश्य विश्लेषण नगर्ने भनिएपछि त्यसमा पाठकले विश्लेषण खोज्नु हुँदैन जसले खोज्छ, उसले पाउँदैन यद्यपि आफैँ परराष्ट्रका मुख्य पात्र रहेका लेखकबाट समालोचानात्मक विश्लेषणको अपेक्षा राख्नुचाहिँ हरेक पाठकको स्वाभाविक चाहना हुन पुग्छ, यस पंक्तिकारको जस्तै अर्का पूर्वपरराष्ट्र सचिव मधुरमण आचार्यलिखित दुई खण्डको नेपालः वल्र्ड भ्युले विश्लेषणको तिर्खा निकै हदसम्म मेट्छ यी दुई लेखकका कृति एकैसाथ अध्ययन गर्दा परिपूरकजस्तो लाग्ने रहेछन्, एकै पेसामा भएकाले होला

भट्टराईको पुस्तकमा वणिर्त राणाकाल त्यसअघिका ऐतिहासिक तथ्यको उपयोगिता वर्तमानलाई सूचित गर्न हो नेपालको परराष्ट्र मामिला सञ्चालनमा राणा शासन ढलेपछिको समय आधुनिकताको जग हाल्ने थियो यसबेला परराष्ट्र मन्त्रालयको संस्थाकरण नीतिमा स्थायित्व चाहिएको थियो विडम्बना भन्नुपर्छ, राजनीतिक अस्थिरताका कारण यसो हुन सकेन नेपालको व्यापक वैदेशिक सम्बन्ध स्थापना, संयुक्त राष्ट्रसंघको सदस्यताजस्ता महफ्वपूर्ण दूरगामी उपलब्धि यसैबेला प्राप्त भए औपचारिक कूटनीतिक सम्बन्धमा सफलता प्राप्त भए पनि नीतिगत अनिश्चय तथा अवान्छित भारतीय प्रभावको युग पनि यही थियो त्यसबेलाका सबैभन्दा बलिया नेता बीपीले समेत यसलाई रोक्न सकेनन् मातृकाप्रसाद कोइराला वा सूर्यप्रसाद उपाध्यायमाथि भारतको 'स्ट्रक्चरल ग्यारेन्टी' गरिदिने व्यक्ति भएको आशंका हुँदाहुँदै बीपीले नजरअन्दाज गर्न सकेको देखिन्न आफूले भरोसा गरेका धेरै पात्रबाट धोका पाएको कुरालाई बीपी स्वयंले विभिन्न प्रसंगमा उल्लेख गरिसकेका छन् परराष्ट्रका पात्रले दोहोर्याएको  

विदेश मामिला प्रत्यक्ष सञ्चालन गर्ने बीपीको समय मोहनशमशेरको मन्त्रिमण्डलमा गृहमन्त्री रहेको नौ महिना पहिलो जननिर्वाचित प्रधानमन्त्रीका रुपमा करिब अढाई वर्षजति मात्र थियो लेखक भट्टराईले २० पृष्ठ लामो एउटा खण्ड त्यसअघिको सानो उपखण्डसमेत बीपीको राजनीति एवं साहित्यलाई समर्पित गरेका छन् १७ वर्ष राजा रहेका, त्यसमध्येका १२ वर्ष सर्वेसर्वा राजा रहेका महेन्द्रलाई बीपीसँग तुलना गरिएको एउटा उपखण्डमा सीमित गरिदिएका छन्   'पोलिटिकल करेक्टनेस' छाडेर प्राज्ञिकतालाई अनुसरण गर्दाचाहिँ महेन्द्रको समालोचनासहित छुट्टै खण्ड पुस्तकले माग गर्छ खासमा मोहनशमशेरपछि ०१५ सालको आम चुनावसम्मका प्रधानमन्त्रीहरु राजाको रुचिमा नियुक्त थिए त्यसैले भारतलाई सन्तुलनमा राख्न प्रधानमन्त्री टंकप्रसाद आचार्यले गरेको चीन भ्रमण, नेपालको संयुक्त राष्ट्रसंघमा सदस्यतालगायतका उपलब्धि त्यसबेलाको अस्थिर राजनीतिमा राजाको प्रत्यक्ष निगरानीका कारण मात्र सम्भव भएका हुन् भन्न कसैले पनि धक मान्नुपर्दैन यसो भन्दा बीपीको उपलब्धिलाई अवमूल्यन गरेको ठहर्दैन

 हलुका, एक-दुई बसाइमै सकिने धेरै माथापच्ची नचाहिने पुस्तक भएकाले एक पटक आरामसाथ पढ्न सकिन्छ पढिसकेर घोत्लिँदाचाहिँ किताब परराष्ट्र सेवाको सामान्य ज्ञानजस्तो देखिन्छ

बीपी महेन्द्रबीचको सम्बन्ध नेपाली राजनीतिको एउटा रोचक पहेली भएकाले यसमा पाठकलाई तान्ने सामथ्र्य यो तुलना धेरै हुन थालेको देखिन्छ अखबारी लेखनदेखि अनेक समकालीन पुस्तकमा नेपाली राजनीतिका यी दुई सक्षम पुरुषका तुलना भएका छन् बीपी लोकतान्त्रिक संघर्षको पृष्ठभूमिबाट खारिएका निर्वाचित नायक थिए भने महेन्द्र आफ्ना पुर्खाको संघर्षले निर्माण गरेको ठान्ने राज्यका जन्मआधारित राजा दुवैमा देश हितको उद्देश्य अवश्य देखिन्छ यससँगै तत्काल आफू हाबी हुन चाहने, राष्ट्रिय भाष्यको सिरानमा उभिने आकांक्षाले राजनीतिक नेतृत्वलाई आफ्नो समयका महफ्वपूर्ण निर्णय लिन प्रेरित गर्छ दीर्घकालमा आउने परिणामप्रति वर्तमान नेतृत्वको दृष्टि पुगोस् भन्न इतिहासले उनीहरुका निर्णयलाई उज्यालो दिनुपर्छ तब मात्र इतिहासको बन्दी बन्न छाडेर भविष्योन्मुख राजनीतिको निर्माण हुन सक्छ ६० वर्षअघि इतिहासको घुम्तीमा बीपी महेन्द्रबीच जे कारणले सहकार्य हुन सकेन, राजा ज्ञानेन्द्र राजनीतिक दलहरु पनि लगभग तिनै कारणले एक दशकअघि टाढिए आज देश गणतान्त्रिक व्यवस्थामा पुगेको राष्ट्रपतिका अधिकार सीमित छन् सम्पूर्ण कार्यकारी अधिकार अभ्यास गर्ने बलियो सरकारचाहिँ फेरि पनि समकालीन समाजका वैविध्यसँग संवाद गर्न चुकिरहेको निकट इतिहासले आजको राजनीतिक नेतृत्वलाई सूचित गर्न सकिरहेको देखिँदैन, जसरी हिजो सकेको देखिएन

पुस्तकको एउटा सानो उपखण्डमा परराष्ट्रमन्त्रीका रुपमा वर्तमान प्रधानमन्त्री केपी ओलीबारे छोटो मूल्यांकन - अंग्रेजीमा राम्रो वाककला, प्रस्ट वक्ता निर्णय लिने क्षमता भएका पाँच पटक प्रधानमन्त्री भएका गिरिजाप्रसाद कोइरालाबारे लेखकको अनिणिर्त प्रश्न - कोइराला समस्याका कारक हुन् वा समाधान ? आफूले नभेटेको उत्तर उनले भविष्यको इतिहासका लागि छाडेका छन्

पात्रका रुपमा उल्लेख नभएको भारत मुख्य पात्रका रुपमा पुस्तकको सुरुदेखि अन्तिमसम्म उपस्थित लेखक भारतमा अध्ययन गरेका, दिल्लीस्थित नेपाली दूतावासमा लामो समय काम गरेका व्यक्तित्व हुनाले भारतबारे धेरै जानकार छन् भन्ने पुस्तकबाट थाहा हुन्छ

एकाध ठाउँमा परस्पर विरोधी वाक्य वा तर्क पनि परेका देखिन्छन् लेखक भन्छन्, 'एक-दुई अपवाद छाडी नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालय तुलनात्मक रुपले प्रबुद्ध एवं चर्चित व्यक्तिको सुयोग्य सुपरीवेक्षण नियन्त्रणमा रहँदै आएको ' पृष्ठ १२ मा यो 'सुयोग्यता' को एउटा दृष्टान्त , '...अभिलेख राख्ने प्रणाली छैन भइहाले पनि जिम्मेवारीबोध छैन पूर्वाधिकारी या उत्तराधिकारीबीच जिम्मेवारी आदानप्रदान गर्ने परिपाटी छँदै छैन भन्दा पनि हुन्छ ' यो मूल्यांकन अपवाद लाग्दैन

बीपीकै 'सुयोग्यता' को पनि पृष्ठ १२९ मा एक झलक मिल्छ, 'नयाँ सुशिक्षित एवं योग्य अधिकृतको समूह भर्ना गर्ने काममा पनि (बीपीले) महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरे नेपालमा सदाझैँ देखिने यस प्रकारको नियुक्तिमा शक्तिकेन्द्रसँग नजिक प्रभावशाली एवं नाता पर्ने व्यक्ति घुस्ने रोगबाट यो समय पनि खासै अछूतो रहेन

सारांशमा, सरलता यस पुस्तकको मुख्य आकर्षण हो सम्बन्धित विधाका अनुभवीले लेखेको हुँदा यसको प्रामाणिकता पछिसम्म रहनेछ हलुका, एक-दुई बसाइमै सकिने धेरै माथापच्ची नचाहिने पुस्तक भएकाले एक पटक आरामसाथ पढ्न सकिन्छ पढिसकेर घोत्लिँदाचाहिँ किताब परराष्ट्र सेवाको सामान्य ज्ञानजस्तो देखिन्छ 'को, कहिले, कहाँ' प्रश्नमा केन्द्रित, 'किन कसरी' बारे चुप सायद अर्को भाग आउला कि !

पुरा पढ्नुहोस्

विद्रोही हिटलर

कृष्ण धरावासी  
जेल जर्नलजस्तो लाग्ने माइन क्याम्फ निकै तार्किक लाग्यो, निरपेक्ष भएर पढ्दा । एडोल्फ हिटलरलिखित यस किताबमा संसदीय व्यवस्थाका विकृति पनि खुलस्त पारिएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

(पुस्तक समीक्षा) बसाइँसराइ बयान

सिपी अर्याल
जनकराज सापकोटाको नेपाली उपन्यासमा बसाइँसराइ : दुःखदेखि दुःखसम्ममा ८ दशकयताको नेपाली समाजको बसाइँसराइको चित्रण छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

पाउजेब

विमल निभा
के तिमी सुनिरहेका छौपाउजेबको आवाज ?
पुरा पढ्नुहोस्

क्रान्तिको अँध्यारो पाटो

ऋचा भट्टराई
लामो समयसम्मको रहस्यमयी महाशक्ति चीनका केही गुप्ती उजागर हुने लोभले पढेँ, वाइल्ड स्वान्स । जुङ चाङको यो आत्मसंस्मरणमा तीनपुस्ते महिलाको आरोह–अवरोह छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

कागजको रंगीचंगी फूल

सुनिता लोहनी

मायालु हजार हुन्छन् तर माया एकै हुन्छ

बुझेर माया देऊ, दिनुपर्ने एउटै हुन्छ

यो गीत नसुन्ने को होला ! गायक धु्रव केसी, ७३, को स्वर तथा गोपाल योञ्जनको शब्द, संगीतमा सजिएको गीतले उतिबेला रेडियो नेपाल घन्काएको थियो भने अहिले युट्युबका पेज अधिकांशले उनको यो गीतमा 'कभर सङ' गाएको देखिन्छ युट्युबमा गायक धु्रव केसी सर्च गर्यो भने दर्जनजति गीत फेला पर्छन् केसीले अधिकांश प्रेमका गीत गाए शिवशंकरको संगीतमा निष्ठुरी मायालुलाई कर्णपि्रय स्वर शब्दमा गुनासो पोखे, तिम्रो माया कागजको रंगीचंगी फूलजस्तो...

गायक केसी वर्षदेखि पार्किन्सनबाट ग्रसित छन् हाल अर्किड केयरहोममा बस्ने उनलाई रोगले शिथिल बनाएको सुस्तरी बोल्छन् धेरै हलचल गर्न सक्दैनन् तर आफ्नो अमर गीत 'मायालु हजार हुन्छन्...' भने केही गुनगुनाउँछन्

सिनामंगलमा जन्मेका केसीका छिमेकी कृष्ण लामिछाने रेडियो नेपालमा काम गर्थे लामिछानेकै सहयोगमा वर्षको उमेरमै उनले रेडियो नेपालको बाल कार्यक्रममा सहभागी हुन पाए त्यहाँ कविता भन्थे बालगीत गाउँथे लजालु स्वभावका केसी उमेरमा निकै 'ह्यान्डसम' देखिन्थे उनका ठूलोबुबाका छोरा भुवन केसी नेपाली चलचित्र उद्योगका सदाबहार हिरो भए

सन्तानमध्येका जेठा छोरा उनले करिब २० वर्षको उमेरमा मागी विवाह गरे उनकी जीवनसंगिनीले संसार छाडेको १५ वर्ष भइसक्यो दुई छोरी भारतमा बस्छन् भने एक छोरी नेपालमै छोरीसँग फोनमा कुरा भइरहन्छ उनको कलाकार मदनकृष्ण श्रेष्ठलाई पनि आफूलाई जस्तै रोग लागेको उनी सुनाउँछन् पार्किन्सनले रोगीलाई डिप्रेसनमा लैजाने उनको अनुभव

दरबार हाइस्कुलबाट एसएलसी दिएका उनले आर्थिक परिबन्दले डेढ वर्ष मात्र कलेज पढ्न आए १६ वर्षको उमेरमै स्वर परीक्षा पास गरी गीत गाउन थालेका केसीले रेडियो नेपालमा जागिर खाए, क्लर्क पदमा उनका सहकर्मी थिए, रामलाल जोशी, कन्हैयाकुमार, माणिकरत्न, यादव खरेल किरण खरेल रामलाल, कन्हैयाकुमार, माणिकरत्नसँगै पोखरा घुम्न जाँदा फेवातालमा डुंगा चढेर ताल बाराही मन्दिरअगाडि पौडी खेलेको उनी सम्झन्छन् भन्छन्, "परिवारसँग बस्ने मन साथीभाइ भेट्ने मन "

रेडियोमा रामलाल, उत्तमलाल, यादव आफू भएर विज्ञापन सुरु गरेको उनी सम्झन्छन् केसीले पहिलोपल्ट बाँसबारी जुत्ताको विज्ञापन पढेका थिए कुनै विज्ञापन आफैँ लेख्थे, कुनै अरुले बनाउँथे ०२९ सालतिर बम्बैको स्टुडियोमा भाषा परीक्षा दिन जाँदा कलाकार मनमोहन किसनले अन्तर्वार्ता लिएको उनको स्मृतिमा ताजै अन्तर्वार्तापछि भजनमा कोरस गाउन गए पछि एउटा साथीको संगीत-शब्दमा उनले हिन्दी गजल रेकर्ड गराए, करके मेरे कब्र पर तुमने जो मुस्कुरादिया, बिजली चमके गिरपरे सारा कफन भुलादिया

त्यो गीत अल इन्डिया रेडियोबाट बज्यो आफू हिन्दी गीत गाउने पहिलो नेपाली भएको केसीको दाबी करिब ७० गीत गाएका उनलाई शास्त्रीय संगीत सिक्न ठूलो रहर थियो डिल्लीबजारको पद्मकन्या स्कुलमा साँझ इलाहावाद विश्वविद्यालयको संलग्नतामा रहेको संस्थाले शास्त्रीय संगीत सिकाउँथ्यो उनी केही दिन गए तर घरबाट बन्देज भएपछि धोको अधूरै रह्यो

रेडियो नेपालको वर्षे जागिर छाडेर उनी भारत गए बोतल कारखानामा काम गरे अवकाशपछि मात्र छाडे करिब १० वर्षअगाडि नेपाल आए अहिले उनलाई लाग्छ, संगीतमा केही गर्न सकिएन तर,केसीका गीत पुरानालाई मात्र होइन, नयाँ पिँढीका लागि पनि उत्तिकै रुचिकर बन्न सक्छन् उनको गीत सुनेर युवा मन प्रेमिल होस्, निष्ठुरी मायालुलाई फकाउन कोसिस गरिरहोस्, उसका प्रेमिल क्षणलाई यी गीतले अमर बनाइदिऊन्  

पुरा पढ्नुहोस्

वाह ! विकास

मनबहादुर बस्नेत
मुस्ताङको कोरला नाका ताकेर ०७५ चैत पहिलो साता काठमाडौँबाट हानियौँ। हिउँ जमेका कारण मुक्तिनाथभन्दा अगाडि बाटो नखुलेको पोखरा पुगेपछि थाहा पाउँदा भने मन खिसि्रक्क भयो । जहाँसम्म पुगिन्छ, त्यहीँसम्म जाने भनेर अगाडि बढियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

चार घन्टा नमस्कार

पवन आचार्य
चार घन्टासम्म नमस्कार गरेर बस्नुपरेको पीडा सुनाउँदै एक खेलाडीले भनिन्, “मनोबल बढाउनु त परै जाओस्, पदाधिकारीको भाषण सुन्दा हामीलाई ठूलै पापको सजाय खेपेजस्तो लाग्यो ।”
पुरा पढ्नुहोस्

छाप छाडेको छपिया

सन्तोष आचार्य
स्थानीय किसानको जीवनशैली बदलिएको छ । पोखरीमा माछा पानीसँग खेल्छन् । किसान पैसासँग । किसान जागे के हुन्छ ?
पुरा पढ्नुहोस्

बहकिएका सत्तापक्ष, प्रतिपक्ष र अगुवा

बसन्त बस्नेत
सरकार–सीके सहमतिबारे सत्ता घटककै नेता यत्रोविधि असन्तुष्ट हुनुको गुह्य भने बुझ्न सकिएन । शृंखलाबद्ध सिकायत सुनिसक्दा लाग्यो, यी नेताहरुका लागि सहमतिको प्रश्न होइन, नेकपाभित्रको आन्तरिक असन्तुष्टि मुख्य हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

गिरहतले दिएको पुस्तैनी पीडा

भरत जर्घामगर/सिरहा

घामपानी अनि निधारमा निस्किने चिटचिट पसिना नभनेरै परिश्रम गर्छन्, फुलेश्वर सदाय मुसहर, ५९ बुढ्यौलीमा उनको त्यही थाप्लोमा लाख २८ हजार रुपैयाँ ऋणको भारी त्यसैले शारीरिक श्रमलाई उनी ‘ऋणको पर्यायवाची मान्छन्

सिरहा लक्ष्मीपुर पतारी- धन्छबारका भूमिहीन सुकुम्बासी दलित परिवारका फुलेश्वरका चार भाइ छन् उनका बुबा नथुनीले गिरहत (मालिक) विल्सा यादवको घरखेतमा हलो जोतेरै छोराछोरी हुर्काए दाजुभाइमध्ये साइँला फुलेश्वर बुबा नथुनीका विश्वासपात्र थिए सानोमा फुलेश्वर बुबाले माटो काट्दा, जोत्दा आफूभन्दा अग्लो हलोको लगना समाउन पुग्थे तर नथुनीका त्यही छोरा फुलेश्वर गिरहतको ऋण तिर्न संघर्षरत छन् भन्छन्, "गिरहतको ऋण तिर्न नसकी मरिएलाजस्तो "

फुलेश्वरका चार दाजुभाइमध्ये माइला गुल्टेन कल्याणपुरमा छोरीसँगै बस्छन् चार भाइमध्ये जेठा सैनीको मृत्यु भइसकेको उनको कान्छा रवि बुबाको परिवार नथुनीको १० धुर गाउँ ब्लक जग्गामा बसेको साढे तीन धुर जग्गामा दुई परिवारका सदस्य दुःखकष्ट गरेरै भए पनि फुसको घरमा बसिरहेका छन् फुलेश्वर गिरहत भोगी यादवको घरमा सानैदेखि नोकरी गर्थे भने पछि पत्नी भालसेर चार भाइ छोरा एक छोरी धनेश्वरीसमेतले काम गरे फुलेश्वरको जीवन नै भोगीको घरमै चल्यो अहिले पनि गुजाराको माध्यम तिनै भोगी हुन् फुलेश्वर भन्छन् "सानैदेखि भोगी मालिकको काम गरेँ अहिले पनि मालिक भोगीकै निगाहमा चुल्हो बलेको "

फुलेश्वर सदाय मुसहर, पत्नी भालसेर र नातिनी दीपिका


फुलेश्वरका चार भाइ छोरा बेचु, गंगा, रामस्वरूप, बिन्हु हुर्किएपछि भोगीको घरमै काम पाए उनी छोरा हुर्किएर काममा सघाए पनि खुसी धेरै दिन नटिकेको गुनासो गर्छन् हुर्किएकी छोरी धनेश्वरीको तेनुवापट्टीबाट भएको मगनीअनुसार ओपिनसँग विवाह गरिदिए विवाहका लागि उनले भोगीसँग १५ वर्षअघि हजार ऋण लिएका थिए विवाहमा तामझाम गरेर मुसहर समाजमा राम्र्रै इज्जत राखे भालसेर सम्झन्छिन्, "त्यतिखेर गाउँले समाजले धनेश्वरी साँच्चै फुलेश्वर भालसेरको घरमा धनकी देवी भएर जन्मिएकी रहिछन् भन्थे "

गिरहतको खेतीखोला हेर्नुपर्ने छोरीको विवाहको ऋण तिर्नुपर्ने छँदै थियो, फुलेश्वर भालसेर दम्पतीले गिरहतको काम गरेरै उनीहरूले महिनामा दुई बोरा धान ऋण तिर्न थाले "काम गरेर ऋण तिर्दै गएको छु मजदुरीमा पाउने धान बुझाउँछु बाँकी धान भात खाएर गुजारा चलाउँछु," फुलेश्वर भन्छन्, "ऋण सकिनुको साटो झन् बढेको बढ्यै "

ऋणमै फुलेश्वरले जेठा बेचु गंगाको दुई छोराको बिहे गरिदिए बेचु पटना ससुराली बस्छन्, साइँला रामस्वरूप मलेसिया रोजगारीमा छन् कान्छो बिन्हु बाआमासँगै कृषि मजदुरीमा खट्छन् गिरहतकहाँ काम गरी केही अनाजले ऋण गुजारा चलाउँदै आएका फुलेश्वर उनै गिरहतले ऋण तिर्न दबाब दिएपछि भने छटपटीमा छन्

फुलेश्वरका छोरा गंगाले धनेश्वरीको विवाहमा लिएको ऋण काम गरेर सकियो होला भन्ठानेका थिए भन्छन्, "बाबाले ऋण तिरिसके होलान् भनेर सोच्यौँ तर लाखौँ रुपैयाँ बाँकी रहेको सुनेर मरेतुल्य भएका छौँ दैनिक सय रुपैयाँ ज्यालामा काम गर्ने हामीजस्ता निमुखालाई गिरहतले त्यति धेरै ऋण भनेपछि कहाँबाट तिर्ने भन्ने पिरलो थपियो "

गिरहतले बारम्बार पैसा तिर्न ताकेता गरेपछि वैदेशिक रोजगारीमा रहेका भाइ रामस्वरूपले पठाएको ६४ हजार रुपैयाँ साउनमा बुझाएको गंगा सुनाउँछन् भाइलाई विदेश पठाउँदा गिरहतबाट ऋण नलिए पनि ठूलो रकम रहेको देखिँदा अनपढलाई जे भने पनि हुने रहेछ भन्ने लागेको उनको गुनासो

ऋण सघाउन भोगी यादवकहाँ काम गरिरहेका फुलेश्वर दम्पती गुनासो पोख्छन्, "ऋण सकिनुभन्दा पनि हामी दुवै त्यसको पिरलोले बित्छौँ जस्तो " गिरहतकैमा काम गर्दा पनि ऋण तिर्न दबाब दिने, हप्काउने विदेशको छोरालाई पैसा पठाउन जोडबल गरिरहेको उनको दुखेसो

घरखर्च छोरीको बिहेमा गरी नगद अन्न जोड्दा अहिलेसम्म लाख नाघेको तर गाउँले समाजको आग्रहमा छूट दिएर लाख २८ हजार रुपैयाँ बाँकी रहेको गिरहत भोगी यादव बताउँछन्

ऋणमाथि ऋण कसरी खप्टियो भन्ने प्रश्नमा गिरहत भोगी यादवले आफ्नैमा खेतबारीको काम गर्ने हुँदा सय कडा अढाई रुपैयाँका दरले मात्र ब्याज लिएको दाबी गरे भन्छन्, "अझ कम भयो अहिले पनि मेरैमा काम गर्छन् आफ्नै परिवारका सदस्य मानेर फुलेश्वरलाई धेरै छूट दिएको हुँ "

फुलेश्वरजस्तै सिरहा धनगढीमाई- का कोविया सदाय मुसहरले गिरहत पवन घिसिङसँग १० हजार रुपैयाँ ऋण लिएर माहिली छोरी सुनिताको तीन वर्षअघि सप्तरी भेडियाका इन्दलसँग विवाह गरिदिए सुनिताको महिने काखे छोरी भइसक्दासम्म पनि कोविया मञ्ची दम्पतीले त्यो ऋण तिर्न सकेका छैनन् उनीहरूको थाप्लोमा अझै पनि हजार रुपैयाँ ऋण कोविया भन्छन्, "हामी दुवै गिरहत पवनकैमा काम गरेर गुजारा चलाउँछौँ हलो जोत्ने, खेतको आली धुरदेखि धान, बियाँ उखेल्ने काम गर्छु, मञ्चीले गिरहतको धान रोप्नेदेखि घरखेतको काम गर्छे त्यसैबाट रकम अन्न ल्याएर अलिअलि ऋण घर खर्च चलाइरहेका छौँ " उल्टै गिरहत पवनले कामबाट पनि हटाइदिएका अन्यत्र काम गरेर ऋण तिर्न दबाब दिएको कोविया दम्पतीको गुनासो

०६८ सालको जनगणनाअनुसार लाख १७ हजार घरधुरी मुसहरको एक टुक्रा पनि जमिन छैन मजदुरी गरी गुजारा चलाउँछन् १० लाख ३० हजार घरधुरीको खेतीका लागि आफ्नो जग्गा छैन तीमध्ये अधिकांश गुजाराका लागि गिरहतको मजदुरीमा खट्छन् नेपालमा ४२ हजार ५३ हजार सय २० घरधुरीको बसोबास भेडियाका इन्दल सदाय मुसहर ट्रयाक्टर चालक हुन् वैदेशिक रोजगारीमा गएर टन्नै रकम कमाउन चाहन्छन् तर सुकुम्बासी परिवारको भएकाले ऋण नपाएकै कारण विदेश जान पाएका छैनन्

इन्दलजस्तै धन्छवारका विन्हु सदाय मुसहर पनि कृषि मजदुरी त्यागेर विदेशमा कमाउन जान चाहन्छन् सुकुम्बासी भएकाले पैसाको जोहो गर्न सकिरहेका छैनन् भन्छन् "गाउँका साहू-महाजनकहाँ ऋण माग्न गए पत्याउँदैनन् जग्गा-जमिन धितो राख भन्छन् जग्गा-जमिन छैन, गिरहतकहाँ गए ब्याजमाथि ब्याज तिर्नुपर्छ विदेश गएर कमाउनुको केही अर्थ हुँदैन "

दलित हरुवा-चरुवा समुदायको सशक्तीकरणमा काम गरिरहेको सामुदायिक विकास मञ्चका अध्यक्ष विनोद चौधरी दलित समुदायमध्ये पनि मुसहर परिवार अतिविपन्न सूचीमा रहेकाले अधिकांशको थातथलोको समेत ग्यारेन्टी नहुँदा ऋणको भारीमा पिल्सिएको बताउँछन् आईएलओको सर्वेक्षणअनुसार सिरहामा १८ हजार सय ६० हरुवा-चरुवा परिवार रहेको उनको भनाइ भन्छन्, "पुस्तौँदेखि गिरहतको माटोसँग खेलेर जीविका चलाउन बाध्य हरुवा-चरुवा परिवारको आफ्नै नामको थातथलो नहुँदा असुरक्षा छँदै , कतिपय गिरहतको ऋण तिर्न बँधुवा मजदुरका रूपमा काम गर्न बाध्य छन् राज्यले बेलैमा सोच्नुपर्छ "

पुरा पढ्नुहोस्

अलग भाषा

रवि मानन्धर
राजधानीमा फोटो प्रतियोगिता भइरहेकै हुन्छन् । तर यस पटक भने अलि भिन्न शीर्षकमा फोटो प्रतियोगिता आयोजना भयो । शीर्षक थियो, नेपाल बहुभाषिक परिवेशमा साक्षरता अभिवृद्धि । शीर्षक साधारण थिएन ।
पुरा पढ्नुहोस्

राम्ली लेकका गोठाला

महेश केसी/रुकुम पूर्व
रुकुम पूर्वका लेकाली भेग, खर्क अनि वनजंगल यतिबेला खुबै रमाइला हुन्छन् । रमाइला त अरू बेला पनि हुन्छन् नै । तर साउनमास वस्तुभाउ र गोठालाको चहलपहलले यहाँको लेकाली वातावरणमा छुट्टै रौनक छाउँछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

हरियो–परियो राजापुर

शब्द/तस्बिरः विशाल रानामगर
गुलरिया–राजापुर बाटो छेउछाउका खेतमा धानको हरियाली छ । धान हुर्किसकेको हुनाले धेरैजसो किसान गोड्न, मल छर्न या पानी लगाउन व्यस्त देखिन्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

भीरलाई डोजरले कोपरेजस्तो

तस्बिर : सरोज बैजु , शब्द : यम बम
बनजंगलको अधिक दोहनलाई राज्यले नै कसरी वैधानिकता दिन्छ भनेर बुझ्न चन्द्रागिरि हिल्सलाई भाडामा दिइएको प्रकरण हेरे पुग्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्