बिरामी मिर्गौला

सुरेश किरण

प्रधानमन्त्री केपी ओली बिरामी परेको समाचार सार्वजनिक भएपछि देशैभरिबाट सुझाव आउन थालेका छन्- अब प्रधानमन्त्रीले पद छाड्नुपर्छ, आराम लिनुपर्छ ।

सुझाव दिनु त राम्रै हो । तर दिइएजति सबै सुझाव लिनु भने राम्रो हुन्न । किनभने सबै सुझाव लिन सम्भवै हुँदैन । सम्भवै नभएको काम गरेपछि कसरी राम्रो हुन्छ ?

शुभचिन्तक, पार्टी नेता एवं कार्यकर्ता सबैले भनिरहेका छन्, प्रधानमन्त्री ओली अहिले बिरामी छन् । वास्तवमा पहिलो कुरो त के भने यो बिरामी भन्ने कुरो नै मिल्दैन । किनभने अहिले जो बिरामी परेको चर्चा छ, त्यो प्रधानमन्त्री ओली बिरामी परेका होइनन् । प्रधानमन्त्री आफैँले भनेका छन्- म बिरामी भएको छैन, मेरो मिर्गौला मात्रै बिरामी भएको हो ।

कुरो त प्रस्टै छ । प्रधानमन्त्री ओली अहिलेसम्म बिरामी भएकै छैनन् । बिरामी त उनको मिर्गौला मात्रै भएको हो । अब मिर्गौलालाई कसरी ठीक पार्ने हो ? त्यो डाक्टरको काम भयो, त्यसमा प्रधानमन्त्रीले चिन्ता लिनुपर्ने कुरै छैन ।

प्रिय पाठक वृन्द ! अब भन्नुस्, जो मान्छे बिरामी नै परेकै छैन, उसले आराम किन लिने ? अब आराम लिनैपर्ने हो भने पनि बालुवाटारमा जत्तिको आराम त अरु कहाा मिल्ला र ? होइन त ?

पुरा पढ्नुहोस्

मृतात्माको सम्झना

सरोज बैजु
कुनै बेला प्यागन (प्रकृतिलाई पूजा गर्ने) संस्कृतिमा मनाइने हलोविन पछिल्लो समय क्रिस्चियानिटीको नामबाट विश्वभर चर्चित भइरहेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

देउवालाई रिस किन उठ्छ ?

सुरेश किरण
नेपाली कांग्रेस समर्थित नेविसंघले बूढाखाडा नेताहरुलाई संघको पदाधिकारी बनाएकामा विरोध जनाएको छ । विद्यार्थी संघमा बूढाहरु किन ?
पुरा पढ्नुहोस्

पढ्नुहोस्, ‘घामड शेरे’ को समीक्षा

गोकर्ण गौतम
फिल्ममेकर नवीन कथा भन्न होइन, जसरी पनि दर्शक हँसाउन मरिहत्ते गर्दै छन् । घामड शेरेले हँसाउने चक्करमा कथा, पात्र र प्रवृत्तिमाथि मजाक गरेको छैन ।
पुरा पढ्नुहोस्

तिहार र 'हार'

सुरेश किरण
जुवा खेलिरहेको एउटा खालमा छापा मार्दा दुई करोडभन्दा बढी रकम बरामद भएको खबर सुनेर म चकित भएको छु ।
पुरा पढ्नुहोस्

अन्तिममा धक्का

नेपाल संवाददाता
फिल्म ८ कात्तिकमा रिलिज हुँदै थियो तर अन्तिम समय सर्नुपर्‍यो - त्यो पनि पर्याप्त शो नपाएर ।
पुरा पढ्नुहोस्

जम्मुदेखि काठमाडौँसम्म

प्रीतम सिंह
त्यतिबेला नेपालमा व्यवस्थित ट्रान्सपोर्ट थिएन । राजा र राणाका केही साना गाडी मात्र चल्थे, उपत्यकामा । पाइलट सिंहले नेपालमा ट्रान्सपोर्ट व्यवसाय नाफामुखी हुने सुझाव दिए ।
पुरा पढ्नुहोस्

डिजिटलमा प्रियंका

नेपाल संवाददाता
जस्ट एनोदर लभस्टोरीमा प्रियंकाले अभिनय मात्र होइन, निर्देशन, सम्पादन र निर्माण पनि गरेकी छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

(पुस्तक समीक्षा) जसले लेखे पञ्चायतको मृत्युपत्र

सन्तोष आचार्य
स्वाभाविकै थियो, निरकुंश पञ्चायत शासक नेपाली पत्रकारिता नौनीजस्तो प्रस्तुत होस् भन्ने चाहन्थ्यो । तर झाको कलम फरक धातुले बनेको थियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

काठमाडौँमा फैलिएको दुर्गन्धको वास्तविकता : रातिराति जलाइन्छ पशुका अङ्ग प्रत्यङ्ग

यम बम

सोमबार राति काठमाडौँ उपत्यकामा अचानक चर्को दुर्गन्ध फैलियो । मासु पोलेको जस्तो दुर्गन्ध राति साढे १०/११ बजेतिर फैलिएको थियो । भक्तपुर, काठमाडौं र ललितपुर जिल्लाका विभिन्न ठाउँमा यस्तो गन्ध आएको भन्दै मानिसहरूले राति नै सामाजिक सञ्जालमा लेख्‍न थालिसकेका थिए । 

धेरैले भारतको राजधानी नयाँदिल्लीमा रहेको प्रदूषण हावाले उडाएर काठमाडौँ पुर्‍याएको लख काटे । कतिले सेकुवा पोलेको गन्ध पनि भने । ललितपुरको एकान्तकुना, मंगलबजार, कुसुन्ती, च्यासल, पुल्चोक, कुमारीपाटी, सातदोबाटो, गाबहालका बासिन्दाहरूले राति अबेरसम्म पोलेको गन्ध आएको माइसन्सार ब्लगले लेखेको थियो । 

काठमाडौँको बुद्धनगर, धोबिखोला क्षेत्रका बासिन्दाले समेत गन्ध महसुस गरेपनि के को दुर्गन्ध हो राति यकिन भएन । मानिसहरूले यस विषयमा फेसबुकमा मात्र लेखेनन्, प्रहरीको आपतकालीन नम्बर १०० सहित अन्य नम्बरमा पनि फोन गर्न थाले । धेरै फोन आएपछि बल्ल प्रहरीले के भएको हो खोज्‍न थाल्यो ।

ललितपुर प्रहरी परिसरका प्रहरी नायव उपरीक्षक (डीएसपी) गौतम मिश्रका अनुसार वध गरिएका भैँसीको अङ्ग प्रत्यङ्ग नष्ट गर्ने क्रममा दुर्गन्ध फैलिएको प्रारम्भिक अनुसन्धानमा खुलेको छ । 

ललितपुर महानगरपालिका वडा नम्बर १४ स्थित नख्खुखोला छेउमा ठूलो मात्रामा हड्डी र कपाल जलाइरहेको अवस्थामा प्रहरीले तीन जनालाई पक्राउ गरेको छ । पक्राउ पर्नेमा एक नेपाली र दुई भारतीय छन् । भारत घर भई ललितपुरको सुनाकोटी बस्दै आएका फेसल मुस्लिम र साजीत मुस्लिम तथा सुनाकोटीकै राजेश शर्पालाई प्रहरीले सोमबार राति नै पक्राउ गरेको हो । 

डीएसपी मिश्रले नेपालसँग भने, “ठूलो मात्रामा हड्डी र कपाल पोल्दा दुर्गन्ध फैलिएको रहेछ । धेरै ठाउँ दुर्गन्ध फैलिएकाले अन्यत्र पनि पोलेको हाम्रो अनुमान छ ।” सोमबार राति नै पक्राउ परेका उनीहरूविरुद्ध ललितपुर महानगरपालिकाले कारबाही अगाडि बढाएको छ । 

पहिलोपटक होइन

ललितपुर महानगरका प्रवक्ता एवं वडा नम्बर ९ का अध्यक्ष राजु महर्जन तीन महिना अघि पनि रातिको समयमा मासु पोलेको जस्तो दुर्गन्ध फैलिएको बताउँछन् । 

बुद्धमार्ग युवा क्लबले ५–६ महिनादेखि टोलमा रातिको समयमा दुर्गन्ध फैलिने गरेको भन्दै नियन्त्रणको माग गरेको छ । सामुदायिक प्रहरी कार्यालयमा क्लबले पेश गरेको निवेदनमा ‘वन्यजन्तुको अङ्ग पोलेको अत्यन्तै असह्य दुर्गन्ध फैलिने गरेको र उक्त धुवाँको रुपमा फैलिएको दुर्गन्धले मानव स्वास्थ्यमा प्रतिकूल अवस्था सिर्जना गरेकाले छानबिन गरिदिन’ माग गरिएको छ । 

‘स्वच्छ वातावरणको हक’ लाई संविधानले मौलिक हकको रूपमा अङ्गीकार गरेको छ । नेपालको संविधानको धारा ३० (२) मा ‘ वातावरणीय प्रदूषण वा ह्रासबाट हुने क्षतिबापत पीडितलाई प्रदूषकबाट कानून बमोजिम क्षतिपूर्ति पाउने हक हुनेछ’ उल्लेख छ ।

वातावरण संरक्षण ऐन अनुसार पनि सरकारी अधिकारीले छानबिन गरेर नोक्सानी पुर्‍याएको यकिन गरेर पीडकबाट पीडितलाई क्षतिपूर्ति भराउनुपर्ने हुन्छ । तर नियमावली र कार्यविधि नभएकाले संविधानले अङ्गीकार गरेको प्रदूषणपीडितले क्षतिपूर्ति पाउने हक कार्यान्वयनमा आउन सकेको छैन । 

दैनिक निस्कन्छ ६० टन फोहोर 

काठमाडौँ उपत्यकामा पशुपन्छी वध गर्दा दैनिक ६० टन फोहर निस्कने सरकारी अनुमान छ । मासुका लागि तीन क्‍वीन्टल वजनको राँगो वध गर्दा कम्तिमा एक क्‍वीन्टल फोहोरको रूपमा निस्कने गरेको पशु वधशाला व्यवसायी संघका अध्यक्ष नवीन शर्मा बताउँछन् । तर वध गरेको पशुपन्छीको अङ्ग प्रत्यङ्ग तथा फोहर व्यवस्थापन गर्ने स्थानको अभाव रहेको उनी सुनाउँछन् । 

उपत्यकामा दैनिक ८०० राँगाभैंसी, एक हजार ५०० खसीबोका, सात हजार केजी कुखुरा, २०० बंगुर र करिब ७ हजार केजी माछा खपत भइरहेको पशु सेवा विभागको तथ्यांक छ । 

काठमाडौँ महानगरपालिकाले उपत्यकामा पशुपन्छी वध गर्न बन्दज लगाउने र माछामासु ल्याउँदा प्याक गरेर ल्याउनु पर्ने नीति अवलम्बन गर्ने घोषणा २०७२ मै गरेको थियो । तर यो घोषणा घोषणामै सीमित भयो । 

पुरा पढ्नुहोस्

किन खुम्चिँदै छ अन्न भण्डार ?

ठाकुरसिंह थारु
एक दशकयता घट्यो, २९ हजार हेक्टर खेतीयोग्य जमिन
पुरा पढ्नुहोस्

डिल्लीबजार कारागारमा महराको बास

सुनिता लोहनी
महरा पुर्पक्षका लागि थुनामा गएपछि अब साक्षीका बकपत्र माथि छलफल हुनेछ । प्रतिवादीका वकिलले न्यायाधीश सामुन्ने साक्षीलाई जिरह गर्नेछन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

सीमा रक्षक गोठाला

नारायण तुम्बापो/पाँचथर 
भारतको सिक्किम र पश्चिम बंगालसँग जोडिएका पूर्वी सीमामा तीन दर्जन चौँरीगोठ
पुरा पढ्नुहोस्

कोइरालालाई पन्छाएर त्रिविमा बाँस्कोटालाई यसरी बनाइयो उपकुलपति

योगेश ढकाल
कोइरालालाई काउन्सिलमा लैजानुको भित्री उद्देश्य चाँहि राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीका निजी चिकित्सक समेत रहेका धर्मकान्त बाँस्कोटालाई त्रिविको उपकुलपति नियुक्त गर्नुसँग जोडिएको थियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

टाउका जोड्दैमा तेस्रो शक्ति बनिन्छ र ?

भास्कर गौतम
समाजवादी र राजपाका नेताहरुको राजनीतिक जीवनदृष्टि र कार्यशैली मिल्दैन । नयाँ संगठनभित्र केही समयपछि यो ठूलै चुनौती बन्नेछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

चीनलाई रिझाउन लोकतन्त्रकै सुपुर्दगी ?

सफल घिमिरे
 चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङको काठमाडौँ भ्रमणले उडाएको भौतिक धुलो त सामसुम भइसक्यो । त्यो भ्रमणले उब्जाएका कठिन राजनीतिक प्रश्न भने सजिलै सेलाउने छैनन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

शान्ति र हिंसाको भाष्य

भास्कर गौतम
क्रान्तिकारीहरू आज वर्चस्वशालीको स्वार्थरक्षामा भासिए । उनीहरूमा परिवर्तनकामी इच्छाशक्तिको अभाव रह्यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

सी–मोदी सन्तुलनको परीक्षा

सन्तोष शर्मा पौडेल
सी र मोदीको भ्रमणमा गरिएका सम्झौता र भ्रमणले दिएको सन्देश नै नेपाल–चीन र नेपाल–भारत सम्बन्ध एकअर्काका परिपूरक हुन् भन्ने हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

एसियाली सभ्यताको प्रस्तावित नयाँ गौरव

अच्युत वाग्ले
नेपाल–भारत–चीन त्रिपक्षीय साझेदारी संयन्त्र नै निर्माण गर्न सकियोस् भन्ने जुन नेपालको अपेक्षा हो, त्यसलाई सीको भ्रमणले समेटेको उपमहाद्वीपीय फन्कोले सार्थक प्रस्थान बिन्दु दिएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

सी भ्रमणको परकम्प

रूपक सापकोटा
तत्कालीन माओवादी पार्टी र एमालेबीचको एकतापछि चीनले नेपालमा पुनर्गठित नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको उदयलाई सम्भावित बलियो साझेदारका रूपमा हेर्ने थालेको पाइन्छ
पुरा पढ्नुहोस्

रणनीतिक साझेदारीको नखुलेको पाटो

चन्द्रदेव भट्ट
राष्ट्र समृद्ध हुन आन्तरिक र बाह्य सम्बन्धहरूको उचित प्रबन्ध गर्नु जरुरी हुन्छ । तर अहिले भएका धेरैजसो सम्झौतामा आन्तरिक र बाह्य सन्तुलन गुम्ने सम्भावना देखिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[सम्पादकीय] भूराजनीतिमा निर्णायक दिशानिर्देश

बसन्त बस्नेत
राष्ट्रिय स्वार्थको परिभाषा र त्यसको संरक्षणमा नेपाली नेतृत्व एकजुट भएर लागिपर्ने अपेक्षा नागरिकहरूले राख्नु यो बेला प्रासंगिक हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

फूलखेतीमा ४० वर्ष बिताएकी सानुमैया जसले ‘खिसी’ देखि ‘खुसी’ सम्म भोगिन् [भिडियो कथा]

नेपाल संवाददाता
काठमाडौं नागार्जुनकी सानुमैया तामाङ (६०) बिहानदेखि रातिसम्म फूलसँग रमाउँछिन् । बितेका ४० वर्ष फूलखेतीमा बिताएकी उनले मानिसहरूका खिसीदेखि खुसीसम्म भेटेकी छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

चिकेन स्टेसन

नेपाल संवाददाता
कुखुरा नेपालीको रुचाइको मांसाहार हो भन्दा फरक पर्दैन । होइन भने सहरमा खुलेका चिकेन स्टेसन रेस्टुराँलाई हेर्नुस् ।
पुरा पढ्नुहोस्

द वर्ल्ड हाउसमा फ्रान्सेली स्वाद

नेपाल संवाददाता
हामी नेपालीलाई रमाइलो गर्न असाध्यै मन पर्छ । चाडपर्व मनाउन, भोजभतेर गर्न र मीठो परिकार बनाएर खान हामी सिपालु छौँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

भेटघाटको तास

नेपाल संवाददाता
दसैँका थुप्रै विशेषण छन् । त्यसमध्ये एक  मासुको परिकारको चाड पनि हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

आवरण « पहिरनको संसार

सुनिता लोहनी
छिमेकको विशाल बजार अनि भारतीय चलचित्रको प्रभावमा  नेपाली फेसन
पुरा पढ्नुहोस्

सिद्धार्थको कश्मीरी पुलाउ

नेपाल संवाददाता
भनिन्छ, कसैले राम्ररी खाना खान पाएको छैन भने उसले राम्ररी सोच्न, माया गर्न र सुत्नसमेत सक्दैन । त्यसैले मीठो पकाउने मान्छे अगाडि जो पनि झुम्मिने ।
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

सुकुलगुन्डे अर्थतन्त्र

यम बम

घर बाहिर टाई-सुट लगाएर हिँड्ने तर भित्र सुकुलमा सुत्नुपर्ने बाध्यताको विम्ब देखिन्छ, मुलुकको अर्थतन्त्रमा अर्थतन्त्रको आकार ३४ खर्ब ६४ अर्ब पुगे पनि रेमिट्यान्स आयातमै निर्भर

सत्तासीन दललाई आफूले राम्रो गरेकैले आर्थिक वृद्धि . प्रतिशत पुग्यो भनेर जस लिने माध्यम पनि बनेको अर्थमन्त्री युवराज खतिवडा पनि भाषणैपिच्छे  जस लिन छुटाउँदैनन् तर व्यापार घाटा, बढ्दो आयात, विस्तारित चालू खाता घाटा, प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानीमा कमी, सुस्त पूर्वाधार विकासको हविगत यथार्थ बनिरहेको यद्यपि उक्त वृद्धि उत्पादकको मूल्यमा आधारित हो, जुन प्रक्षेपित आधारभूत मूल्यमा आधारित . प्रतिशत

पूर्वअर्थमन्त्री रामशरण महत आर्थिक वृद्धि परिसूचकमा भर पर्ने हुँदा अनुमान गर्नु स्वाभाविक भए पनि यतिउति प्रतिशत भनेर सरकारले 'दबाब' दिन खोजेकाले गणनामै शंका गर्ने ठाउँ देख्छन् आधारभूतभन्दा उत्पादकको मूल्यमा आधारितलाई जीडीपी भनेर प्रचार गरिएको उनी बताउँछन्

रेमिट्यान्सका कारण आर्थिक परिसूचकमा देखिने सकारात्मक संकेतलाई अर्थतन्त्रको सबलता मानिँदैन त्यसका लागि उत्पादन, निर्यात रोजगारी बढ्नुपर्छ अहिलेको अवस्थालाई कतिपय अर्थविद् अर्थतन्त्र मोटाएको नभई सुन्निएको मान्छन् पूर्वअर्थमन्त्री प्रकाशचन्द्र लोहनी भन्छन्, "हामी सुन्निएको शरीरलाई मोटाएको भनेर दंग परिरहेका हुन्छौँ पेट धेरै फुल्यो भने के हुन्छ ? हाम्रो अर्थतन्त्र पनि त्यस्तै भएको बाहिर डेन्टिङपेन्टिङ पारेर चिटिक्क पारिएजस्तो "

आर्थिक वृद्धिदर लगातार वर्ष प्रतिशतभन्दा माथि हुनु सुखद पक्ष हो तर दिगोपनमा शंका गर्ने ठाउँ देख्छन्, अर्थशास्त्रीहरू पूर्वअर्थमन्त्री महत भन्छन्, "आर्थिक वृद्धिदर अहिलेको सरकारको नीति तथा कार्यक्रमका कारण बढेको होइन भूकम्पपछिको पुनर्निर्माण विद्युत् आपूर्तिमा सुधार भई उद्योग नियमित चल्न थालेपछि बढेको हो " आर्थिक वृद्धिद्धर दिगो बनाउन उत्पादन बढाउनुपर्ने विकासलाई तीव्रता दिएर रोजगारी सिर्जनाको विकल्प देख्दैनन्, उनी आव ०७३/७४ मा . प्रतिशत रहेको आर्थिक वृद्धि ०७४/७५ . मा कायम भएको थियो आव ०७६/७७ मा . प्रतिशत पुर्याउने लक्ष्य सरकारको

पूर्वअर्थमन्त्रीसमेत रहेका नेकपाका महासचिव विष्णु पौडेल महतको तर्कसँग सहमत छैनन् भन्छन्, "सरकारका राम्रा नीति तथा कार्यक्रम प्रभावकारी कार्यान्वयनको परिणामस्वरूप आर्थिक वृद्धिदर उच्च भएको हो पुनर्निर्माण पूरा गर्ने अभिभारा नै हो "

अर्थमन्त्री खतिवडाले १६ चैत ०७४ मा मुलुकको आर्थिक स्थितिलाई श्वेतपत्रमार्फत सार्वजनिक गर्दै राष्ट्रिय ढुकुटी रित्तो रहेको उल्लेख गरेका थिए अहिले भने उनी सबै ठीकठाक देख्छन् बरु हालै एक सार्वजनिक कार्यक्रममा भनिदिए, 'बजेट भाषणपछि - महिना खुला कार्यक्रममा आइनँ त्यो अवधिमा चामल बेच्नेहरू आएनन् भनेर पीठो बिक्रेताले हैरान पारे चामल बेच्नेहरू कामै नलाग्ने हुन थालियो चामल बेच्नुपर्ने रहेछ भनेर यहाँ आएको हुँ ' प्रधानमन्त्री केपी ओलीले २२ पुस ०७५ मा संसद्लाई सम्बोधन गर्दा मौजुदा आर्थिक परिसूचकमा बठ्याइँ गरेका थिए

अर्थमन्त्री खतिवडाले चामल बेच्ने प्रसंग चलाइरहँदा जीडीपीको तुलनामा विकास खर्च घट्दो क्रममा , प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानीमा पनि गिरावट आएको आयातले बुर्कुसी मारिरहेको आव ०७५/७६ मा १३ खर्ब १५ अर्बको बजेट रहेकामा १० खर्ब ३१ अर्ब मात्र खर्च भयो

विकास बजेटको खर्च अवस्था झन् नाजुक कतिसम्म भने प्रदेश सरकारहरूले विकास बजेटबाट गाडी किनेर प्रगति देखाउनसम्म भ्याए गत वर्ष संघ प्रदेश सरकारले अर्ब ५७ करोडको गाडी नै किने महत आफू अर्थमन्त्री छँदा ९७ प्रतिशतसम्म विकास बजेट खर्च भएको स्मरण गर्दै भन्छन्, "अहिलेको सरकारले ल्याएका नीतिका कारण भएको भए विकास निर्माणका काम समयमै हुनुपथ्र्यो " हजार सय सय योजना अलपत्र रहँदा खर्ब १९ अर्बको घाटा राज्यले बेहोर्नुपरेको सरकारी तथ्यांक

व्यापार घाटाले बजेटको आकारलाई पछारिदियो, गत वर्ष १३ खर्ब २१ अर्बको व्यापार घाटा जबकि बजेट १३ खर्ब १५ करोड रुपैयाँ सोही कारण मुलुकको शोधनान्तर स्थिति आव ०६६/६७ पछि पहिलो पटक ६७ अर्ब ४० करोडले ऋणात्मक भएको मुद्रास्फीति . प्रतिशत रहेकामा चालू आवमा प्रतिशतभित्र सीमित हुने अनुमान सरकारको , जुन चुनौतीपूर्ण हो

दिगोपनमा आशंका

अर्थतन्त्र विस्तारअनुरूप वृद्धिदरको दिगोपनका लागि संयन्त्र पर्याप्त छैनन् राष्ट्रिय योजना आयोगका पूर्वउपाध्यक्ष शंकर शर्मा आर्थिक वृद्धिदर दिगो राख्न पूर्वाधारमा लगानी बढाएर रोजगारी सिर्जना गर्नुपर्ने बताउँछन् भन्छन्, "जीडीपीमा रेमिट्यान्सको योगदान तर पुँजीगतभन्दा उपभोगमा खर्च भइरहेको , जुन दिगो हुँदैन अब पूर्वाधार विकासमा ध्यान दिनुको विकल्प छैन "

शर्माले भनेझैँ जीडीपीको तुलनामा रेमिट्यान्स २५ प्रतिशत हाराहारी , जुन खर्ब ७९ अर्बको नेपाल जीवनस्तर सर्वेक्षणले पनि रेमिट्यान्सको ८० प्रतिशत अंश उपभोगमै खर्च हुने गरेको औँल्याएको थियो

अर्थतन्त्रका तीन संरचनामध्ये कृषि मुख्य हो जीडीपीमा कृषिको हिस्सा २७ प्रतिशत भने वृद्धिदर प्रतिशत गत वर्ष मौसम दाहिना हुँदा इतिहासमै सबैभन्दा बढी धान उत्पादन भयो, ६५ हजार १० हजार मेटि्रक टन अन्य बालीको उत्पादन पनि राम्रै भयो तर ०७४/७५ मा कृषिको वृद्धिदर . प्रतिशतमा सीमित बनेको स्मरणीय यस वर्ष पनि ढिलो गरी मनसुन सुरु हुनुका साथै केही क्षेत्रमा तुलनात्मक रूपमा कम पानी परेको , त्यसको सीधा असर उत्पादनमा पर्न सक्छ उत्पादनमा कमी आएपछि स्वतः  राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा प्रभाव पर्छ 

कृषिविद् कृष्णप्रसाद पौडेल मल, बीउबिजन समयमै नपाइने आकाशे पानीको भरमा बर्खेबाली लगाउनुपर्ने बाध्यता रहेकाले उत्पादन पनि मनसुनमै भर पर्ने गरेको बताउँछन् कृषिप्रधान मुलुक भनिए पनि भारतबाट मात्र ३२ अर्ब २२ करोडको चामल १४ अर्ब ६१ करोडको तरकारी आयात भयो, गत वर्ष पूर्वअर्थसचिव शान्तराज सुवेदी कृषिमा आधुनिकीकरण गरेर उत्पादन बढाउन सके त्यसले खाद्यजन्य आयात घट्ने व्यापार घाटामा कमी आउने बताउँछन्

आर्थिक वृद्धिमा औद्योगिक क्षेत्रको योगदान १५. प्रतिशत तर उत्पादनमूलक उद्योगको योगदान जम्मा .४९ प्रतिशत हाराहारीमा सीमित सरकारले औद्योगिक विकास भनिरहेका बेला उत्पादनमूलक उद्योगलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने हो त्यसका लागि सहुलियत ऋण, औद्योगिक कच्चा पदार्थमा सहुलियत लगानी वातावरण बनाउनुपर्ने हुन्छ "कर्पोरेट औद्योगिक क्षेत्रको विकास निश्चितबाहेक अझै भएन," पूर्वअर्थसचिव सुवेदी भन्छन्, "त्यो क्षेत्रको विकास गर्न सकिएन भने गाह्रो हुन्छ सरकारले पनि उद्योगमा लगानी वातावरण बनाइदिनुपर्छ "

उद्योग पूर्वाधारमा पर्याप्त वैदेशिक लगानी आउन सकेको छैन गत वर्ष आयोजित लगानी सम्मेलनमा राखिएका ७७ मध्ये १७ वटा परियोजनामा लगानी गर्न विदेशी लगानीकर्ताले आवेदन दिएका थिए ती परियोजनाको कुल लगानी १२ खर्ब १५ अर्ब रुपैयाँ हो सोही वर्ष ऋण अनुदान गरी खर्ब २२ अर्बको वैदेशिक सहायता प्रतिबद्धता प्राप्त भएको अर्थ मन्त्रालयको तथ्यांक पूर्वअर्थमन्त्री महत सम्मेलनको प्रचार हल्लाखल्ला मात्रै गरेर लगानी नआउने बताउँछन् भन्छन्, "उत्पादकत्व बजारलाई ख्याल गरेर मात्र लगानी आउँछ त्यसका लागि पहिले सुशासन शान्ति-सुरक्षाको प्रत्याभूति हुनुपर्छ "

रणनीतिक महत्त्वका पूर्वाधारलाई अगाडि बढाउन सकिए यसले दीर्घकालीन रूपमा अर्थतन्त्रलाई सघाउ पुर्याउँछ जस्तै, निजगढ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल, रेल परियोजना, बूढीगण्डकीसँगै माथिल्लो कणर्ाली, पश्चिम सेतीजस्ता जलविद्युत् परियोजना यसका उदाहरण हुन् आयोजनाको कुल लागतमध्ये ३० प्रतिशत कामदारको तलबमा खर्च हुने अर्थशास्त्रीय मान्यता यसरी ५० अर्बको आयोजनाबाट वर्षमा १५ अर्ब बराबरको रोजगारी सिर्जना हुन सक्छ खर्ब २१ अर्ब अनुमान रहेको निजगढ विमानस्थल निमर्ाण थालिने हो भने पनि ठूलो आर्थिक तरगंको अनुभूति हुन सक्छ रुपैयाँ खर्च गर्दा देखि रुपैयाँ लगानी आउने सरकारी अनुमान

विडम्बना ! काठमाडौँबासीको तिर्खा मेट्ने मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको हविगत छँदै , बूढीगण्डकीजस्ता आयोजना अलपत्रझैँ छन् गत वर्ष मात्र भारतबाट २२ अर्ब ८९ करोड बराबरको विद्युत् आयात हुँदा १२ करोड २० लाखको निर्यात भएको सोही अवधिमा खर्ब १३ अर्ब ३६ करोडको पेट्रोलियम पदार्थ आयात भएको राष्ट्र बैंकको तथ्यांक पूर्वअर्थसचिव सुवेदी भन्छन्, "जलविद्युत् आयोजनालाई 'फोकस' गर्न सकियो भने व्यापार घाटा कम गर्न सकिन्छ बरु निर्यात गरेर अर्थतन्त्र बलियो बनाउन सघाउ पुर्याउँछ रोजगारी सिर्जना हुने नै भयो "

योजना आयोगका पूर्वउपाध्यक्ष शर्मा अब प्रविधिमूलक क्षेत्रमा पनि लगानी बढाउनुपर्ने बेला आएको देख्छन्, जसले रोजगारी पनि सिर्जना गरोस् आव ०७५/७६ को बजेट वक्तव्यमा लाखलाई रोजगारी दिने लक्ष्य थियो तर रोजगारीका लागि बिदेसिने नेपालीको संख्या उत्तिकै तथ्यांक विभागका अनुसार मुलुकमा बेरोजगारी दर ११ प्रतिशत गत आव अन्त्यतिर प्रधानमन्त्री रोजगार कार्यक्रममार्फत अर्ब १० करोड रुपैयाँ खर्चियो लाख ७६ हजारले रोजगारी पाएको दाबी सरकारले गरे पनि यथार्थमा झार उखेल्ने, नाली सफा गर्ने काम भए, एकाध क्षेत्रबाहेक

जीडीपीमा ठूलो हिस्सा सेवा क्षेत्रको योगदान बैंक, बिमा, पर्यटन, होटल व्यवसायसहित पर्ने यस परिसूचकको योगदान ५७. प्रतिशत , अर्थतन्त्रमा सरकारले सन् २०२० मा २० लाख पर्यटक भित्र्याउने लक्ष्यसहित भ्रमण वर्ष घोषणा गरेका बेला केन्दि्रत हुनुपर्ने विषय हो, पर्यटन अहिले विदेशी मुद्रा सञ्चिति पनि घट्दो विदेशी मुद्रा आर्जनको माध्यम भनेको निर्यात, रेमिट्यान्स विदेशी पर्यटक हुन् राष्ट्र बैंकको तथ्यांक अनुसार १० खर्ब ३१ अर्ब विदेशी मुद्रा सञ्चिति आयातमुखी अर्थतन्त्र रहेका बेला अहिले पर्यटन क्षेत्रमा लगानी गरेर बढीभन्दा बढी पर्यटक भित्र्याउन सक्नुपर्ने ठान्छन्, सुवेदी भन्छन्, "पर्यटक भित्र्याउन सक्यौँ भने होटल व्यवसाय झन् विस्तार हुन्छ, रोजगारी बढ्छ बिदेसिने क्रम कम हुन्छ "



भारतीय मन्दीका बाछिटा

भारतमा पछिल्लो पटक आर्थिक वृद्धि प्रतिशतबाट झरेर प्रतिशत कायम भएको भारतसँगको व्यापार ६५ प्रतिशत रहेको अवस्थामा त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव नेपालमा पनि पर्न सक्नेतर्फ अर्थशास्त्रीले सरकारलाई सचेत गराएका छन् यद्यपि अर्थमन्त्री खतिवडा भनिरहेका छन्, ‘भारतमा बाट प्रतिशत आर्थिक वृद्धि हुने भयो भन्दा नेपालमा धेरै रुवाबासी , त्यो किन भइरहेको , बुझ्न सकिरहेको छैन

भारतीय मन्दीको असर मुलुकभित्र हुने आयात, भारतबाट आउने पर्यटक, रेमिट्यान्सलगायतमा देखिने अर्थविद्को आकलन पूर्वअर्थसचिव शान्तराज सुवेदी भारतमा देखिएको मन्दीले सकारात्मक-नकारात्मक दुवै असर पार्ने देख्छन् भारतीय मुद्रासँग नेपाली मुद्राको विनिमय स्थिर , ०४९ सालदेखि

भारतीय मुद्रा सबल हुँदा नेपाली मुद्रा पनि बलियो हुन्छ भने कमजोर हुँदा कमजोर अहिले डलरको भाउ ११५ पुग्दा भारतीय मुद्रासँगै नेपाली मुद्रा पनि कमजोर सुवेदी भन्छन्, "हामीकहाँ आयात बढी , डलर दिनुपर्छ आयात गर्दा जति पैसा दिइन्छ, डलर घट्छ डलर बढी जानासाथ व्यापार घाटा बढ्छ निर्यातको आधार बलियो भए हामीले फाइदा उठाउन सक्थ्यौँ " यस्तो असर सीधै नेपाली कामदारलाई पर्ने हुन्छ भारतमा लाखौँ नेपाली कामदार छन् उनीहरूले पठाएको रेमिट्यान्सले घरपरिवारको खर्च चल्छ

अहिले भारतमा लाखौँको रोजगारी गुमेको उत्पादनमूलक उद्योगमा असर हुँदा नेपाली कामदारको माग पनि घट्न सक्ने उनी ठान्छन् केही समयभित्र विश्वमै मन्दी आउने आकलन गर्न थालिएकाले त्यसको प्रत्यक्ष असर नेपाली अर्थतन्त्रमा पर्न सक्ने ठानिएको



लक्ष्य भेट्न कठिन

०८७ सालसम्म आर्थिक वृद्धिदर दोहोरो अंक (१० प्रतिशतभन्दा माथि) कायम गर्दै उच्च मध्यम आयस्तर भएको मुलुकमा पुग्ने नेपालको लक्ष्य त्यसअघिको लक्ष्य हो, ०७९ सम्म अति कमविकसित मुलुकबाट विकासशील मुलुकमा रूपान्तरण हुने सोहीअनुरूप १५ औँ पञ्चववर्षीय योजना पनि स्वीकृत भइसकेको

तर ऊर्जा, सहरी पूर्वाधार, विमानस्थल, यातायातलगायत पूर्वाधार क्षेत्रमा पर्याप्त लगानी बढाउन नसके लक्ष्य प्राप्ति कठिन हुने विश्व बैंकले औँल्याएको

‘नेपालको पूर्वाधार क्षेत्र आकलनसम्बन्धी प्रतिवेदनमा लगानीसँगै अन्तरसम्बन्धित अल्पकालीन दीर्घकालीन हस्तक्षेप, नीतिगत परिमार्जन तथा तयारी प्राथमिकतासहित परियोजना कार्यान्वयनमा सार्वजनिक-निजी क्षेत्रको साझेदारीमा लगानी आकषिर्त गर्नुपर्ने उल्लेख

सरकारले मुलुकमा पूर्वाधार क्षेत्र प्राथमिकतामा रहेको बताइरहे पनि ठूला परियोजना अगाडि बढ्न सकेका छैनन् पूर्वाधार क्षेत्रमा देखिएको लगानी खाडललाई सन्तुलनमा ल्याउनुपर्ने देखिन्छ त्यसको ज्वलन्त उदाहरण हो, राष्ट्रिय गौरवका आयोजना कतिको निर्माण सुरु भएर पनि प्रगति शून्य भने केहीको बल्ल डीपीआर थालिएको लागत नखुल्नु, साइट क्लियर नहुनु, बजेट तय नहुनु, सुरु सम्पन्न गर्ने योजना तय नहुनुलगायतका कारण आयोजना निर्माणमा प्रगति हुन नसकेको हो यसको सीधा असर अर्थतन्त्रमा पर्ने गर्छ ‘सरकार जवाफदेही हुादाहुादै पनि सहरी क्षेत्रमा मागअनुसार अपर्याप्त पुँजीगत खर्च खर्च गर्ने क्षमता नदेखिनु आफैँमा विरोधाभासपूर्ण ,’ विश्व बैंकको प्रतिवेदनमा भनिएको

०८७ सालसम्म पूर्वाधार क्षेत्रमा करिब ४८.३४ विलियन डलर लगानी गर्नुपर्ने अर्को अध्ययन प्रतिवेदनले औँल्याएको ‘नेपाल इन्फ्रास्ट्रक्चर २०३० : इन्भेस्टमेन्ट एन्ड फाइनान्सिङ निड्सनामक अध्ययन इन्स्टिच्युट फर इन्टिग्रेटेड डेभलपमेन्ट स्टडिज (आईआईडीएस) नेपाल उद्योग परिसंघ (सीएनआई) ले संयुक्त रूपमा गरेका हुन्

पुरा पढ्नुहोस्

सहरै सहरको देश

विजयराज खनाल
चार अर्थमन्त्रीको पालामा ५५ भन्दा बढी नयाँ सहर विकास घोषणा 
पुरा पढ्नुहोस्

नेपालीको रेमिट्यान्स : आधा कमाइ दलाललाई, बाँकी साहूलाई

योगेश ढकाल
आर्थिक विकासको सूचकका रुपमा रेमिट्यान्सको बढाइचढाइ व्याख्या हुँदै गर्दा विदेशमा मजदुरी गर्न जाने नेपालीको मर्का बुझिएन ।
पुरा पढ्नुहोस्

घरेलु माग धानेका उद्योग

विजयराज खनाल
क्लिङ्कर, सिमेन्ट र रडमा मुलुक आत्मनिर्भर, सिमेन्ट निर्यातको सम्भावना
पुरा पढ्नुहोस्

विस्तारकारी मौद्रिक नीति

विजयराज खनाल
आर्थिक वृद्धिलाई सघाउन कर्जा बढाउनुपर्ने र कर्जाकै कारण बढ्ने आयात निरुत्साहित गर्नुपर्ने चुनौती
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

‘जनप्रतिनिधि लोभीपापी भए’

यम बम

संवैधानिक प्रावधानविपरीत बनाइएको ठहर गर्दै सर्वोच्च अदालतले ६ वटा प्रदेशका स्थानीय तहका पदाधिकारी तथा सदस्यको मासिक पारिश्रमिक तथा ज्यालासहितको सुविधासम्बन्धी कानुनखारेज गरिदियो, १ कात्तिकमा । प्रदेश १ ले मात्र स्थानीय तहका पदाधिकारी तथा सदस्यले सुविधा (भत्ता) लिन पाउने कानुन निर्माण गरेकाले जोगिएको छ । स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिको मासिक पारिश्रमिकमा मात्र वार्षिक २ अर्ब ८६ करोड हाराहारी खर्च हुने गरेको थियो । पूर्वप्रशासक भीमदेव भट्टसँग यम बमले गरेको संवाद :

स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिले पारिश्रमिक किन नपाउने ?

कर्मचारी र जनप्रतिनिधिमा फरकपन हुनुपर्‍यो । कर्मचारी कार्यालयमा १०५ बजेसम्म काम गर्छन् । जनप्रतिनिधिको काम सेवामूलक हो, यति समय भनेर निर्धारण हुँदैन । जनसेवी भइसकेपछि त्यागको भावना पनि देखाउनुपर्‍यो । संविधानमा पनि स्थानीय तहका जनप्रतिनिधि र सदस्यका हकमा पारिश्रमिक भन्ने शब्द प्रयोग नगरी सुविधा उल्लेख छ । तसर्थ स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिले मासिक पारिश्रमिक नलिँदा नै राम्रो हुन्छ ।

संघ र प्रदेशका जनप्रतिनिधिले मासिक पारिश्रमिक किन पाउने ?

संघ र प्रदेशमा संसद् रहने व्यवस्था छ । तर स्थानीय तहमा छैन । संघ र प्रदेशका जनप्रतिनिधिको काम नियम, कानुन बनाउने हो । त्यसका लागि खटिनुपर्छ । र, उनीहरूले मासिक पारिश्रमिक लिने गरेका छन् । संविधानको धारा १०८ मा संघीय व्यवस्थापिका र धारा १९६ मा प्रदेश व्यवस्थापिकाका पदाधिकारी, सदस्यले क्रमश: संघीय तथा प्रदेश कानुनबमोजिम पारिश्रमिक र सुविधा पाउने व्यवस्था छ ।

अर्को कुरा, स्थानीय तहका जनप्रतिनिधि घरपायक हुन्छन् । तर संघ र प्रदेशका जनप्रतिनिधिले बढीजसो क्रमश: संघीय राजधानी र प्रदेश राजधानीमा रहनुपर्ने भएकाले पनि तिनलाई पारिश्रमिक व्यवस्था गरिएको हो । संघ र प्रदेशका जनप्रतिनिधिले मासिक पारिश्रमिक लिनेनलिने भन्ने अर्को बहसको विषय हो ।

स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिले लिने सुविधा अमूर्त भएन ?

गल्ती त हामीले नै गरेका हौँ । तपाईंले आफ्नो नियम आफैँ बनाउन पाउनुहुन्छ भनेर व्यवस्था गरेपछि प्रदेश सरकार मात्र होइन, स्थानीय तहमा पनि आफ्नो पारिश्रमिक आफैँ तोक्ने काम भयो । तर यो विषयमा प्रदेश १ ले अलि चलाखी गरेको छ । त्यहाँका स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिले पारिश्रमिक नभनी रकम लिइरहेका छन् । प्रदेश १ बाहेकका स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिले पारिश्रमिक र सुविधा दुवै लिए । संवैधानिक प्रावधान हेर्दा स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिले सुविधा (भत्ता) लिन पाउँछन् । भत्ता बैठक बसेपछि मात्र लिने हो । सुविधा भन्दै जथाभावी लिन पाइँदैन । स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिलाई सुविधा नै पर्याप्त हुन्छ । इनबेसमा लिनु राम्रो होइन ।

सेवासुविधामा मनोमानी हुँदैन ?

मूल जड त हाम्रो प्रणाली नै खराब भयो । स्थानीय तहको चुनावमा उम्मेदवारले करोड बढी खर्च गरे । यति ठूलो पैसा खर्चिएपछि अब उनीहरूमा खर्च उठाउँछु भन्ने भावना पनि हुन जान्छ । अर्को पटक पनि चुनाव लड्नु छ । हामी अलि लोभीपापी पनि भयौँ । स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिले ०७४/७५ मा मात्र पौने अर्ब दोहोरो एवं गैरकानुनी सुविधा लिएको तथ्यांक सार्वजनिक भएकै हो । जनप्रतिनिधि भइसकेपछि त पारदर्शी हुनुपर्‍यो ।

संघको विकृत्ति स्थानीय तहमा सरेको हो ?

आफ्नो हातमा शक्ति राख्ने प्रवृत्ति अहिले होइन, राणाकाल, पञ्चायतदेखि नै चलिआएको हो । हामी संघीय प्रणालीमा जाँदा पनि त्यही विकृति कायमै रह्यो । संघले प्रदेशलाई, प्रदेशले पालिकालाई र पालिकाले वडालाई अधिकार दिँदैनन् । यसरी सबै शक्ति आफ्नो हातमा लिएर कसरी सुशासन हुन्छ ? पहिले संघमा भ्रष्टाचार भयो भनेर सुनिन्थ्यो । संघमा मन्त्री, कर्मचारीको गाडीमोह छँदै छ, अब त स्थानीय तहमा पनि त्यही विकृति देखियो । अहिले स्थानीय तहमा पनि भ्रष्टाचार मौलाएको देखिन्छ । बजेट छ तर विकास खर्च छैन । पारदर्शितामा निकै कमजोर छौँ । त्यसैले सुशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा लाग्नुपर्‍यो । अन्तरसरकारी सम्बन्ध र नागरिकलाई सेवा दिने विषयमा गम्भीर बन्नु जरुरी छ ।

पुरा पढ्नुहोस्

‘शुल्क फिर्ता नगर्ने मेडिकल कलेजलाई ठगी मुद्दा’

नेपाल संवाददाता
शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधिमन्त्री गिरिराजमणि पोखरेललाई धेरैले शिक्षा बुझेका नेताका रुपमा गणना गर्छन् । झन्डै दुई तिहाइ बहुमतको सरकारले चाहँदा शिक्षा क्षेत्रमा रुपान्तरण गर्न सक्ने ठाउँ थिए ।
पुरा पढ्नुहोस्

माननीयको मान किन गिर्दो ? (नेपाल राउन्ड टेबलको भिडियो)

नेपाल संवाददाता
माननीयहरू विभिन्न विवादमा मुछिएका घटनाले पछिल्लो राजनीतिक परिवर्तनका लागि लडेका शक्तिहरुप्रति आममानिसमा कस्तो धारणा बन्न सहयोग पुर्‍याउँछ ? अनि समग्र राजनीतिप्रति कस्तो खालको सन्देश प्रवाह गर्छ ? नेपाल राउन्ड टेबल
पुरा पढ्नुहोस्

'किशोरीको शत्रु जंक फुड'

मनबहादुर बस्नेत
काठमाडौँ, भद्रवासकी बोनिता शर्मा, २८, बीबीसी विश्व सेवाको प्रभावशाली एक सय महिलाको सूचीमा अटाउन सफल भएकी छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘हामीसँग व्यवस्थापन क्षमता छ’

बसन्त बस्नेत, योगेश ढकाल
चीन र भारतबीच जति सुमधुर सम्बन्ध हुन्छ, क्षेत्रीय स्तरमा त्यति नै सकारात्मक प्रभाव पर्छ र नेपाल लाभान्वित हुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

कुबेलाको बहिर्गमन

पवन आचार्य

नेपाली क्रिकेटले एउटा खुसी र अर्को विस्मयको सामना गर्‍यो, असोजको अन्तिम साता । साढे तीन वर्षभन्दा बढी समयदेखि अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद् (आईसीसी) को निलम्बनमा रहेको नेपाल क्रिकेट संघ -क्यान) माथिको निलम्बन २७ असोजमा ससर्त फुकुवा भयो । क्यानमाथिको निलम्बनले नेपालमा क्रिकेट उपस्थित भए पनि नभएसरह थियो । त्यसैले निलम्बन फुकुवामा क्रिकेट समर्थकले खुसी नमनाउने कुरै भएन । तर यो खुसीमा नेपाली समर्थक धेरै बेर रमाउन पाएनन् ।

क्यानमाथिको निलम्बन फुकुवाको २४ घन्टा नबित्दै नेपाली क्रिकेटलाई पछिल्लो एक दशकदेखि नेतृत्व प्रदान गर्दै आएका राष्ट्रिय टोलीका कप्तान पारस खड्काले कप्तानको जिम्मेवारीबाट अलग हुने घोषणा गरे । क्यान नहुँदा नेपाली क्रिकेट भनेकै पारसजस्ता थिए । उनी नेपाली क्रिकेटको टिमको कप्तान, टिम छनोट समिति, मेन्टर आदि सबै खाले भूमिकामा थिए । त्यसैले पनि क्रिकेट समर्थकहरू उनको निर्णयबाट अचम्मित हुनु स्वाभाविक थियो ।

अर्को संयोग के पनि पर्‍यो भने क्यानमा नयाँ नेतृत्व चयन हुनु र पारसको राजीनामा आउनु एकै समय भयो । काठमाडौँमा हालै भएको साधारणसभाबाट चतुरबहादुर चन्द नेतृत्वमा क्यानको कार्यसमिति निर्वाचित भएर आउनु र पारसको राजीनामा एकै समयजस्तो हुन गयो ।

त्यसो त, अघिल्लो कार्यकालमा क्यानमा आर्थिक अनियमितताको अभियोग लगाएर अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगमा उजुरी गर्ने भनेर चन्द समूहले पारसमाथि आरोप लगाएको थियो । उनकै कारण आफूहरू बयानका लागि अख्तियार पुग्नुपरेको भन्ने बुझाइ तत्कालीन नेतृत्वमा रहेकाहरूको थियो । अधिवेशनमा पारसले लबिइङ गरेका र सहयोग गरेकाहरूले चुनाव हार्नुले पनि उनको राजीनामालाई टि्रगर गरेको बुझाइ धेरैको छ ।

पारस स्वयंले पनि क्यानमा नयाँ नेतृत्व आइसकेपछि काम गर्न सहज नहुने अनुमान लगाइसकेका थिए । निकटहरूसँग उनले सिंगापुर र ओमान भ्रमणपछि क्रिकेटबाट विश्राम लिने संकेत गरिसकेका थिए । टिममा एक दशकयता नेतृत्व प्रदान गरे पनि पछिल्लो समय नेपाली टिममा विभिन्न गुट बन्न थालिसकेका थिए । केही नयाँ र चर्चित क्रिकेटरले पारसविरुद्ध मोर्चाबन्दी सुरु गरिसकेका थिए । यस्तोमा काम गर्न र नतिजा ल्याउन अप्ठेरो पर्ने अनुमान लगाउन पारसलाई खासै गाह्रो भएन । पारसले नेपाली क्रिकेटलाई जुन स्तरमा पुर्‍याए, अब यहाँभन्दा माथि लैजान निकै मिहिनेत र लगानी आवश्यक पर्नेमा कुनै शंका छैन । यस्तोमा क्यानको नेतृत्व आफूअनुकूलको नआउनु र पछिल्लो समय नतिजाले पनि साथ नदिएपछि पारस कप्तानीको जस र अपजसको भारी बिसाउने मनस्थितिमा पुगिसकेका थिए ।

हतारमा राजीनामा

पारसले कप्तानबाट राजीनामा दिइसकेपछि धेरैले भने, "विकल्प तयार नभई राजीनामा दिनु राम्रो भएन । पारसको विकल्प को त ?" नेपाली टोलीका पूर्वकप्तान पवन अग्रवालको बुझाइमा पारसले हतारमा निर्णय गरे । उनी भन्छन्, "प्रशासनिक हिसाबले नेपाली क्रिकेट बिस्तारै लिकमा आउने क्रममा थियो । यही बेला पारसको राजीनामा आयो । टिम र समग्र नेपाली क्रिकेटकै लागि पारसले अझै धेरै योगदान दिन बाँकी छ भन्ने मेरो बुझाइ हो ।"

सन् २००९ मा विनोद दासलाई विस्थापित गरेर कप्तानको जिम्मेवारीमा आएका पारसले एक दशक एकछत्र राज गरे । उपलब्धि र नतिजाकै हिसाबले पनि पारसको कप्तानीको विकल्प नेपालले कहिल्यै खोजेन । तर अब उनको विकल्पबारे सोच्नुपर्ने बेला आएको छ, यतिबेला भन्न थालिएको छ, "पारसको निर्णय सही होला तर समय ठीक भएन ।"

क्यान अध्यक्ष चतुरबहादुर चन्द स्वयं पनि पारसको निर्णय उपयुक्त नभएको टिप्पणी गर्छन् । आधिकारिक रूपमा आफूलाई राजीनामाबारे जानकारी नआएको भन्दै उनी थप्छन्, "बल्लबल्ल निलम्बन फुकुवा भएर नेपाली क्रिकेटमा खुसी सञ्चार भएका बेला पारसको राजीनामा सुन्नमा आयो । यसबेला उनले यस्तो ठूलो निर्णय नलिएको भए हुन्थ्यो ।"

चन्दका अनुसार पारसको राजीनामाले क्यानको निलम्बन फुकुवा भए पनि आन्तरिक विवाद भने कायमै रहेको भन्ने सन्देश प्रवाह हुन गएको छ । नयाँ कार्यसमितिसँगको मतभेदका कारण राजीनामा प्रकरणको विकास नभएको उनको तर्क छ । "विगतका कुरा बिर्सेर हामीसँग छलफल गरेर क्रिकेटको विकासका लागि अघि बढ्नुपर्ने हो । उहाँले हामीसँग केही छलफल गर्नुभएको छैन," उनले भने, "तर मानिसका लागि क्यानसँगको विवादका कारण राजीनामा दिएको भनेर अनर्गल प्रचार गर्ने बहाना भएको छ ।"

राष्ट्रिय टोलीका उपकप्तान ज्ञानेन्द्र मल्ल भने पारसको व्यक्तिगत निर्णयको सबैले सम्मान गर्नुपर्ने तर्क गर्छन् । पारसले हतारमा निर्णय नगरेको भन्दै उनले राजीनामाजस्तो गम्भीर विषयमा धेरै सोचेर र सम्झेर नै निर्णयमा पुगेको हुनुपर्ने बताए । राजीनामाबारे जानकारी लिन आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा पारसले ज्ञानेन्द्र आफ्नो विकल्प हुन सक्ने बताएका थिए । पारसको अनुपस्थितिमा धेरै पटक नेपाली टोलीको नेतृत्व गरिसकेका ज्ञानेन्द्र कप्तानीको जिम्मेवारी नौलो नभएको र संघले विश्वास गरे सम्हाल्न तयार रहेको बताउँछन् । तर उनलाई पनि लागेको छ, पारसको राजीनामा सही भए पनि समयचाहिँ त्यति गतिलो भएन ।

जीतका पर्याय

नेपाली क्रिकेटले पछिल्लो एक दशकमा मारेको छलाङका साक्षी मात्रै होइनन्, कर्ता पनि हुन्, पारस । त्यसैले पनि नेपाली क्रिकेटको 'गोल्डन एरा' को नेतृत्व गरेका अलराउन्डर पारसलाई 'मिस' गर्नेहरू धेरै छन् ।

सन् २००६ मा यू-१९ को प्लेट च्याम्पियनसिप जित्दा पारस उपकप्तानको जिम्मेवारीमा थिए । कप्तान थिए कनिष्क चौगाईं । तर चौगाईं धेरैजसो मैदानबाहिर नै हुन्थे र नेतृत्वको जिम्मेवारी पारसकै काँधमा आउँथ्यो । टोली नेता बनेर जित्ने र जिताउने टक पारसलाई त्यहीँबाट बस्यो ।

सन् २००७ बाटै नेपाली टोलीको उपकप्तान बनिसकेका पारसको पहिलो कप्तानी भने सम्झनलायक रहेन । २००९ को एसीसी ट्वान्टी-२० कपमा पहिलो कप्तानी गरेका पारस नेतृत्वको नेपाली टोली समूह चरणबाटै बाहिरियो । अर्को वर्ष पारसको कप्तानीमा नेपालले विश्व क्रिकेट लिग डिभिजन-५ को उपाधि जित्यो । त्यो नै आईसीसीको आयोजनामा भएको नेपालको पहिलो उपाधि थियो । सन् २०१० मै कुवेतमा भएको एसीसी ट्रफी एलिटमा नेपाली टोली ८ वर्षपछि फाइनलमा पुग्यो । फाइनलमा अफगानिस्तानसँग पराजित भए पनि पारसले नेपाली टोलीमा आशा र विश्वास सञ्चार गराए ।

२०११ मा काठमाडौँमै भएको एसीसी ट्वान्टी-२० को सेमिफाइनलमा पुगेपछि नेपालको ट्वान्टी-२० विश्वकप छनोट प्रतियोगिता खेल्ने ढोका खुल्यो। सन् २०१२ मा डिभिजन-४ को उपाधि जितेको नेपाल त्यही वर्ष ट्वान्टी-२० विश्वकप छनोटमा सहभागी १६ टोलीमध्ये सातौँ स्थानमा उक्लिन सफल भयो

नेपाली क्रिकेटका लागि सबैभन्दा सफल वर्ष रह्यो, सन् २०१३ । नेपालले त्यतिबेला बर्मुडामा सम्पन्न विश्व क्रिकेट लिग डिभिजन-३ को उपाधि र एसीसी ट्वाटी-२० कपको फाइनलमा स्थान बनायो । नामिबियामा भएको ट्वान्टी-२० विश्वकप छनोटमा तेस्रो भएको नेपालले २०१४ मा बंगलादेशमा सम्पन्न ट्वान्टी-२० विश्वकपको टिकट काट्यो । प्रतियोगितामा नेपालले अफगानिस्तान र हङकङलाई पराजित गरे पनि बंगलादेशसँगको हारले समूह चरणबाटै बाहिरिनुपर्‍यो। पारसको नेतृत्वमा नेपाली टोलीले अनेकन उतारचढाव बेहोरेको छ । जीतको गाथासँगै हारको पीडाको अनुभव पनि उनीसँग छ । नेपाली खेलकुदमा पारसले क्वाइन गरेको एउटा ब्रह्म-वाक्य छ, "जितेको खेलमा गल्ती देखिँदैन । हारले गल्ती देखाउँछ, खेलाडीको मिहिनेत र परिश्रम देखिँदैन ।" वर्ष सन् २०१४ मा पनि नेपाली टोलीले त्यही नियति भोग्यो ।

न्युजिल्यान्डमा आयोजित एकदिवसीय विश्वकप छनोटमा सहभागी १० टोलीमध्ये नवौँ भएपछि नेपाल डिभिजन-२ बाट रेलिगेसनमा प‍र्‍यो । तर सोही वर्ष डिभिजन-३ को विजेता बन्दै नेपाल दोस्रो डिभिजनमा पुनः उक्लियो। सन् २०१५ मा नेपालले आईसीसी विश्व क्रिकेट लिग च्याम्पियनसिपमा स्थान बनायो। उक्त प्रतियोगितामा सहभागिता निश्चित भएपछि नेपालले स्वतः डिभिजन-१ को मान्यता पायो

२०१७ मै डिभिजन-२ को फाइनलमा पुगेर नेपालले डिभिजन-१ को यात्रा तय गर्दै एकदिवसीय विश्वकप छनोटमा पनि स्थान बनायो। सन् २०१८ मा जिम्बाबेमा भएको एकदिवसीय विश्वकप छनोटमार्फत नेपालले मान्यता पाएको हो। यो पनि नेपाली क्रिकेटको अर्को ऐतिहासिक सफलता हो, जसको नेतृत्व उनै अलराउन्डर पारसले गरेका थिए । तर २०१९ मा ट्वान्टी-२० विश्वकपको एसियाली छनोटमा सिंगापुरसँग पराजित भएपछि नेपाल ग्लोबल छनोटमा पुग्न भने असफल रह्यो ।

कीर्तिमानी क्रिकेटर

यो वर्ष पारस ट्वान्टी-२० अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा शतक प्रहार गर्ने पहिलो नेपाली ब्याट्सम्यान बने । यसअघि २८ असारमा मलेसियासँगको मैत्रीपूर्ण शृंखलामा पारसले सर्वाधिक ८६ रनको इनिङ्स खेलेका थिए । ट्वान्टी-२० क्रिकेटमा यसअघि सो कीर्तिमान महबुब आलमको नाममा थियो । महबुबले सन् २०११ को एसीसी ट्वान्टी-२० कपमा साउदी अरेबियाविरुद्ध ८८ रनको इनिङ्स खेलेका थिए ।

६ फिट २ इन्च अग्ला पारसले एकदिवसीय खेलमा शतक प्रहार गर्ने पहिलो नेपाली खेलाडीको कीर्तिमान पनि आफ्नै नाममा लेखाएका छन् । युएईविरुद्धको तेस्रो तथा अन्तिम एकदिवसीय खेलअघि पारसले भनेका थिए, 'एकदिवसीय खेलमा नेपालको तर्फबाट शतक भएको छैन । शतक भएको हेर्ने मन छ, के थाहा अर्को खेलमा हुन्छ कि ?'

नभन्दै शतक हेर्ने पारसको इच्छा पूरा भयो र त्यो अरूले होइन, पारस आफैँले हाने । पारसले ९६ बलमा १३ चौका र एक छक्काको मद्दतमा शतक प्रहार गरे । पारस ३८ ओभर ५ बलमा एक सय १५ रन बनाउँदै एलबीडब्लु आउट भए । पारसको नाममा अर्को कीर्तिमान पनि छ । उनी एकदिवसीयमा दुई अर्धशतक प्रहार गर्ने पहिलो नेपाली खेलाडी पनि हुन् ।

यो पनि पढ्नुहोस् : कप्तानमा फर्किन्नँ

पुरा पढ्नुहोस्

पिताकै पथ

राजु घिसिङ
पोर्चुगलका क्रिस्टियानो रोनाल्डो र अर्जेन्टिनी लियोनल मेसी आफ्नो पुस्ताका सर्वोत्कृष्ट फुटबल खेलाडी हुन् । यी दुईमा को उत्कृष्ट भन्नेमा ठूलै बहस हुने गरेको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

स्थायी उपविजेता !

पवन आचार्य
हिरो कपमा भारतीय भूमिमा उसैलाई हराउन सक्नु र समूह चरणमा महिला फुटबलको एसियाली पावरहाउस इरानलाई पराजित गर्नु नेपाली महिला फुटबल टिमको सफलता
पुरा पढ्नुहोस्

खेलभित्र झेल

पवन आचार्य
राखेपको नेतृत्वमा हुँदा ओलम्पिकलाई गाली गर्ने र त्यहाँ पुगेपछि राखेपलाई सत्तोसराप गर्ने नेपाली खेलकुदको रोग नै हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

भलिबलको ग्ल्यामर

 राजु घिसिङ
एभीसी एसियन सेन्ट्रल जोन भलिबल च्याम्पियनसिप २ भदौदेखि सुरु हुँदै छ, जहाँ सात देशले एक सातासम्म प्रतिस्पर्धा गर्दै छन् । नेपालले आयोजना गरेको सबैभन्दा ठूलो भलिबल प्रतियोगिता हो यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

(पुस्तक समीक्षा) जसले लेखे पञ्चायतको मृत्युपत्र

सन्तोष आचार्य

१४ पुस ०३८ साल । सधैँझैँ त्यस साँझ पनि नेपाल टाइम्स प्रकाशित भयो । छुराभन्दा धारिलो सम्पादकीयका कारण ख्याति कमाइरहेको सन्ध्याकालीन दैनिकले यो दिन भने विशेष आलेखका कारण सनसनी मच्च्यायो । राजादेखि रंकसम्म यसको चर्चा भयो । पञ्चायती व्यवस्थाको जगजगीमा उक्त लेखको सानो अंश, ‘मेरो राजा चोर हुनुहुन्न, मेरो राजा तस्करको नाइके हुनुहुन्नले दरबारिया अधिकारीलाई आपद् पर्‍यो । कसरी थुन्ने ?

त्यही लेखकै आधारमा थुन्ने हो भने प्रश्न उठ्न सक्थ्यो उसो भए राजा चोर हुनुपर्छ त ? राजा तस्करको नाइके हुने त ? पञ्चायती कानुनले पनि पक्रन सकेन । राजालाई चुनौती दिने ती व्यक्ति थिए, सम्पादक चन्द्रलाल झा । ०१५ देखि ०५२ सम्मको ३७ वर्ष निरन्तर पत्रकारिताको एकलव्यको रुपमा बिताएका झाको जीवनचक्रको सार खिचेका छन्, उनका छोरा सुनिलचन्द्र झाले चन्द्रलाल झा : कलमको स्वाभिमानी सिपाहीमा ।

स्वाभाविकै थियो, निरकुंश पञ्चायत शासक नेपाली पत्रकारिता नौनीजस्तो प्रस्तुत होस् भन्ने चाहन्थ्यो । तर झाको कलम फरक धातुले बनेको थियो । पञ्चायतलाई बेलाबेला चस्किन थालेपछि राजा महेन्द्रबाट एक दिन अञ्चलाधीशमार्फत झालाई दरबारमा बोलावट भयो । राजा महेन्द्रले अञ्चलाधीश वा मन्त्री पद खाऊ तर पञ्चायतविरुद्ध नलेखभन्ने आग्रह गर्दा झाले आफ्नो पत्रिकाको मूल्यतर्फ संकेत गर्दै राजालाई जवाफ फर्काए, ‘सरकार म दस पैसामा बिकेको मान्छेले त्यत्रो ठूलो पद खाने औकात र इच्छा छैन, माफ पाउँलोकतान्त्रिक मूल्य, मान्यता र आदर्शलाई अर्जुनदृष्टि बनाएर पत्रकारिता गरेका झाले आत्मसन्तुष्टिबाहेक सबै गुमाए । पटकपटक पक्राउ परे । जेलमा थुनिए । केही समय पत्रिका प्रकाशन प्रतिबन्धमा पनि पर्‍यो । कोट कचहरीको घनचक्करमा रुमल्लिनुपर्‍यो । धाक, धम्की त कति कति ! तर कहिल्यै पनि सत्तालाई प्रश्न गर्ने कर्मबाट उनी चुकेनन् । सम्झौता गरेर मखमली जीवन बाँच्ने चाहना राखेनन् । यसैले त नेपाल टाइम्स फगत पत्रकारिता मात्र थिएन, आफैँमा आन्दोलन पनि थियो । झा आफ्नो पूरै शक्ति लगाएर सत्ताको बेथितिसँग लडिरहे । बहुदलीय व्यवस्थाको पक्षमा उभिरहे । उनका लागि पत्रकारिता पेसा थिएन, जीवनको लक्ष्य थियो । एक किसिमको मिसन नै थियो । यसैले उनी तत्कालीन शासकको वक्रदृष्टिमा परिरहे । राजनीतिक बन्देजको समय पनि अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको पक्षमा निरन्तर लेखिरहे । उनको निर्भीकतालाई कुनै पनि तानाशाहले समाप्त गर्न सकेन ।

पुस्तकमा आफ्ना गुरु झाका सन्दर्भमा पत्रकार किशोर नेपालले लेखेका छन्, ‘...उहाँलाई तत्कालीन सत्ताले पत्रकारिता गरेकै अपराधमा निरन्तर कारागारमा राख्यो । सत्यको मुख बन्द गरेर झुटको थुतुनो खोल्ने काममा कतैकुनै कन्जुसी गरेन । चन्द्रलालजीलाई सरकारी गुमास्ताहरुले भारत र अमेरिकाको एजेन्ट भएको आरोप लगाएनन् कि नेपाली कांग्रेसको थिंक ट्यांकको मुख्य संयोजक भन्न नै हिच्किच्याए । तर उहाँ सधैँ पत्रकार रहनुभयो, न कहिल्यै कुनै पार्टीको झन्डा उचाल्नुभयो, न त कहिल्यै कुनै समाजको जुलुसमा सामेल हुनुभयो । नेपाल टाइम्सद्वारा प्रजातान्त्रिक आन्दोलनको अनवरत समर्थनमा उहाँको निहित स्वार्थ थियो । अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको प्रत्याभूति र नागरिकका मौलिक हक अधिकारको संरक्षण प्रजातान्त्रिक शासनले मात्रै गर्न सक्छ । उहाँ नेपाली समाजका लागि भोल्तेयर हुनुहुन्थ्यो ।

पत्रकारिताको अघोषित विद्यालय झाले लेखेका सम्पादकीय राजनीतिशास्त्र तथा भाषाविज्ञानका गुरुहरुले आफ्ना शिष्यलाई पढ्न प्रेरित गर्थे । नेपाल टाइम्सको सम्पादकीय पढ्न सबै आतुर हुन्थे । यो पत्रिकाको आनन्द नै यसको सम्पादकीय पढ्नुमा थियो । अदुवादेखि अमेरिकासम्मको विषयमा प्राञ्जल भाषासहित सन्तुलित विचारका विषयलाई राजनीतिक मोडमा घुमाउँदै सम्पादकीय लेखनमा झाको क्षमता अहिले पनि धेरै पत्रकारको स्मरणमा ताजै छ । नेपाली भाषामा शब्द भण्डार छैन भन्ने मतप्रति पूरै विमति राख्थे, झा । अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता र मौलिक हक नभएको देशमा पत्रकारमा अभिधा, लक्षणा र व्यन्जनाको ज्ञान भएन भने पत्रकारिता प्रभावकारी नहुने ठम्याइ उनको थियो । उनीसँग यही विशेषता थियो, जसले उनको पत्रकारिता धारिलो बनाएको थियो । ०६९ मा आफू बितेका पत्रकार चन्द्रलाल झाले पञ्चायतकालभरि जे लेखे, त्यो पञ्चायतको मुत्युपत्र थियो ।

दुर्वासा ऋषिजस्ता यी पत्रकारको जीवनमा कहिल्यै घाम झुल्केन । ०४६ सालमा प्रजातन्त्र पुनस्र्थापनापछि पनि पुराना शासक फालेर सिंहदरबार छिरेका नयाँ शासकका लागि झा सायद खोटो सिक्का भइसकेका थिए ।

पुस्तक : चन्द्रलाल झा : कलमको स्वाभिमानी सिपाही | संकलक : सुनिलचन्द्र झा | प्रकाशक : सुनिलचन्द्र झा | पृष्ठ : २२४ | मूल्य : ३०० रुपैयाँ |

पुरा पढ्नुहोस्

बुर्जुवा नक्कल

दीपक रौनियार
पत्रकार प्रशान्त झाको ब्याटल्स अफ द न्यु रिपब्लिक प्रकाशन भएपछि मलाई व्यक्तिगत रुपमा निकै हौस्याएको थियो । किनकि संघीयताको बहसलाई घनीभूत पार्ने मधेस आन्दोलनलाई प्रभावी ढंगले यसमा प्रस्तुत गरिएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

(पुस्तक समीक्षा) घुमीफिरी युद्धमै

गुरुङ सुशान्त
आधा दर्जन पुस्तक लेखिसकेका काङमाङ नरेश राईले नयाँ किताबमा पनि युद्ध नै रोजेका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

जब भूमिगत प्रचण्ड टेम्पुमा पद्‍मरत्‍न घरै आइपुगे

सुरेश किरण
एकपल्ट पद्मरत्नलाई लिएर माओवादी शीर्ष नेताहरू भेट्न भारत जाँदा बाटोमा त्यस्तै एउटा रोमाञ्चकारी घटना घटित भयो ।
पुरा पढ्नुहोस्

नवउद्यमबाटै समृद्धि

डा विशाल ढकाल 
अर्थशास्त्री मुहम्मद युनुसको बाल्यकाल, कलेज जीवन र सफलताको कथा समेटिएको आत्मकथा हो - बैंकर टु द पुअर, जसले नयाँ काम गर्न हामीलाई उत्प्रेरित गर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

कागजको रंगीचंगी फूल

सुनिता लोहनी

मायालु हजार हुन्छन् तर माया एकै हुन्छ

बुझेर माया देऊ, दिनुपर्ने एउटै हुन्छ

यो गीत नसुन्ने को होला ! गायक धु्रव केसी, ७३, को स्वर तथा गोपाल योञ्जनको शब्द, संगीतमा सजिएको गीतले उतिबेला रेडियो नेपाल घन्काएको थियो भने अहिले युट्युबका पेज अधिकांशले उनको यो गीतमा 'कभर सङ' गाएको देखिन्छ युट्युबमा गायक धु्रव केसी सर्च गर्यो भने दर्जनजति गीत फेला पर्छन् केसीले अधिकांश प्रेमका गीत गाए शिवशंकरको संगीतमा निष्ठुरी मायालुलाई कर्णपि्रय स्वर शब्दमा गुनासो पोखे, तिम्रो माया कागजको रंगीचंगी फूलजस्तो...

गायक केसी वर्षदेखि पार्किन्सनबाट ग्रसित छन् हाल अर्किड केयरहोममा बस्ने उनलाई रोगले शिथिल बनाएको सुस्तरी बोल्छन् धेरै हलचल गर्न सक्दैनन् तर आफ्नो अमर गीत 'मायालु हजार हुन्छन्...' भने केही गुनगुनाउँछन्

सिनामंगलमा जन्मेका केसीका छिमेकी कृष्ण लामिछाने रेडियो नेपालमा काम गर्थे लामिछानेकै सहयोगमा वर्षको उमेरमै उनले रेडियो नेपालको बाल कार्यक्रममा सहभागी हुन पाए त्यहाँ कविता भन्थे बालगीत गाउँथे लजालु स्वभावका केसी उमेरमा निकै 'ह्यान्डसम' देखिन्थे उनका ठूलोबुबाका छोरा भुवन केसी नेपाली चलचित्र उद्योगका सदाबहार हिरो भए

सन्तानमध्येका जेठा छोरा उनले करिब २० वर्षको उमेरमा मागी विवाह गरे उनकी जीवनसंगिनीले संसार छाडेको १५ वर्ष भइसक्यो दुई छोरी भारतमा बस्छन् भने एक छोरी नेपालमै छोरीसँग फोनमा कुरा भइरहन्छ उनको कलाकार मदनकृष्ण श्रेष्ठलाई पनि आफूलाई जस्तै रोग लागेको उनी सुनाउँछन् पार्किन्सनले रोगीलाई डिप्रेसनमा लैजाने उनको अनुभव

दरबार हाइस्कुलबाट एसएलसी दिएका उनले आर्थिक परिबन्दले डेढ वर्ष मात्र कलेज पढ्न आए १६ वर्षको उमेरमै स्वर परीक्षा पास गरी गीत गाउन थालेका केसीले रेडियो नेपालमा जागिर खाए, क्लर्क पदमा उनका सहकर्मी थिए, रामलाल जोशी, कन्हैयाकुमार, माणिकरत्न, यादव खरेल किरण खरेल रामलाल, कन्हैयाकुमार, माणिकरत्नसँगै पोखरा घुम्न जाँदा फेवातालमा डुंगा चढेर ताल बाराही मन्दिरअगाडि पौडी खेलेको उनी सम्झन्छन् भन्छन्, "परिवारसँग बस्ने मन साथीभाइ भेट्ने मन "

रेडियोमा रामलाल, उत्तमलाल, यादव आफू भएर विज्ञापन सुरु गरेको उनी सम्झन्छन् केसीले पहिलोपल्ट बाँसबारी जुत्ताको विज्ञापन पढेका थिए कुनै विज्ञापन आफैँ लेख्थे, कुनै अरुले बनाउँथे ०२९ सालतिर बम्बैको स्टुडियोमा भाषा परीक्षा दिन जाँदा कलाकार मनमोहन किसनले अन्तर्वार्ता लिएको उनको स्मृतिमा ताजै अन्तर्वार्तापछि भजनमा कोरस गाउन गए पछि एउटा साथीको संगीत-शब्दमा उनले हिन्दी गजल रेकर्ड गराए, करके मेरे कब्र पर तुमने जो मुस्कुरादिया, बिजली चमके गिरपरे सारा कफन भुलादिया

त्यो गीत अल इन्डिया रेडियोबाट बज्यो आफू हिन्दी गीत गाउने पहिलो नेपाली भएको केसीको दाबी करिब ७० गीत गाएका उनलाई शास्त्रीय संगीत सिक्न ठूलो रहर थियो डिल्लीबजारको पद्मकन्या स्कुलमा साँझ इलाहावाद विश्वविद्यालयको संलग्नतामा रहेको संस्थाले शास्त्रीय संगीत सिकाउँथ्यो उनी केही दिन गए तर घरबाट बन्देज भएपछि धोको अधूरै रह्यो

रेडियो नेपालको वर्षे जागिर छाडेर उनी भारत गए बोतल कारखानामा काम गरे अवकाशपछि मात्र छाडे करिब १० वर्षअगाडि नेपाल आए अहिले उनलाई लाग्छ, संगीतमा केही गर्न सकिएन तर,केसीका गीत पुरानालाई मात्र होइन, नयाँ पिँढीका लागि पनि उत्तिकै रुचिकर बन्न सक्छन् उनको गीत सुनेर युवा मन प्रेमिल होस्, निष्ठुरी मायालुलाई फकाउन कोसिस गरिरहोस्, उसका प्रेमिल क्षणलाई यी गीतले अमर बनाइदिऊन्  

पुरा पढ्नुहोस्

वाह ! विकास

मनबहादुर बस्नेत
मुस्ताङको कोरला नाका ताकेर ०७५ चैत पहिलो साता काठमाडौँबाट हानियौँ। हिउँ जमेका कारण मुक्तिनाथभन्दा अगाडि बाटो नखुलेको पोखरा पुगेपछि थाहा पाउँदा भने मन खिसि्रक्क भयो । जहाँसम्म पुगिन्छ, त्यहीँसम्म जाने भनेर अगाडि बढियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

चार घन्टा नमस्कार

पवन आचार्य
चार घन्टासम्म नमस्कार गरेर बस्नुपरेको पीडा सुनाउँदै एक खेलाडीले भनिन्, “मनोबल बढाउनु त परै जाओस्, पदाधिकारीको भाषण सुन्दा हामीलाई ठूलै पापको सजाय खेपेजस्तो लाग्यो ।”
पुरा पढ्नुहोस्

छाप छाडेको छपिया

सन्तोष आचार्य
स्थानीय किसानको जीवनशैली बदलिएको छ । पोखरीमा माछा पानीसँग खेल्छन् । किसान पैसासँग । किसान जागे के हुन्छ ?
पुरा पढ्नुहोस्

बहकिएका सत्तापक्ष, प्रतिपक्ष र अगुवा

बसन्त बस्नेत
सरकार–सीके सहमतिबारे सत्ता घटककै नेता यत्रोविधि असन्तुष्ट हुनुको गुह्य भने बुझ्न सकिएन । शृंखलाबद्ध सिकायत सुनिसक्दा लाग्यो, यी नेताहरुका लागि सहमतिको प्रश्न होइन, नेकपाभित्रको आन्तरिक असन्तुष्टि मुख्य हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

मृतात्माको सम्झना

सरोज बैजु

अक्टोबरमा क्रिस्चियन धर्मावलम्बीले हलोविन मनाए । हलोविन अर्थात् मृतात्मालाई सम्झने दिन ।

मृतकको सम्झनास्वरूप धर्मैपिच्छे विभिन्न चाडपर्व छन् । नेपालमै पनि मृतकको सम्झनामा गाईजात्रा मनाउने चलन छ भने भूतप्रेतलाई पूजा मन्छाउने पर्वको रूपमा गठेमंगल । तर हलोविनजस्तो नेपाली गाईजात्रा र गठेमंगलको ब्रान्डिङ भने त्यहीअनुरूप हुन सकेको छैन ।

कुनै बेला प्यागन (प्रकृतिलाई पूजा गर्ने) संस्कृतिमा मनाइने हलोविन पछिल्लो समय क्रिस्चियानिटीको नामबाट विश्वभर चर्चित भइरहेको छ । खासमा हलोविन मरेका, योगी र सहिदको सम्झनामा मनाउने चलन छ । फर्सीको टाउकोमा बत्ती, आगो बालेर, मुखले च्यापेर स्याउ निकाल्ने र व्यक्तिको भविष्य बताउने भविष्यवाणीजस्ता खेल खेलेर, भूतको चलचित्र हेरेर र भूतका कथा भनेर मनाइन्छ ।

हलोविनको अर्को विशेषता यसको कस्ट्युम अर्थात् पोसाक हो । कसैको आङ नै सिरिंग गर्ने खालका डरलाग्दा मेकअप र कस्ट्युम लगाएर हलोविन मनाइने चलन छ । नेपाल किन पछि पर्थ्यो र ! ३१ अक्टोबरमा ठमेल, दरबारमार्ग, पोखराजस्ता सहरमा त्यस्तै दृश्य देखिए । कालो, सेतो, कतै त्रिशूलजस्तो बोकेको गेटअपमा युवा जमात बाहिर निक्लिए, हलोविन मनाउन । उनीहरूको पोसाक, अनुहारमा लगाएका जंगली मनुवाजस्तो मेकअप, भूतका चलचित्रमा पात्रले लगाएका पहिरनमा सजिएका युवायुवती हेर्ने मान्छेको भीड लागेको थियो ।

हलोविन संसारमा र युवायुवतीमा मात्र होइन, सेलिब्रिटीमाझ पनि उत्तिकै चर्चित छ । हलिउडका सेलिब्रिटी हलोविनको कस्ट्युममा ठूल्ठूला पार्टीमा सहभागी भएका समाचार सञ्चार माध्यममा चर्चित  बनेका थिए । मेट्रोडटकोडटयुकेले त उत्कृष्ट हलोविन पहिरन भन्दै १० सेलिब्रिटीको नामै सार्वजनिक गरेको थियो । त्यसमा हेइडी क्लमले लगाएको पहिरन फ्र्यान्केस्टाइन र स्पेसिज चलचित्रबाट प्रभावित एलियन लुक बनाएकी थिइन् । फ्र्यान्केस्टाइनको जस्तो कंकाल शरीर र एलियनको जस्तो टाउकाले उनी डरलाग्दी र अद्भुत देखिन्थिन् ।

तस्बिरहरु हेर्नुहोस् :

पुरा पढ्नुहोस्

पुर्ख्यौली पिङ

विमल खतिवडा
खोटाङको रावाबेँसी गाउँपालिका-३ स्थित डाँडागाउँमा दशकौँ पहिलादेखि दसैँ र तिहारमा रोहटे पिङ लगाउने चलन छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

खप्तडको खर्कबास

- मोहन बुढाऐर
बझाङ, बाजुरा, डोटी र अछामको छानो खप्तडमा स्थानीयले जेठदेखि असोज अन्तिमसम्म खर्क (गोठ) थाप्छन् । तुषारो पर्न सुरु भएपछि मात्रै खर्कबाट घर र्फकन्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

बुद्धस्थलबाट देखियो रोमाञ्चक हिमाल

मनोज पौडेल
घरबाट तिलौराकोट पुग्दा गजबका हिमालको दृश्यले लोभ्यायो, जुन यसअघि देखिएकै थिएन ।
पुरा पढ्नुहोस्

कुमारीको आशीर्वाद

श्रुति श्रेष्ठ
त्यसैले त साढे ६ वर्षीय जीवित देवी मानिने कुमारी निहिराशोभा वज्राचार्य पनि अर्धनिद्रामा भक्तजनलाई आशीर्वाद दिँदै थिइन् ।
पुरा पढ्नुहोस्