आवरण चहकिलो, आत्माचाहिँ फिक्का–फिक्का (फिल्म समीक्षा : हजार जुनीसम्म)

गोकर्ण गौतम

उदय सोताङ मनिला सोताङको श्रुतिमधुर गीत , ‘हजार जुनीसम्म...सम्बन्ध टुटे पनि माया पर्खाइ कहिल्यै नटुट्ने भावना पोखिएको दर्शक रुवाउन खप्पिस मानिएका निर्देशक विकास आचार्यले यही गीतको शीर्षक लिएर फिल्म बनाएका छन्, हजार जुनीसम्म दृश्यभाषा भएकाले फिल्ममा गीतको भाव अझ गहिरो मर्मस्पर्शी बनाउनु निर्देशकको जिम्मेवारी हो तर क्लिसे सूत्र संरचनाको घेरामै अल्झँदा फिल्म निरस बनेको गीत बिर्सेर स्वतन्त्र ढंगले हेर्दा पनि मन रम्दैन पर्दामा दृश्य आउँछन्, जान्छन् तर दिलमा पुग्दैनन् यही कारण हुनुपर्छ, गिनेचुनेका कलाकारको डफ्फै हुँदा पनि फिल्म कान्तिविहीन लाग्छ पटकथा आचार्य सामिप्यराज तिमिल्सिना मिलेर लेखेका हुन्

सिक्किममा गीत गाउन जाँदा सिद्धान्त (आर्यन सिग्देल) को त्यहीँकी केटीसँग माया बसेको हुन्छ पोखरा फर्केपछि उनले अर्कै केटो रोजेको थाहा पाउँछन् तर सिद्धान्तको प्रेम कति घनीभूत भने १४ वर्ष बितिसक्दा पनि बिर्सन सक्दैनन् यो रहस्य उनका छोराद्वय अथर्व (अखिलेश प्रधान) निशान्त (सलोन बस्नेत) ले थाहा पाउँछन् त्यसैले छुटेकी प्रेमिकासँग भेट गराउन जबर्जस्ती सिद्धान्तलाई सिक्किम लैजान्छन् उनीहरुको यात्रामा सिक्किममा घर भई पोखरामा पढिरहेकी अवन्तिका (स्वस्तिमा खड्का) पनि मिसिन्छिन् बाबुकी मायालु भेटाउने दुई छोराको चाह पूरा होला ?

फिल्मको केन्द्रीय कथा मात्र होइन, पात्र तिनका भोगाइ पनि सतही लाग्छ चरित्र स्थापितमा रत्तिभर ध्यान दिइएको छैन पहिलो दृश्यबाटै मुख्य पात्र सिद्धान्त अनवरत खोक्छन्, चुरोट रक्सी पिएकोपियै गर्छन् वियोगमा तड्पिएका यस्तादेवदासहरुलाई पर्दामा सयौँ पटक हेरिसकिएको यस्ता बासी पात्र प्रवृत्तिप्रति कसरी प्रेमभाव पैदा हुनु ? पहिलो भेटमै बुहारी बन्न प्रस्ताव गर्ने तर त्यही केटीलाई छोराले पहिल्यै मन पराउने, बाबुछोरा सँगै हुँदा संयोगले त्यही केटीसँग भेट हुने, प्रेम प्रस्ताव राख्न उक्साउने, हराएको मान्छे भेट्न पुरानो गीतको सहारा लिनेजस्ता दृश्य उस्तै शैलीको प्रस्तुतीकरणले अब धान्दैन निर्देशकले नयाँ शिल्पको विकास गर्नैपर्छ नत्र फिल्मप्रतिइन्गेजहुनै सकिन्न

कथा कथावाचनभन्दा गीतलाई अनावश्यक प्राथमिकता दिने भन्दै निर्देशक आचार्य उसैपनि आलोचित छन् नाईं नभन्नु सिरिजभन्दा बाहिरको फिल्म बनाउँदासमेत उनी यो धङधङीबाट मुक्त हुन सकेका छैनन् यस पटक पनि कथाभन्दा बजारको मागअनुसार गीत थोपरिएको त्यसैले कथाप्रवाहमा गीत सहायक बन्दैन, बरु भाँजो हाल्छ कोरियोग्राफी उम्दा नभएपनि लोकेसन, कलाकारको भेषभूषा सेटमा काफी खर्च गरिएको दृश्य मजबुत बनाउन सोहीअनुरुपको मिहिनेत छैन आचार्यजस्ता पाका निर्देशकलाई शोभा दिने कुरा हैन, यो सुकिलामुकिला हिरोहिरोइन, महँगो सेट, आकर्षक लोकेसन हेर्न होइन, नवीन मनछुने कथाको संसारमा सयर गर्न फिल्म हेरिन्छ बोलेर होइन, दृश्यबाटै पात्रको सुखदुःख दर्शकसम्म प्रवाह हुनुपर्छ

अरु फिल्ममा बेप्रसंग व्यावसायिक उत्पादनझैँ हजार जुनीसम्ममा नेताको विज्ञापन घुसाइएको सिक्किम राम्रो भएको त्यहाँका नेता असल भएर हो भन्ने संवाद नाम नतोके पनि यो पवन चाम्लिङको प्रचार हो यो फिल्म सुटिङ गर्ने बेला चाम्लिङ सिक्किमका मुख्यमन्त्री थिए, ‘हजार जुनीसम्म...’गीतको रचनाकार उनै हुन्, फिल्मको निर्माता कथाकारचाहिँ उनका छोरा विशाल चाम्लिङ तर गत जेठको लोकसभा निर्वाचनबाट पवन चाम्लिङको राज अन्त्य भयो कस्तो संयोग ?

सिक्किम पोखराको सौन्दर्य पस्कने मामलामा भने फिल्म सफल देखिन्छ छायाकार पुरुषोत्तम प्रधानले दृश्यभावानुकूल खिचेका छन् केही ड्रोन सट्चाहिँ अनावश्यक लाग्छ पार्श्व संगीत सम्पादनले मान राखेको फिल्मको आवरण भव्य बनाउन निर्माण पक्षबाट कन्जुस्याइँ देखिन्न लम्बेतान दृश्य छैनन् बाबु छोराद्वयको सम्बन्ध प्रेमपूर्ण लाग्छ तुलनात्मक रुपमा क्लाइमेक्स प्रशंसनीय उतिबिघ्न नाटकीय लाग्दैन सान्दर्भिक नभएपनि गीत कर्णप्रिय छन्

कलाकारसँग भने सन्तुष्ट हुन सकिन्न कपाल दाह्रीमा सेतो दल्दैमा लाठे छोराकोबुबाभइहालिन्छ भन्ने गलत सोचबाट प्रेरित देखिन्छन्, आर्यन मेकअप पनिजर्क तर उनको युवावयको हुलिया अभिनय भने स्वाभाविक लाग्छ स्वस्तिमा खड्काको चरित्र दरिलो , अभिनय नै निर्देशकका कारण कलाकारको अभिनयमा कति अन्तर हुन्छ भन्ने थाहा पाउन स्वस्तिमाको बुलबुल हजार जुनीसम्म  हेरे हुन्छ तर उनले बुझ्नुपर्ने कुराचाहिँ, यही स्तरको पात्र अभिनयले राष्ट्रिय अवार्ड विजेता अभिनेत्रीको साख जोगिन्न सञ्चिता प्रियंकाको अभिनय विश्वसनीय नै लाग्छ तर लबजमा सिक्किमको स्थानीयपन आभास हुन्न सलोनटाइपकास्टमै सीमित छन् डेब्यु अभिनेता अखिलेश प्रधान फिल्मभर असहज देखिन्छन् उनले अभिनयमा करिअर बनाउन कायापलट आवश्यक पटकथामा राष्ट्रिय अवार्ड जितेका सामिप्यराज तिमिल्सिना यस्तै अर्थहीन सिनेमामा अल्झिरहनु प्रीतिकर देखिन्न आत्मरति बजारु मनोविज्ञान सजर्कका लागि घातक हुन्छ भनेर अबचाहिँ विकास आचार्यले बुझ्नैपर्छ

नाईं नभन्नु सिरिजका कट्टर फ्यानलाई तैबिसेक लाग्ला, अरुलाई भने हजार जुनीसम्म झेल्न सकस पर्छ यसको आवरण चहकिलो भए पनि आत्माचाहिँ फिक्काफिक्का

पुरा पढ्नुहोस्

छुटेकी प्रियंका

नेपाल संवाददाता
विकास आचार्यका हरेक फिल्ममा झुल्किन्छिन्, प्रियंका कार्की । हजार जुनीसम्ममा पनि छुटिनन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

मोमिला, हाजिर हो !

कुमार नगरकोटी
मोमिलाले इन्स्पेक्टरसमक्ष कुरा राखी, “पाँच दिनदेखि कसैले मलाई कठघरामा बोलाइरहेछ । मलाई कविता पाठ गर्न आदेश दिँदै भनिरहेछ  : मोमिला, हाजिर हो !
पुरा पढ्नुहोस्

निराश बाँदरहरु

सुरेश किरण
घटना गत साताको हो । सिन्धुपाल्चोकमा एकैचोटि १६ वटा बाँदर मरेको घटनाले पूरा जिल्ला हल्लाइदियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

हिमाली क्षेत्रको तिब्बत साइनो

ताम्ला उक्याब
वर्तमान नेपालको एकीकृत संरचना हुनुअघि नै ताप्लेजुङदेखि दार्चुलासम्मका हिमाली जिल्ला तिब्बतसँग सीमा जोडिएको हुँदा यस क्षेत्रको सामाजिक, आर्थिक तथा धार्मिक संरचना उसैसँग मिल्दोजुल्दो छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[पुस्तक समीक्षा] युद्धका ती दिन : एक पत्रकार महिलाको भोगाई

माधव बस्नेत
युद्ध कति निर्मम हुन्छ भन्ने अनुभव संग्रह हो, यो पुस्तक । युद्धको प्रत्यक्ष मार नदेख्ने/नभोग्नेका लागि राम्रो खुराक छ यसमा ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘फ्यान सपोर्ट हाम्रा लागि बाह्रौँ खेलाडी, दुर्भाग्यवश हामी बाह्रौँ खेलाडीविहीन हुँदै छौँ ।’

मनबहादुर बस्नेत
सन् २०२२ मा कतारमा हुने विश्वकप फुटबल छनोटका लागि नेपालले भदौ अन्तिमदेखि खेल्दै छ । समूह बीमा रहेको नेपाल अस्ट्रेलिया, कुवेत, जोर्डन र चाइनिज ताइपेईसँग भिड्नेछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

हाङयुग अज्ञातका तीन किताब

हाङयुग अज्ञात 
होमरका इलियड र ओडिसी तथा पूर्वीय महाकाव्य रामायण र महाभारततिरको प्रवेशद्वार नै श्रीमदभगवद् गीता हो, मेरा लागि ।
पुरा पढ्नुहोस्

चिनियाँ कवि जिदी माजियाका मर्मस्पर्शी तीन कविता

युयुत्सु आरडी शर्मा
माजियाका कवितामा जन्मस्थलका नोसुभाषीका पृथक् मिथक, लोकभाका, महाकाव्य र त्यसमा रहेका महानायकको स्तुतिगान गरिएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

समसामयिक

आवरण »​​​​​​​ आमने सामने

मनबहादुर बस्नेत

सशस्त्र प्रहरी बलको सञ्चालन उसको अर्धसैनिक प्रकृतिलाई ध्यानमा राखी गर्नुपर्नेमा कुनै विवाद छैन अर्थात्, यसको सञ्चालन नेपाल प्रहरीको जस्तै हुन सक्दैन यो नेपाल प्रहरीको विकल्प संगठन पनि होइन यो नेपाल प्रहरीको प्रतिस्पर्धी समान स्तरको वा समान किसिमको काम गर्ने संगठन पनि होइन

०६५ मा गठित सुरक्षा निकाय आधुनिकीकरण उच्चस्तरीय कार्यदलको प्रतिवेदनको अंश हो, यो कार्यदलले दुई सुरक्षा निकाय परिपूरक होइनन् भनेको वर्षपछि नै नेपाल प्रहरी सशस्त्र प्रहरीलाई सरकारले एउटै जिम्मेवारी सुम्पने कानुन बनाइदियो कार्यदल बन्दा गृहमन्त्री थिए, वामदेव गौतम दुःखद संयोग, पुनः गृहमन्त्रीमा पदस्थापित भएका गौतमले नै ०७२ मा दुई सुरक्षा निकायलाई एउटै भूमिकाको प्रतिस्पर्धी शक्ति बनाइदिए, सशस्त्र प्रहरी बल नियमावलीमा सशस्त्रलाई पक्राउ पुर्जी जारी गर्ने अधिकार दिएर

नियमावलीमा पक्राउ पुर्जीको अधिकार पाएको चार वर्षपछि सशस्त्रलाई सरकारले नेपाल प्रहरीको कोर जिम्मेवारीमा पर्ने अपराध अनुसन्धानको कामसमेत हस्तान्तरण गर्ने कानुन मस्यौदा गरेको सशस्त्र प्रहरी बल नेपालको गठन सेवा सर्तसम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको विधेयकको मस्यौदामा यस्तो प्रावधान

मस्यौदाको दफा १३ को सशस्त्रको काम, कर्तव्य अधिकारअन्तर्गत सशस्त्रलाई अपराध अनुसन्धान, नियन्त्रण, खानतलासी गर्ने अधिकार दिइएको मुचुल्का, कानुनी कागजात तयार गर्दा पक्राउको सूचना दिँदा प्रचलित कानुनमा तोकिएबमोजिम कार्यविधि अधिकार प्रयोग गर्न सशस्त्रलाई दिइएको यसले सशस्त्रलाई जनपद प्रहरीको मूल भूमिकामा छिराएको प्रस्टै देखाउँछ

गृह मन्त्रालयले तयार पारेको मस्यौदाले सशस्त्र प्रहरीलाई अपराध अनुसन्धान नियन्त्रणको भूमिकामा छिराएर एकातिर दुई संगठनबीच शत्रुता पैदा गरिदिएको भने अर्कोतिर यसलाई आफ्नो मौलिक चरित्र   जिम्मेवारीबाट क्रमश टाढा पुर्याइँदै सशस्त्र प्रहरीलाई अर्धसैन्य स्वरूपमा राखिराख्न सरकार चाहँदैन भन्ने यसबाटै देखिन्छ यसै पनि सशस्त्र प्रहरी मौलिक स्वरूपबाट दिनदिनै बाटो बिराउँदै गएको संघीय शासन प्रणालीमा केन्द्रीय फौजको हैसियतमा बस्नुपर्ने सशस्त्रलाई सिभिल फौजसरह सञ्चालन गरिँदै आएको

दशक लामो द्वन्द्व

माओवादी हिंसात्मक युद्ध सामना गर्न ०५८ मा गठित सशस्त्र प्रहरी ०६३ को राजनीतिक परिवर्तनपछि ब्यारेक फर्कियो हिंसा बिसाएर मूलधारको राजनीतिमा छिरे पनि माओवादीले लडाकू दस्ता योङ कम्युनिस्ट लिग (वाईसीएल) मार्फत उच्छृंखल गतिविधि तीव्र बनायो संविधानसभाको चुनावपछि समेत कानुन हातमा लिने गरी वाईसीएल गतिविधि रोकिएनन् यही बेला तराईमा भूमिगत सशस्त्र समूह जन्मिए प्रहरी एक्लैले शान्तिसुरक्षा सम्हाल्न नसकेपछि सरकारले सशस्त्र प्रहरी बल सञ्चालन नीति, ०६६ ल्याएर सशस्त्र प्रहरीलाई ब्यारेकबाहिर निकाल्ने निर्णय गर्यो

यही नीतिमार्फत सशस्त्र प्रहरी परिचालन गर्ने अधिकार क्षेत्रीय स्थानीय प्रशासनमा पुग्यो ११ साउन ०६६ देखि अर्धसैनिक फौज परिचालन गर्ने अधिकार तत्कालीन क्षेत्रीय प्रशासक प्रमुख जिल्ला अधिकारी (सीडीओ) लाई प्रत्यायोजन गर्यो तर त्यो अधिकार सामान्य अवस्थामा पनि कायमै जबकि भूमिगत सशस्त्र समूहको जगजगी अन्त्य भएको वर्ष नाघिसक्यो भने माओवादी लडाकू नेपाली सेनामा समायोजनपछि वाईसीएलको उपद्रोसमेत अन्त्य भइसक्यो

स्थिति सामान्य भएपछि यो फौज ब्यारेक फिर्ता हुनुपर्ने हो तर विशेष परिस्थितिमा परिचालित सशस्त्र प्रहरी एक दशकदेखि ब्यारेकबाहिरै विचरण गरिरहेछ गृहले उक्त नीतिमार्फत एक वर्षका लागि सशस्त्र फौज परिचालन गर्ने भनेको थियो तर त्यो बर्सेनि नवीकरण भएर अहिलेसम्म जिल्ला प्रशासन कार्यालयले नै सशस्त्र प्रहरीलाई चलाउँदै आएको सधैँ प्रमुख जिल्ला अधिकारीको निर्णयले चल्ने प्रकृतिको फौज नै होइन यो,” सशस्त्र प्रहरीका प्रवक्ता एवं नायव महानिरीक्षक (डीआईजी) सुरज श्रेष्ठ भन्छन्, “यो एकदमै गलत अभ्यास भइरहेको अर्धसैनिक फौज स्थानीय, प्रदेश स्तरको निर्देशनमा होइन, केन्द्रको आदेशमा चल्नुपर्छ गृह मन्त्रालयले सोच्नुपर्ने हो

गृह मन्त्रालयको सोच ०७२ मै छर्लंग भयो, जतिबेला सशस्त्र प्रहरीको नियमावलीमै स्थानीय प्रशासन ऐनमा बल प्रयोग सशस्त्रले गर्ने व्यवस्था भयो नियमावलीको परिच्छेद मा लेखिएको , ‘सशस्त्र प्रहरी कर्मचारीलाई दिएको जिम्मेवारी पूरा गर्न नदिने गरी कसैले जोरजुलुम गर्ने, हातहतियार उठाई वा नउठाई हमला गर्ने अथवा कर्तव्य पालना गर्न असमर्थ बनाउने कार्य गरेमा वा त्यस्तो कार्य गर्ने प्रयत्न गरेमा खटिएको सशस्त्र प्रहरी कर्मचारीले आफ्नो जीउ वा आफूले सुरक्षा दिनुपर्ने व्यक्ति वा संस्थाको सुरक्षा गर्न, बचाउ गर्न अथवा पक्राउ गर्न तत्काल अन्तिम बल प्रयोग नगरी तोकिएको कर्तव्य पालना गर्न नसकिने अवस्था भएमा अन्तिम बल प्रयोग गर्न सक्नेछ

स्थानीय प्रशासन ऐनले बल प्रयोगसम्बन्धी गरेको वर्गीकरणमा सुरक्षा संगठनले प्रयोग गर्ने अन्तिम बल भन्नाले गोली चलाउने अधिकार हो यो अधिकार प्रयोगका लागि सीडीओको आदेश चाहिन्छ एकातिर यस्तो व्यवस्थाले सशस्त्र प्रहरी परिचालन गर्ने सीडीओको भूमिकालाई थप बलियो पारिदिएको भने अर्कोतिर जनपद प्रहरीसँग बेमेलको बीउको कामसमेत गरिरहेको सीडीओले प्रहरीलाई भन्दा शक्तिशाली हतियारधारी फौज सशस्त्रको बढी भर पर्दा द्वन्द्व निम्तिने नै भयो

नेपाल प्रहरी सेना : ओगट्ने दाउ

माओवादी द्वन्द्व समाप्तिपछि सशस्त्र प्रहरीको औचित्यमाथि समेत छिटफुट कुरा नउठेको होइन तर आन्तरिक द्वन्द्वबाहेक समेत सशस्त्रका काम थुप्रै छन् सशस्त्र प्रहरी ऐन, ०५८ अनुसार यो अर्धसैनिक बलले सम्पादन गर्नुपर्ने एक दर्जन कार्यभार छन् सशस्त्र संघर्ष, पृथकतावादी, आतंककारी गतिविधि, दंगा नियन्क्रण, सीमा सुरक्षा, विशिष्ट व्यक्तिको अंगरक्षक, दैवीप्रकोप वा महामारीपीडितको उद्धार, सार्वजनिक महत्त्वका भवन, संरचना अन्य स्थलको सुरक्षामा सशस्त्र प्रहरी खटाइने प्रस्ट लेखिएको त्यसबाहेक ११ असोज ०६९ को मन्त्रिपरिषद् निर्णयले राजस्व, भन्सार तथा औद्योगिक सुरक्षाको जिम्मासमेत सशस्त्रको काँधमा राखिदियो

कैलालीको टीकापुर घटनापछि तैनाथ सुरक्षाकर्मी, ०७२


तर गृह मन्त्रालयले भने नेपाल प्रहरी सशस्त्र प्रहरीलाई दोहोरो जिम्मेवारीमै खटाइरहेको यसले कार्यादेशमा नीतिगत रूपमै अन्योल पैदा गरिदिएको जस्तो, कारागार, कूटनीतिक नियोग, विमानस्थलमा नेपाल प्रहरी सशस्त्र दुवै सुरक्षा संगठनको पहरा भने महत्त्वपूर्ण भवन, संस्था, वन, निकुञ्ज क्षेत्रमा नेपाली सेनाको सुरक्षा आफन्तसँग भेटघाट, अदालती प्रक्रियाजस्ता प्रशासनिक कामबाहेक कारागारको बाह्य घेरामा सशस्त्र प्रहरीलाई खटाउने सरकारी योजना हो

तर ७४ वटा जिल्लामा कारागार भए पनि सशस्त्रले १० वटामा मात्रै यस्तो सुरक्षाको जिम्मा पाएको बाँकी ६४ कारागार नेपाल प्रहरीकै रेखदेखमा छन् नेपाल प्रहरीका अनुसार कारागारमा उसका हजार जनशक्ति तैनाथ छन् नेपालस्थित अमेरिकी, बेलायती युरोपियन युनियनका कार्यालयमा सशस्त्र प्रहरीको सुरक्षा भने बाँकी नियोगमा नेपाल प्रहरी यी विदेशी नियोगमा सशस्त्र परिचालन नेपाल सरकारको निर्णयले भएको होइन ती नियोगले अर्धसैनिक फौजको सुरक्षा आवश्यक रहेको भन्दै सरकारसँग मागेपछि उपलब्ध गराएको हो

देशभरका एउटा विमानस्थलमा मात्रै सशस्त्रको सुरक्षा संखुवासभाको तुम्लिङटार विमानस्थलमा १२ देखि १५ जनाको हवाई सुरक्षा बेस त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा भने सादा पोसाकमा सशस्त्रका कर्मचारी खटिएका हुन्छन् वन निकुञ्जको सुरक्षासमेत सशस्त्रलाई दिन सकिन्छ सशस्त्रलाई सीमा सुरक्षाको कार्यादेश भए पनि नेपाल प्रहरीको समेत ६४ सीमा सुरक्षा चौकी छन्

यसले के देखाउँछ भने पहिलेदेखि सुरक्षाको जिम्मेवारी लिएका ठाउँमा नेपाल प्रहरी सेनाले पूर्ण रूपमा छाड्न चाहँदैनन् सरकारले समेत कार्यान्वयनमा उदासीनता देखाएको विशिष्ट व्यक्तिको सुरक्षाका लागि सेना, सशस्त्र प्रहरी नेपाल प्रहरी तीन वटै सुरक्षा अंगका अलगअलग जनशक्ति खटिन्छन् सशस्त्रका पाँच सय जनपदका सय जनशक्ति अंगरक्षक खटिएका छन् उत्तिकै संख्यामा सैनिक जवानलाई अंगरक्षक बनाइएको

भारतमा सेना, अर्धसैनिक प्रहरीबाट राम्रा अधिकृत लिएर स्पेसल टास्क फोर्स बनाइएको हुन्छ शारीरिक उमेरका हिसाबले योग्य रहुन्जेल उक्त फोर्समा काम गर्ने त्यहाँ उपयोगिता सकिएपछि दरबन्दीमा फर्किएर काम गर्छन् नेपालमा समेत यो मोडालिटी कामलाग्दो हुन सक्छ एउटै काम तीनतीन वटा सुरक्षा निकायले किन गर्ने ?” नेपाल प्रहरीका पूर्वडीआईजी हेमन्त मल्ल भन्छन्, “यस्तो काम स्पेसल टिम बनाएर दिनु राम्रो हुन्छ

विशिष्ट व्यक्ति हिँड्ने बाटोक्लियरगर्नका लागि प्रहरीको एक जना भए पुग्ने उनको विश्लेषण सञ्चार सेटबाट सूचना प्रवाह गर्न सहज हुने भएकाले नेपाल प्रहरीको एक जना चाहिने मल्ल बताउँछन् यसबाहेक सुराकका निम्तिसमेत प्रहरीले विशिष्ट व्यक्तिका लागि अंगरक्षक खटाउने गर्छ

एकातिर सशस्त्रले ऐनमा निर्धारित कार्यादेशको पूर्ण जिम्मेवारीसमेत पाइरहेको छैन भने अर्कोतिर प्रहरीका केही अधिकारमा  लोभ देखिन्छ त्यसको उदाहरण हो, अपराध अनुसन्धान संसद्को राज्य व्यवस्था समितिमा समेत सशस्त्र नेपाल प्रहरीको कार्यक्षेत्रबारे कुरा उठेको नेपाल प्रहरीका पूर्वडीआईजीसमेत रहेका सत्तारुढ नेकपाका सांसद नवराज सिलवाल भन्छन्, “अपराध अनुसन्धान शान्तिसुरक्षाको काम नेपाल प्रहरीलाई दिएर अन्य सुरक्षा सशस्त्रलाई दिनुपर्छ सर्वसाधारणसँग सोझो सम्पर्क हुने ठाउँबाहेकका स्थानमा सशस्त्रलाई खटाउनुपर्छ अनि मात्रै अर्धसैनिक फौजलाई दक्ष हालतमा राख्न सकिन्छ प्रहरीजस्तो परिचालन गर्नु हुँदैन

तर सरकार उल्टो पथमा नेपाल प्रहरीकै शैलीमा सशस्त्र प्रहरीको संरचना फैलाइरहेको , ७७ वटै जिल्लागत कार्यालय खोलेर यसले एकत्रित भएर ब्यारेकमा बस्नुपर्ने शक्ति सानोसानो संख्यामा छरपस्ट बनिरहेको कसलाई के जिम्मेवारी दिने कस्तो शक्ति बनाउने भन्नेमा सरकार नै अलमलमा ,” सशस्त्र प्रहरीका पूर्वअतिरिक्त महानिरीक्षक (एआईजी) रविराज थापा भन्छन्, “सरकार दुवै प्रहरी संगठनलाई प्रोफेसनल बनाउन चाहँदैन किनकि त्यस्तो फौजले नेता कर्मचारीको अनुचित कुरा मान्दैन नेता कर्मचारीको पछिपछि दौडने फौज चाहिएको , उनीहरूलाई

स्वार्थका अंग

१८ असार ०७२ मा गृहमन्त्री वामदेव गौतम सार्वजनिक कार्यत्रममै नेपाल प्रहरीविरुद्ध खनिए, त्यो पनि प्रहरीकै कार्यक्रममा रानीबारी हत्याकाण्डको सफल अनुसन्धान गर्ने प्रहरी अधिकृतलाई पुरस्कृत गर्न आयोजित कार्यक्रममा गौतमले आफू मातहतकै निकायविरुद्ध बोलेका थिए, ‘गृहमन्त्रीलाई आलोचना गर्दै हिँड्ने पुरस्कृत भएका छन् प्रहरी महानिरीक्षकलाई आलोचना गर्दा कारबाहीमा पर्ने तर गृहमन्त्रीको चाहिँ खुलेआम आलोचना गर्दै हिँड्नेमाथि कुनै कारबाही नहुने ?’

यही बेला गृहअन्तर्गतकै अर्को सुरक्षा अंग सशस्त्र प्रहरीलाई गौतमले नेपाल प्रहरीको अधिकारसमेत बाँडिदिएका थिए, पक्राउ पुर्जी जारी गर्न पाउने नियमावली ल्याएर प्रहरीले आफूलाई नटेरेको, सलाम नगरेको विषयमा रुष्ट बनेका गृहमन्त्री गौतमले रिसइबी साँध्न उसको कार्यक्षेत्र खुम्चिने गरी अधिकार सशस्त्रलाई दिलाए सचिव सूर्यप्रसाद सिलवाल, सहसचिवद्वय लक्ष्मीप्रसाद ढकाल धनराज ज्ञवालीको टिमले उक्त विवादास्पद नियमावली तयार पारेको थियो १४ असार ०७२ मा नियमावली मन्त्रिपरिषद्द्वारा पारित भएको थियो, जसले क्षेत्राधिकारको द्वन्द्वलाई थप मलजल गर्न पुग्यो

यसरी क्षेत्राधिकारकै विषयमा सशस्त्र प्रहरी नेपाल प्रहरीबीच फिल्डमा बारम्बार द्वन्द्व सिर्जना हुने गरेका छन् दुई सुरक्षा अंगबीच हात हालाहालको स्थितिसमेत देखिएको भन्सार सीमा क्षेत्रमा यी दुई सुरक्षा अंगबीच बारम्बार विवाद हुने गरेको ०७२ जेठमा झापाको काँकडभिट्टामा नेपाल प्रहरीका हवल्दार गगन चौधरी सशस्त्रका निरीक्षक दीपकुमार श्रेष्ठबाट कुटिएका थिए सशस्त्रले जाँच गरेर छाडेका मालवाहक गाडीलाई पुनः नेपाल प्रहरीले जाँच्दा यो घटना भएको थियो

०७१ साउनमा वीरगन्जमा नेपाल प्रहरीले भन्सार कार्यालय सशस्त्रको राजस्व गस्तीलाई छलेर आएको ट्रक नियन्त्रणमा लिँदा सशस्त्रको हूल आएर ट्रक खोसेको थियो सशस्त्रले दुई जना नेपाल प्रहरीलाई कुटेको आरोप पनि लागेको थियो ०७२ भदौमै कैलालीको टीकापुरमा भड्किएको हिंसामा सशस्त्र प्रहरीले नेपाल प्रहरीलाई सहयोग नगर्दा नेपाल प्रहरीका एसएसपी लक्ष्मण न्यौपानेसहित प्रहरी मारिएको जानकार बताउँछन् घटनाबारे छानबिन गर्न गठित समितिले समेत सशस्त्र प्रहरीले असहयोग गरेको प्रतिवेदन तयार गरेको थियो, जुन सरकारले आजसम्म गोप्य राखेको तत्कालीन गृहमन्त्री गौतमले दक्षिणबाट लाठीभाला लिएर आएकाहरूको घटनामा संलग्नता भएको संसद्मा अभिव्यक्ति दिएका थिए यद्यपि यो आरोपको पुष्टि भएन बरु गौतमले दुई सुरक्षा संगठनबीच वैमनस्य सिर्जना गर्दा सुरक्षा समन्वयमै अक्षम्य त्रुटि देखिएको थियो गृह नेतृत्वले दुई प्रहरी संगठनलाई काखा पाखाको व्यवहार गर्दा प्रहरी अधिकृतको ज्यान गए पनि गौतमले नैतिक जिम्मेवारीसमेत लिएनन्   

कार्यक्षेत्रमा खटिँदा सतहमा देखिने गरी द्वन्द्व सिर्जना भइरहेकै पृष्ठभूमिमा सरकारले नीतिगत निर्णय गरेर अर्को असमझदारी निम्त्याउन खोजेको राजनीतिक व्यक्तिले दुवै सुरक्षा संगठनलाई कमजोर बनाएर आफूअनुकूल परिचालन गर्न सकिने हेतुले यस्तो विवादास्पद नीति अँगालेको सशस्त्रका पूर्वएआईजी थापा बताउँछन् अर्कोतिर सशस्त्र प्रहरीले समेत अपराध अनुसन्धानको जिम्मेवारी पाएमा आफ्नो पहुँच विस्तार हुने ठानिरहेको मुद्दामामिला लिने भएपछि आफ्नो शक्ति बढ्ने उसको मनसाय देखिन्छ

प्राविधिक पृष्ठभूमिका तत्कालीन सशस्त्र प्रहरी बल प्रमुख कोषराज वन्तको महत्त्वाकांक्षासमेत नेपाल प्रहरीजक्तिकै शत्ति आर्जन गर्नेमा थियो यो जिम्मेवारी पाउनासाथ सशस्त्र प्रहरीको सर्वसाधारणसँग प्रत्यक्ष सम्पर्क स्थापित हुन्छ तर ब्यारेक प्रणालीमा बस्ने अर्धसैनिक बल सर्वसाधारणसँग सोझो सम्बन्ध बन्नु घातक हुन सक्छ सशस्त्र स्वचालित हतियारधारी फौजी संगठन हो घातक हतियारधारी संगठनले मुद्दामामिला छिन्ने महत्त्वाकांक्षा राख्दा सर्वसाधारणमा ठूलो भय पैदा हुन्छ,” सांसद सिलवाल भन्छन्

सम्भवतः दुवै सुरक्षा संगठनलाई आफ्नो स्वार्थको वैकल्पिक खेलाडीका रूपमा खडा गर्न सरकारले पुनः ऐनमै सशस्त्र प्रहरीलाई अपराध अनुसन्धानको जिम्मेवारी सुम्पिन लागेको हुन सक्छ तर सबैभन्दा कान्छो सुरक्षा संगठन सशस्त्र प्रहरी एकपछि अर्को गर्दै मूल चरित्रबाट विमुख बन्दै गइरहेको दंगा भड्किँदा नेपाल प्रहरीको ब्याकअप युद्धमा सेनाको मातहतमा चल्ने यो फौज हमेसा लडाकू मनस्थितिमा हुनुपर्ने दस्ता हो तर यो मूल दायित्वबाट पन्छाउँदै लैजाने सरकारको रवैयाले अर्धसैनिक बललाई बलहीन बनाउँदै लगेको आफ्नो कार्यक्षेत्र बचाउन नसक्दा नेपाल प्रहरी समेत हरुवा मनस्थितिमा धकेलिने निश्चित कार्यादेश स्पष्ट लेख्दालेख्दै दुई संगठनलाई जथाभावी परिचालन गर्दा फौजको शक्ति क्षय हुन्छ,” गृह रक्षा मन्त्रालय सम्हालेका सेवानिवृत्त सचिव वामनप्रसाद न्यौपाने भन्छन्, “हामीले बोधो संगठन खोजेको हो वा तिखो ?”

हो पनि, हाम्रो एक मात्र अर्धसैनिक बल अर्धचेत हालतबाट गुज्रिरहेको मूल चरित्रमा सबल बनाउने सरकारी चेत पलाउला ?


उल्टो वरीयताले उल्झन

०६६ मा सशस्त्र प्रहरीका एसएसपी कमल बस्नेत नेपाल प्रहरीका सात जना एसएसपी अफ्रिकी मुलुक हाइटीको संयुक्त राष्ट्रसंघीय मिसनअन्तर्गत एकै थलोमा पर्यवेक्षक खटिए एकै दर्जामा भएका उनीहरूबीच कसले कमान्ड गर्ने भन्ने विवाद गृह मन्त्रालयसम्म पुग्यो त्यसपछि जसको पहिले उक्त पदमा बढुवा भएको हो, उसैले कमान्ड गर्ने निर्णय गरिदियो, गृहले

त्यसै घटनालाई आधार मान्दै अहिलेसम्म सशस्त्र प्रहरी नेपाल प्रहरी संयुक्त परिचालन हुँदा फिल्डमा कमान्ड गर्दै आएका छन् नेपाल प्रहरीको ब्याकअप फोर्सका रूपमा सशस्त्र प्रहरी दंगा नियन्त्रणमा खटिन्छ नेपाल प्रहरीले स्थितिलाई नियन्त्रणमा लिन नसकेपछि सशस्त्र अघि सर्ने हो तर यस्तो बेला कमान्डमा भने अक्सर समस्या बल्झिने गर्छ खासगरी दुवै संगठनका उही दर्जाका अधिकृत खटिएका बेला पूर्वगृहसचिव गोविन्द कुसुम पुरानो संगठन भएकाले जनपद प्रहरीलाई वरीयतामा स्थापनाकालदेखि नै अगाडि राखिएको बताउँछन्

तर संसारभर ‘फायर पावरको आधारमा वरीयता निर्धारण गरिन्छ नेपाल प्रहरी थ्रीनटथ्री राइफल, रिभल्वर, पेस्तोल चलाउन अनुभवी हुन्छ भने सशस्त्र प्रहरी यीसहित स्वचालित हतियार चलाउँछ पूर्वएआईजी रविराज थापाका अनुसार लडाइँका बेला बढी शक्तिशाली हतियारधारीले कमान्ड गर्ने सिद्धान्तअनुसार सुरक्षा संगठनको कमान्ड कन्ट्रोलको वरीयता बनाइएको हुन्छ जुन फौजले जमिन होल्ड गर्छ, उसलाई वरीयतामा माथि राखिन्छ साथै शक्तिशाली हतियार भएको फौजलाई लड्ने, हतियार चलाउने तरिका थाहा भएपछि नै कमान्डमा हुने हो यस हिसाबले संयुक्त परिचालन हुँदा सशस्त्रको कमान्ड हुनुपर्ने हो,” थापा भन्छन्, “वरीयता सलाम खान बनाउने होइन हामीले सलामका लागि बनाएका छौँ यसले समस्या ल्याउन सक्छ

सामान्य अवस्थामा वरीयताले सलामबाहेक उति ठूलो समस्या ननिम्तिए पनि यी दुई फौजलाई एकसाथ परिचालन गर्दा भने संकटको जोखिम देखिन्छ

आवरण स्केच : रविन्द्र मानन्धर

 

पुरा पढ्नुहोस्

सारथि कि विरोधी ?

माधव बस्नेत
प्रचण्डले असहयोग गरेको ओली पक्षको आरोप
पुरा पढ्नुहोस्

बोर्ड फेरिए, अड्डा उही

यम बम
अधिकार प्रदेश–स्थानीय तहलाई दिइसक्दा पनि संघकै समानान्तर कार्यालय
पुरा पढ्नुहोस्

तेस्रो पुस्तासँग रमाउँदै

चित्रांग थापा/महेन्द्रनगर
आफूले संरक्षण दिएका कुकुरको कति माया लाग्दो रहेछ भन्ने उनले चमेलीलाई गाडीले ठक्कर दिएपछि मात्र चाल पाए । “चमेलीपछि हिजोआज कमान्डरको माया लाग्छ, अरू खानेकुरा खाएर यताउता निस्के पनि ऊ नजिकै बसिरहन्छ,” उनी भन्छन्, “मैले कुकुरजस्तो मायालु र वफादार अर्को प्राणी नै देखिनँ ।”
पुरा पढ्नुहोस्

आवरण« मायाको भाषा भौ–भौ

सुनिता लोहनी
थुप्रै कुकुरलाई आफ्नै घरमा सन्तान जसरी पालिरहेका पशुप्रेमी
पुरा पढ्नुहोस्

विचार

मोमिला, हाजिर हो !

कुमार नगरकोटी
मोमिलाले इन्स्पेक्टरसमक्ष कुरा राखी, “पाँच दिनदेखि कसैले मलाई कठघरामा बोलाइरहेछ । मलाई कविता पाठ गर्न आदेश दिँदै भनिरहेछ  : मोमिला, हाजिर हो !
पुरा पढ्नुहोस्

प्रातः भ्रमणको पहिलो किस्ता

खगेन्द्र संग्रौला
एक बारको दुर्लभ जुनीमा समय बित्न बेरै नलाग्ने । मैले प्रातः कालमा खुट्टा तन्काउन थालेको हिजैजस्तो लाग्छ । तर मेरो मर्निङ वाकको आयु १३ वर्ष पुगेछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

बदलिँदो दाम्पत्य

कैलाश राई
वैदेशिक रोजगारको प्रभावस्वरूप पारिवारिक संरचना र दाम्पत्य सम्बन्धमा देखिएको परिवर्तनलाई सकारात्मक तरिकाले व्यवस्थापन गर्न नसकिएसम्म त्यसको असर गहिरिँदै र फैलिँदै जानेछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

कति दिन धानिएला आयात निर्भर अर्थतन्त्र ?

अच्युत वाग्ले
नेपालले आफ्नो चुलिँदो व्यापार घाटा कम गर्न केही न केही वस्तु वा सेवा व्यावसायिक परिमाणमा उत्पादन सुरु गर्नु अपरिहार्य छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[सम्पादकीय] अरू टीकापुर दोहोरिन नदिन

७ भदौ ०७२ को टीकापुर काण्डले नागरिकलाई आजसम्मै जति झस्काउँछ, नीतिनिर्माण तहलाई त्यति  झस्काएको देखिएन ।
पुरा पढ्नुहोस्

इन्द्रजाल

कुमार नगरकोटी
त्यही त ! बिहान बच्चा थिएँ । तर हेर्नुस् न ! दिउँसो अधबैँसे भइगएको छु । समय निकै छली छ । इन्द्रजालजस्तो छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

शैक्षिक समानताबाट वर्ग विहीन समाजतिर

कृष्ण धराबासी
वर्गभेदको दूरी घटाउने अभ्यास शिक्षाबाटै प्रारम्भ गर्नुपर्छ । आजको निजीकरणको व्यावसायिक अभ्यासमा सय प्रतिशत नै सरकारले निःशुल्क बनाउन नसक्ला तर शिक्षाको गुणस्तरलाई सबैको पहुँचमा पुर्‍याउन सक्नुपर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

म्यागजिनका चार कुइनेटा

भास्कर गौतम
म्यागजिन शब्द फ्रान्सेलीबाट अंग्रेजी हुँदै नेपालीमा आयो । शब्दको आगमन धेरै पहिले भए पनि म्यागजिन कर्म मूलतः साहित्यिक वृत्तमा सीमित थियो । छिटपुट रूपमा सामान्य–ज्ञान केन्द्रित म्यागजिनहरूको पनि उपस्थिति थियो । न्युज–म्यागजिनको नेपालीकरण ०५० को दशकबाट भएको हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

जीवनशैली

पी फर पिज्जा

नेपाल संवाददाता
भनिन्छ, दोस्रो विश्वयुद्धताका इटालियन सेना अरू देशमा बस्न थालेपछि उनीहरुको प्रिय खाना पिज्जा बन्न थाल्यो । पछि पिज्जा विश्वव्यापी रुपमा फैलियो ।
पुरा पढ्नुहोस्

लाइभ इन किङ्स लन्ज

नेपाल संवाददाता
दरबारमार्गस्थित किङ्स लन्ज तपाईंको रोजाइमा पर्न सक्छ । यहाँ कन्टिनेन्टल फुडदेखि नेपाली स्वादिष्ट परिकार खान सक्नुहुन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

फलानोको खान्की

नेपाल संवाददाता
फलानो, समसामयिक कार्टुन स्तम्भपछि पुल्चोकमा खुलेको फलानो कफीघर चार वर्षमै खानापारखीमाझ चर्चित छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘भगवान्’ को इच्छा

नेपाल संवाददाता
फेसन क्षणिक हुन सक्छ तर शैली अनन्तसम्म रहिरहन्छ । प्याजी रङको अनारकली पहिरनमा इच्छा कार्की स्टाइलिस देखिन्छिन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

डल्लेको लाम्चो पनिर मःम

नेपाल संवाददाता
प्राकृतिक उज्यालो र रंगीन सेटिङ मन पर्छ भने तपाईंका लागि हुन सक्छ, डल्ले रेस्टुराँ । पिरो डल्ले खुर्सानीको नाममा रेस्टुराँ खोले पनि यहाँ परिकार भने स्वादिष्ट छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

अर्थ

घरेलु माग धानेका उद्योग

विजयराज खनाल

राष्ट्र बैंकले हालै जारी गरेको गत आर्थिक वर्षको तथ्यांकअनुसार मुलुक ९० अर्ब रुपैयाँले घाटामा यसको मुख्य कारण भनेकै चुलिँदो व्यापार घाटा हो व्यापार घाटा १२ खर्बले बढिरहेको मुलुकबाट ८७ अर्ब ८३ करोड रुपैयाँको सामान बाहिरिँदा १२ खर्ब ९९ अर्बको सामान भित्रिएको हो

मुलुकभित्रैको उत्पादन पर्याप्त हुन नसक्दा व्यापार घाटा बढिरहेका बेला केही क्षेत्रले भने आशा देखाएका छन् सिमेन्ट, रड, छडमा नेपाल आत्मनिर्भरको अवस्थामा

अहिले मुलुकमा सिमेन्ट उद्योग दर्ता संख्या नै सय १७ पुगेको उद्योग विभागको तथ्यांक क्लिङ्करसहित यी उद्योगको वार्षिक उत्पादन क्षमता करोड ५० लाख मेट्रिक टन तर चलिरहेका उद्योगको संख्या ६५ रहेको सिमेन्ट उत्पादक संघको तथ्यांक अन्य सञ्चालनमा आउने तयारीमा छन्  

नेपाली बजारमा सिमेन्टको वार्षिक माग ९० लाख मेट्रिक टन पुगेको अनुमान संघको यद्यपि पानीमुनिका कामका लागि विदेशबाट समेत सिमेन्ट आयात हुँदै आएको गत आवको जेठसम्म अर्ब २१ करोड रुपैयाँको सिमेन्ट आयात भएको त्यसबाहेक सिमेन्टको कच्चा पदार्थका रूपमा आयात हुने क्लिङ्कर ११ अर्ब ४६ करोड भएको व्यापार तथा निकासी प्रवर्द्धन केन्द्रको तथ्यांकले देखाउँछ

अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा सिमेन्ट आयात २३ प्रतिशत बढे पनि क्लिङ्कर आयात भने ५८ प्रतिशत घटेको सिमेन्टमा हामी आत्मनिर्भर नै छौँ,” गोयन्का सिमेन्टका प्रबन्धक युवराज पोखरेल भन्छन्, “विकास बजेट खर्च नहुँदा, भूकम्पपछिको पुनर्निर्माण लगभग सकिने क्रममा रहेकाले बजारमा सिमेन्टको माग नै घटेको सिमेन्टको मागभन्दा बढी उत्पादन हुन थालेपछि उद्योग ६० प्रतिशत क्षमतामा सञ्चालन भइरहेको यी क्षेत्र सम्बद्धको भनाइ

गत वर्ष जलविद्युत् क्षेत्रमा भएको विस्तार यहाँ उत्पादन हुनेभन्दा फरक किसिमका सिमेन्ट माग रहेको कारण पनि आयात बढेको पोखरेल बताउँछन् विशेषतः दातृ निकायको अनुदानमा आधारित जलविद्युत् आयोजनामा उनीहरूले नै तोकेको सिमेन्ट प्रयोग गर्नुपर्ने बाध्यताले पनि आयातमा केही वृद्धि भएको हुन सक्ने उनको अनुमान

सिमेन्ट आयात बढे पनि समग्रमा क्लिङ्कर आयात घटेका कारण यी दुई वस्तुको कुल आयात भने ५५.५६ प्रतिशतले घटेर १२ अर्ब रुपैयाँमा सीमित भएको सिमेन्टको उपभोग पूर्वाधारमा नै बढिरहेको दाबी संघको हाम्रो प्रक्षेपणअनुसार करिब ४० प्रतिशत उत्पादित सिमेन्ट व्यक्तिगत घरलगायतका क्षेत्रमा प्रयोग गरिए पनि ६० प्रतिशत पूर्वाधारमा हुने गरेको ,” संघका अध्यक्ष ध्रुवराज थापा भन्छन्, “क्लिङ्करमा पनि केही वर्षमै हामी आत्मनिर्भर हुन सक्ने अवस्थामा छौँ

उद्योग विभागमा दर्ता भएका सञ्चालन प्रक्रियामा रहेका कम्पनीको आधारमा थापाको दाबी पत्याउन सकिने अवस्था भने दर्तामा रहेका कतिपय उद्योग आफैँले क्लिङ्कर उत्पादन गर्ने भएका छन् भने कतिपयले बिक्रीसमेत गर्ने उद्देश्य राखेका छन् कम्पनीले उद्योग विभागमा करिब ४६ लाख टन क्लिङ्करसमेत उत्पादन गर्ने विवरण दिएका छन्, जुन मुख्यतः बिक्रीका लागि उत्पादन गरिने योजना हो

हाल मुलुकका २१ वटा उद्योगले रोटरी क्लिन भर्टिकल साफ्ट क्लिन प्रविधिबाट क्लिङ्कर उत्पादन गरिरहेका छन् कतिपयले क्षमतासमेत बढाउने तयारी गरिरहेका छन् यही कारण स्वप्रयोग अन्य उद्योगका लागि बिक्री गर्ने उद्देश्यले समेत करिब ९० लाख मेट्रिक टन क्लिङ्कर यसै वर्ष उत्पादन हुने दाबी यस क्षेत्रको हाल मुलुकमा वार्षिक १३ लाख ४८ हजार टन क्लिङ्कर आयात भइरहेको

सिमेन्टका लागि आवश्यक कच्चा पदार्थ चुनढुंगा उत्खननसमेत बढेको खानी विभागको तथ्यांकले देखाउँछ ३६ वटा संस्थाले चुनढुंगा उत्खनन अनुमति पाएका छन् यिनको वार्षिक करोड मेट्रिक टन चुनढुंगा उत्पादन क्षमता सिमेन्टका लागि आवश्यक रेड क्ले म्याग्नेसाइट उत्खननमा केहीले अनुमति लिएका छन्

त्यसैले मुलुकभित्रकै कच्चा पदार्थ प्रयोग गरेर सिमेन्ट उत्पादनको सम्भावना थप बलियो बन्दै गएको सिमेन्ट निर्यातको चर्चा सुनिने गरे पनि अहिलेसम्म नेपालले त्यो अवसर छोप्न भने सकेको छैन तर यसको सम्भावना बढ्दै गएको यस क्षेत्रका व्यवसायीको दाबी एक वर्षभित्रै मागको तुलनामा सिमेन्ट उत्पादन बढ्नेछ, निर्यात नगरी सम्भव नै छैन,” अर्घाखाँची सिमेन्टका महाप्रबन्धक उद्धवबहादुर कार्की भन्छन्, “भारतको युपी बिहारभन्दा करिब सय किलोमिटर पर मात्रै सिमेन्ट उद्योग छन्, नेपालबाट त्यहाँ निर्यातको सम्भावना

होङ्सीको प्रवेशसँगै प्रतिस्पर्धाका कारण नेपाली सिमेन्टको मूल्य घटेकाले पनि ती भारतीय बजारमा यहाँका सिमेन्टले प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने कार्कीको दाबी तर अहिले डिजेलमा भ्याट छूट हटाइएको, ढुवानीमा समेत भ्याट लगाइएको, उद्योगले डेडिकेटेड फिडर लाइनबाटै विद्युत् खरिद गर्नुपर्ने कारणले मूल्य केही महँगिएको प्रतिस्पर्धी क्षमता घट्ने सम्भावना रहेको व्यवसायी बताउँछन्

पछिल्लो समय फलामे रडलगायत उत्पादनमा पनि मुलुक आत्मनिर्भर नै अझ हाल यिनको उत्पादन मागभन्दा बढी हुन थालेको सोही कारण अहिले करिब ६० प्रतिशत क्षमतामा उद्योग सञ्चालन भइरहेका छन् अहिले बजार माग १४ देखि १६ लाख मेट्रिक टन रहेकामा यस्तो माग वार्षिक वृद्धि १० देखि १५ प्रतिशत हाराहारी मात्रै सञ्चालनमा रहेका आउन लागेका नयाँ उद्योगको वार्षिक क्षमता २६ लाख टन पुग्न लागेको व्यवसायीको दाबी

२० घन्टासम्म उद्योग सञ्चालन हुने गरेकामा हाल यो अवधि १२ घन्टामा झरेको ,” हिमाल आइरन स्टिलका सञ्चालक अभिक ज्योति भन्छन्, “मागभन्दा आपूर्ति बढेकाले पनि समस्या भएको हो बजारमा माग नै बढ्न नसकेकाले आगामी दिनमा यसको आयातमा समेत कटौती हुने अपेक्षा ज्योतिको

भूकम्पले सहरीभन्दा ग्रामीण क्षेत्रमा बढी क्षति पुर्याएको गाउँमा फलामे रडको माग कम भएकाले पनि उत्पादन मागमा असमानता देखिएको व्यवसायी बताउँछन् ठूला पूर्वाधारमा लगानी बढ्न नसकेका कारणले पनि मागमा अपेक्षित वृद्धि नभएको उनीहरूको तर्क

मुलुकमा हालसम्म एउटा मात्र फलाम खानी सञ्चालनमा तर फलाम, रड उत्पादन गर्ने कम्पनीको संख्या ३५ को संख्यामा रहेको उद्योग विभागको तथ्यांक खानी नभएकाले नेपालमा फलाम रड स्टिलका लागि आवश्यक कच्चा पदार्थ भने उत्पादन हुँदैन त्यसैले ११ महिने अवधिमा फलाम तथा स्टिल तिनका उत्पादनको आयात १९. प्रतिशतले बढेर खर्ब ५१ अर्ब रुपैयाँ पुगेको समग्र आयातमा यसको हिस्सा ११ प्रतिशत

सरकारले मुलुकका सम्भावित स्थानमा फलाम खानी उत्खनन गर्ने रणनीति लिएको नवलपरासीमा १० करोड टन फलाम उत्खनन सम्भावना देखेर सरकारले त्यसको अध्ययन गरिरहेको हाललाई भने फलामको कच्चा पदार्थका लागि आयातमै भर पर्नुपर्ने अवस्था यद्यपि सरकारकै भनाइलाई मान्ने हो भने पनि यस्तो आयात मुलुकको निर्माणमा प्रयोग भइरहेकाले यसको सकारात्मक योगदान

 

पुरा पढ्नुहोस्

विस्तारकारी मौद्रिक नीति

विजयराज खनाल
आर्थिक वृद्धिलाई सघाउन कर्जा बढाउनुपर्ने र कर्जाकै कारण बढ्ने आयात निरुत्साहित गर्नुपर्ने चुनौती
पुरा पढ्नुहोस्

[विशेष] गल्ती गर्दै, सच्याउँदै

विजयराज खनाल
एकातिर मर्जर अलाप्ने र अर्कातिर नयाँ अनुमति दिने राष्ट्र बैंकको दोहोरो नीतिले बैंक तथा वित्तीय संस्था नै १ सय ९८
पुरा पढ्नुहोस्

सहकारीमा विचलन

विजयराज खनाल
सहकारीलाई राजनीतिक भोट–बैंकका रुपमा मात्र हेरिँदा नियमन कमजोर
पुरा पढ्नुहोस्

अभावमा खेलोफड्को

विजयराज खनाल
वितरण र अनुगमन प्रणाली भत्कँदा किसान महँगोमा मल किन्न बाध्य
पुरा पढ्नुहोस्

संवाद

‘मेरो कुरा सरकारले सुनेन, आफ्नै समुदायले पनि बुझेन’

गुरुङ सुशान्त

प्रसिद्धकवि बैरागी काइँलालेयसै साता ८१ वर्षमा पाइला राखे यसै अवसरमा उनको काव्य यात्रा, तेस्रो आयामसँगको सम्बन्ध, साहित्यिक, राजनीतिक सांस्कृतिक पाटोमा केन्द्रित रहेर काइँलासँगनेपालका गुरुङ सुशान्तले गरेको अन्तरंग कुराकानी :

यो साता ८१ वर्षमा पाइला टेक्दै गर्दा कस्तो अनुभूति गर्दै हुनुहुन्छ ?

छक्क परेँ यत्ति लामो आयु बाँचिसकिएछ बाल्यकालदेखि नै अलि रोगी किसिमको थिएँ साउँबाहेक दुईपल्ट बल्झियो,क्षयरोग अरु पनि बिमारी थिएछ, मैले याद गरिनछु ब्लड प्रेसरका कारण कहिलेकाहीँ मुटुको गति एकदमै अस्थिर हुन्छ ।सन् १९९९ देखि औषधी खाँदै छु राम्रो लेखनका लागि धेरै अध्ययन आवश्यक हुन्छ त्यस्तो लेख्ने चाहना सपनाकै रूपमा रह्यो। पछाडि फर्केर हेर्दा उमेरमै किन मिहिनेत गरिएनछजस्तो एक प्रकारको विस्मातपश्चातापचाहिँ लाग्छ

सबै कवितालाई एकै संग्रहमा जुटाउने मेसोमा हुनुहुँदो रहेछ नयाँ सिर्जना गर्न नसकेको क्षतिपूर्ति हो ?

मैले कविता थोरै नै लेखेको थिएँ ०३० तिर काठमाडौँ आउँदा प्रज्ञाप्रतिष्ठानले मलाई विद्वत्वृत्ति दिएको थियो मदन पुस्तकालय जाँदा कमलमणि दीक्षितजीले कविताहरू बटुलबाटुल गरेर छापौँ भन्नु भो ।०३१ मा साझा प्रकाशनले छाप्यो, बैरागी काइँलाका कविताहरू त्यतिबेला कमलमणिजी साझाका अध्यक्ष हुनुहुन्थ्यो त्यो किताबमा चार वटा कविता राखिनँ ।दुई वटा कविता थपेरपछि अर्कैसंग्रह बनाउने सोच पनि थियो अम्बर गुरुङ, कर्म योन्जन अरुका लागि लेखिदिएका गीतहरू थिए अर्को संग्रहका लागि नयाँ कविता भने लेख्न सकिनँ वर्षौं वित्यो मलाई ती चार कविता हराएर जान्छ भन्ने डर लाग्यो ०३० मै लेख्न सुरु गरेको कविता हतारपतार पूरा गरेँ ३०/४० पृष्ठले किताब हुने भएन ०६२/६३ को आन्दोलनमा लेखेका प्रोपागान्डिस्ट कविता पनि भेला पारेँ,अन्धा मान्छेहरू हात्ती (२०६८) मा

अहिलेराजन मुकारुङ, हाङयुग अज्ञातहरूले प्रस्ताव राखेसबै कविता एउटै किताबमाछाप्ने तर तीसबै कविता मसँग थिएनन् ०५२ तिर एमए गरेकी एक बहिनीले दार्जिलिङतिर पनि पुगेर बटुलेका आठ/दस कविता मलाई दिएकी थिइन् केटाकेटीमा लेखिएका नराख्दा पनि हुने हो। भाइहरूले भने, एउटा कविको लेखनको विकासक्रम देखाउनका लागियो राम्रै हुन्छ यत्ति हो, नयाँ केही छैन ०१२ देखि ०७० सम्म लेखिएका कविताको कच्याङकुचुङ क्वाँटी हो यो

तपाईंमा बंगाली कविताको प्रभाव पनि भन्छन् त्यसबेला तपाईं कसका कविता पढ्नुहुन्थ्यो ?

दार्जिलिङमा पढ्दाप्रायः नेपाली हिन्दी कविता नै पढेँ टेक्स्टबुकमा भएका अंग्रेजी कविता पढ्नै पर्यो , ती कविका एकाध कविता पढियो प्रोफेसरहरूले रेफर गरेका कविताहरू पनि पढियो ।०१५ को निर्वाचनअगाडि बीपी कोइराला पूर्वी नेपालतिर प्रचारप्रसारमा जाँदा दार्जिलिङ निक्लनुभयो दार्जिलिङबाटै पूर्वी नेपाल पस्नुपर्थ्यो उहाँले कामुका प्लेग, स्ट्रेन्जरजस्ता उपन्यासको नाम लिनु भो सार्त्र केही अरु साहित्यकारको पनि कुरा गर्नु भो त्यतातिर हाम्रो रुचि बढ्यो

मैले रवीन्द्रनाथ ठाकुर शरदचन्द्र चटर्जीका सेट हिन्दीमै पढेँ बंगाली कविताको प्रभावको कुरा मैले धेरै अगाडिदेखिसुनेको हुँ एक जना प्रख्यात समालोचकले सायद लेख पनि लेख्नुभएको ।दुईतीन सालअगाडि सिलिगुढी बस्ने एक जनाले पनि भने, ‘तपाईंको फलानो कविता बंगालीको कविताको प्रभाव या हुबहु अरे नि पछि मैले राजा पुनियानीलाई भनेँ, ‘तिमी त्यतै बस्छौ बंगाली हिन्दी जान्दछौ कुन बंगाली कवि हो त्यो ? उसको कविता मेरो कवितालाई दाँजेर केही लेख छापेपछि एउटा फोटो प्रिन्ट पठाइदेऊ हिजोअस्ति कान्तिपुरमा एक लेखकले हंग्री जेनेरेसन के जाति लेखकको नाम लिएका छन् त्यति गरिसकेपछि तिनको कविताको पूरै नाम प्रकाशन मिति राखेर पनि दाँज्दा हुन्थ्यो तिनको कविता पहिले छापिएकाले प्रभावित भएँ कि हाराहारी बेलामै दुवै कविता छापिएको थियो ? तिनको भन्दा मेरै पो पहिले छापिएको थियो कि !

ईश्वर बरालले उहिल्यै भनिसकेको पुरानो कुरा होइन त्यो ?

ईश्वर बरालले हुबहु कपी गरेको भने रे मैले पढेको छैन ।तर अर्को हिसाबले चोरेकै भनेको हो पछिल्लो लेखमा पनि यिनले दाँजेका छन् दाँज्दै जाँदा कति थोक मिल्छ, मिल्छ जिसस क्राइस्टले पनि झुट नबोल्नू भने हिन्दु गुरुहरूले पनि झुट नबोल्नू नै भने कसको प्रभाव पर्यो भन्नुर ? उहिल्यै बुद्धअघि पनि अहिंसाको कुरा आएको थियो, बुद्धले पनि अहिंसाको कुरा गरे महात्मा गान्धीले अहिंसात्मक आन्दोलनै चलाए कसको प्रभाव पर्यो ? कसको विचार चोर्यो ?दाँज्नका लागि तिथिमिति पनि हेर्नुपर्छ

प्रभाव भन्ने कुरा एकको अर्कोमा पर्छ नै समकालीनमा मोहन कोइराला भूपीहरूको ममा पर्यो होला मेरै कविताको शैली कति जना साथीहरूलाई मन पर्यो होला उत्तेजनामा ल्यायो होला ।कृष्णभक्त द्वारिकाहरूको कतिपय लेखनशैलीले मलाई प्रभाव पार्यो होला यस्तो हुन्छ, मिल्छ पनि समकालीनहरूमा कहिलेकाहीँ कहिल्यै नचिनेकाहरूबीच पनि हुबहु मिल्छ, भाषा तर, यसैलाई प्लेगरिजम भन्न हुन्छ कि हुँदैन ? त्यो बंगाली कविताको पूर्ण पाठ सबैले पढ्न मिल्ने गरी तुलनात्मक अध्ययन गरिदिए हुन्थ्यो

गुरुप्रसाद मैनालीले लोग्नेस्वास्नीको झगडालाई लिएर कथा लेख्नुभएको थियो, परालको आगो लोग्नेस्वास्नीको झगडा परालको आगो मात्रै होइन भन्ने देखाउनकै लागि इन्द्रबहादुर राईले विनिर्माण गरेर नयाँ कथा लेख्नुभयो, कठपुतलीको मन राईको मौलिक कथा होइन भनियो ।सत्य एउटै मात्रै रहेनछ भन्ने देखाउन त्यो लेख्नुभयो माधवी लेख्दा पुराणको कथा चोरेको भनेर मदनमणि दीक्षितलाई कसैले भनेनन् पुराणमा आधारित कथामा उनले राम्रो प्रस्तुति दिए तर, माधवीलाई मौलिकै भने तर इन्द्रबहादुर राईलाई चाहिँ चोरेको भनिदिए

जातिगत कुरा भन्दिनँ तर, नेपालको प्राज्ञिक प्रणाली वा पद्धतिमा उपत्यका विकसित दुइटा स्कुल थिए रे दीक्षित स्कुलर पाण्डे स्कुल अर्काको चिन्तनलाई अस्वीकार गर्ने हो/होइन, जान्दिनँ तर, त्यो चिन्तनको असर अहिलेसम्म कायम भनिन्छ यसमा केही दम छजस्तो लाग्छ

तेस्रो आयामको वैचारिकी सामान्य जनजीवन नजोडिएकाले अमूर्त भयो पनि भन्छन् नि !

भन्नेको मुख कसैले थुन्न सक्दैन हाम्रो भनाइ के थियो भने जीवनको समग्र पक्षलाई लेख्नु पर्छ प्रचलित शब्दमा भन्ने हो भने रूप पक्षमा ज्यादा ध्यान दियौँ कुनै विचार विशेषको पक्षधरता लिएर लेखियो भने त्यो एकांगी एकलकाँटे हुन्छ भन्ने हाम्रो धारणा थियो यहीँनेर हाम्रो आलोचना भएको हो

साहित्य एउटा विचारले प्रेरित हुन सक्छ त्यो एउटा विचारचाहिँ कुन हो ? सबैको विचार एउटै हुँदैन एक प्रकारले प्रगतिशील लेखकहरूले हाम्रो वैचारिक विरोध आलोचना गरे उनीहरू वर्गसंघर्ष वर्ग विभेदलाई केन्द्रविन्दुमा राखेर लेख्ने, हामीचाहिँ वर्ग विशेषलाई केन्द्रविन्दुमा राख्यौँ भने एकपक्षीय हुन जान्छ भन्ने भलै त्यो वर्गमा ८० प्रतिशत होलान् तर तिनको पक्षमा लेख्दा २० प्रतिशतलाई सम्बोधन हुँदैन त्यसकारण विचार विशेषसँग निरपेक्ष भएर जीवनप्रति आस्थावान रहिकन लेख्नुपर्छ भन्यौँ

अहिले पनि पल्टनमा कवाज खेलेजस्तो, राइट टर्न, लेफ्ट टर्न, गोडा फाट, सतर्क भनेजस्तो जहिलेतहिले शोषक सामन्तीको विरोध गर्, किसान मजदुरको भलो गर् भन्ने विचारका पक्षधरले नै हाम्रो विरोध गर्छन् हाम्रो भनाइ शोषित मान्छेको विरोधमा लेख्नुपर्छ भन्ने होइन तिनको पक्षमा पनि लेख्ने हो मान्छे हुनु यसको विराट आधार हो त्यस हिसाबले हामीले लेख्दा जनताका लागि भएन भन्छन्

मैले पनि त्यस्ता आलोचकलाई ठाडैप्रश्न गरेँ तपाईंको साहित्य जनताले पढ्छ ? को हो तपाईंको जनता ?बजारमा बस्ने, कलेज पढ्ने तपाईंको जनता ?वर्गीय विचारधारा लिएर दोकान गरेर बस्ने मात्रै तपाईंको जनता ?मास्टरहरूले पढ्छन् विद्यार्थी युनियन पढ्छ कार्यकर्ताले पढ्छ समर्थक पनि सबैले पढ्दैनन् आम जनताले तपाईको कविता पढ्छन् ? त्यसकारण जनताका लागि लेखेँ भनेर गर्व नगर्नू, घमन्ड नगर्नू जनताका लागि होइन, जनताको पक्षधरता लिएर लेखौँ भनेमा मान्छु त्यो पक्षमा हामी पनि छौँ नि मान्छेको पक्षधरता लिनेमा हामी छौँ नि मान्छेभित्र जनता पनि आउँछ, शासक पनि आउँछ, शोषित नि आउँछ ।पीडक पनि आउँछ पहुँचवाला पनि आउँछ, पहुँच नपुगेका पनि आउँछ पुरुष आउँछ, महिला आउँछ लैंगिक, जातिगत, भाषागत, सामाजिक विभेदका कुरा आउँछन्

सम्पूर्णता भनेको कसैलाई बाहेक गर्नु हुँदैन भन्ने सिद्धान्त हो शत्रुलाई समेत बाहेक गर्नु हुँदैन शत्रुविना समाजै बन्दैन विपक्षविना सदनै बन्दैन भनेजस्तै हो एउटै मात्र पक्ष भएपछि त्यो सभा नै हुँदैन त्यसकारण समग्रतामा हेर्यौँ विचार विशेषले हेर्यो भने भिन्नता धेरै हुन्छ, कलझगडाहरू हुन्छन् तर समग्रतामा हेरियो भने सबैको विचारको सरदर हिसाब आउँछ त्यो हिसाबलाई दृष्टिविन्दु बनाएर अगाडि बढ्यौँ भने मानव मात्रको नभएर पृथ्वीकै भलो हुन्छ पृथ्वीलाई मान्छेको मात्रै पेवा ठान्नुभएन नि यहाँका पशुपन्छी, किटपतंग, बोटविरुवा सबै बाँचेन भने मान्छे कहाँ बाँच्छ ?अहिले साहित्यमा वातावरणको कुरा आइरहेको हाम्रो आशय सीमान्तकृतलाई नहेरौँ भन्ने होइन, तिनलाई झन् धेरै ध्यान दिनैपर्छ

आईबी राई नै लीलालेखनमा मोडिएकाले तेस्रो आयामको प्रभाव घटेको ?

मान्छेले गरेका काम मान्छेकै देहजस्तै क्षयशील हुन्छ क्षणभंगुर हुन्छ कुनै पनि विचार सदाका लागि बाँच्दैन एकाध सार्वभौम चिन्तन/दर्शन बाँच्ला तर, मान्छेले सिर्जना गरेको चीज सधैँ बाँच्छ भन्ने छैन तर, यो आन्दोलन मर्योचाहिँ भन्दिनँ । त्यसमाहात हाल्ने जाँगरिला लेखक ईश्वरवल्लभ इन्द्रबहादुर राईको देहान्त भो उहिल्यैदेखि थोरै लेख्ने अल्छी खालको मान्छे मात्रै बाँचिरहेको छु

लीलालेखन आएर तेस्रो आयाम मरेको होइन तेस्रो आयामबाट एक खुड्किला उक्लिएपछि या फाल हानेर लीलालेखनमा पुगियो भनेर इन्द्रबहादुर राईले भन्नुभएकै हो धेरैले भने, ‘तिमीहरू तीन भाइ मात्रै हौ नि कति जना हुनुपर्थ्यो भनेर मैले सोधेँ फेरि प्रश्न गरे, अनुयायी खोइ ? मैले ओठे जवाफ दिएँ, हामीले तेस्रो आयाम पार्टी खोलेको होइन पार्टी खोलेको भए पो, जिल्ला सभापति खोज्नु, गाउँ सभापति खोज्नु सदस्यहरू बनाउनु हामी एउटा विचार प्रवाह गरेका हौँ जीवन जगतलाई हेर्ने कुरामा सँगै छौँजस्तो लागेमा हेर्ने हो, नत्र आफ्नै बाटो लाग्ने हो ।हामी तेस्रो आयामको एउटा गल्लीबाट हिँडिरहेका थियौँ ।पछि साँघुरो मानेर राईले सडक विस्तार गरी लीलालीखनको हाईवे बनाउनु भो । फरक यत्ति मात्रै हो

पछि तपाईं पनि पाश्चात्य विचारबाट भागेजसरी मुन्धुमतिर लाग्नुभयो नि

पाश्चात्यमा लागेको होइन तर पाश्चात्य विचारधाराले प्रभाव भने पारेकै हो समाजको नजिक हुनका लागि मुलुकको वर्तमान अवस्थालाई चिन्नै पर्यो अनि मात्रै समस्याका जरा, निकासका बाटा उपलब्धि थाहा पाउँछौँ

वास्तवमै मैले ०३० देखि नै कविता लेख्न छोडेछु । भैरव अर्यालले मधुपर्कमा छाप्न भनेर कविता मागेर लानुभएको थियो सम्पादक केशवराज पिँडालीले छाप्न मानेनन् कि ! बडो नियास्रो मुख बनाएर निराश हतास स्वरमा अर्यालले भन्नुभो, ‘सरी है, छाप्न सकिएन ।यहाँ यस्तै , यस्तै भो

त्यही साल साउनमा घर गएँ भैरव अर्याललाई खोलाले बगायो भन्थे उनले आत्महत्या गरेका रहेछन् मलाई कताकता एक प्रकारको बिस्मात लाग्छ कारण के थियो होला?एउटा कारण पनि थिएँ किजस्तो लाग्छ पछि उत्तम कुँवरजीले ताकेता लगाएर त्यही कविता रूपरेखामा छाप्नु भो तर पनि कविता लेख्नै सकिनँ

गाउँमै थिएँ अलिअलि भएको क्षमता पनि गाउँ डुल्दै जाँड खाएर हाहाहुहुमा मात्रै समय जान्थ्यो गाउँघरतिर भाले काट्दा पनि पूजा लगाएर खाने पूजा लगाउँदा फेदाङ्बाले के भन्छन् भनी सुन्दै अर्थ लगाउँदा रोचक लाग्यो , मैले टेप गर्न थालेँ ।भर्खरै टेपरेकर्डर आउन थालेको तर बहुत महँगो ०३० देखि रेकर्ड गर्न थालेछु ०३१ देखि भने बढी नै जोतिएर लिम्बूको श्रुति परम्परा लोकसाहित्यमा लागेँ कविता लेख्ने क्षमतामा ह्रास आएपछि आफूभित्रको ऊर्जालाई अर्को क्षेत्रमा लगाएको हुँ नेताहरूले एक क्षेत्रमा हारेपछि अर्को क्षेत्रमा उठेजस्तै हो लिम्बू साहित्यमा काम गरेँ मुन्धुम श्रुतिशास्त्र परम्परालाई बटुल्दै, टीका टिप्पणी सम्पादन गर्दै छु मेरो मौलिक काम होइन अब अर्को क्षेत्र खोज्दै छु

अनिप्रत्यक्ष पार्टी संगठनमा पनि लाग्नुभयो

मेरा दाजु भूविक्रम नेम्बाङ नै सशस्त्र विद्रोह लाग्नुभयो ०२७ पछि वनारसमा खुलेको कांग्रेसको भातृ संगठनको शाखा पाँचथरमा आउँदा सहयोग गरियो ०३६ पछि खुलेरै बहुदलको पक्षमा लागियो सक्रिय राजनीति लाग्ने खालको मान्छे होइन तर ०३९ पछि रिक्त ठाउँमा बस्नैपर्ने भएपछि नेपाली कांग्रेसको झापा जिल्ला कमिटीमा रहेर पाँच वर्षजति काम पनि गरेँ खुला राजनीतिमा निगरानी चौकीमा पर्नु सामान्य भए पनि जेलनेल भोग्नु परेन प्रजातन्त्रमा निष्ठा भए पनि स्वभावका कारण मैले उल्लेखनीय काम गर्न सकिनँ मैले थाहा पाएँ, यो मेरो क्षेत्रै होइन रहेछ

०६२/०६३ को जनआन्दोलनमा सडकमै जानुभयो होइन ?

राजनीतिक पश्चगमनतिर मुलुक जान थालेपछि त्ससविरुद्ध लेखकसाहित्यकारहरूले पनि लेख्नबोल्न थालेका थिए प्रगतिशील लेखक संघ प्रजातान्त्रिक लेखक संघहरू छुट्टाछुट्टै आन्दोलित थिए ज्येष्ठ कविका नाताले मोहन कोइरालालाई नेतृत्व लिन अनुरोध गर्यौँ स्वास्थ्य प्रतिकूलताका कारण उनले स्वीकार गरेनन् । म नाकको समस्याले अस्पतालमा थिएँ मलाई केही साथीले काल्दाइँले अगुवाइ गरिदिनु पर्यो भने कसोकसो मलाई अध्यक्ष बनाए मैले भनेँ, ‘ठीक , अध्यक्ष बन्छु तर मेरो कुरा पनि तपाईंहरूले मान्नोस् अध्यक्ष नम्बर एक , अध्यक्ष नम्बर दुई निनु चापागाईं, अध्यक्ष नम्बर तीन फलाना... ’ भन्दै चार अध्यक्ष प्रस्ताव गरेँ अध्यक्ष मण्डलको कोही बिरामी या जेल परेमा आन्दोलन नरोकियोस् भनेर मैले त्यस्तो प्रस्ताव गरेको थिएँ शरीरले साथ नदिए पनि वैचारिक बलका लागि मात्रै भए पनि लेखकसाहित्यकारसंस्कृतिकर्मीसँगै आन्दोलनमा हिँडेँ

जुन सपना बोकेर आन्दोलनको अगुवाइ गर्नु भयो, अहिलेसामान्य आरक्षणका लागि समेत सीमान्तकृत वर्गले फेरि आवाज उठाउनु परिरहेको नि ?

दलित, आदिवासीजनजाति, मधेसीको आवाज स्थानका कारण शासक वर्ग तर्सिएजस्तो लाग्छ ०७२ को संविधानमा सीमान्तकृतका लागि राम्रो व्यवस्था भएनन् व्याख्याकै आधारमा सुविधा बाँडफाँटमा हुने अवस्था पो आयो अब खसआर्यलाई पनि सिट सुरक्षित गरिएछ आरक्षित एकाध सिटमा पनि आँखा गाड्न थालेछन् ।सत्ता भएकैलाई किन आरक्षण चाहियो ? यदि खसआर्यमा कर्णालीको क्षत्रीबाहुनलाई स्थान दिइएको भए उचित हुन्थ्यो खसआर्यको भागमा सम्पन्न नेताका आसेपासे पो आइरहेका छन् आरक्षणले साम्प्रदायिकता ल्याउँछ पो भन्न थालेका छन् सरकारी सेवा एउटै जातिको बहुसंख्यक हुँदाचाहिँ साम्प्रदायिक नहुने, जातीय नहुने अनि थोरै ठाउँ हामीलाई दिनुपर्छ भन्दाचाहिँ मुलुक विखण्डनसम्मको कुरा ल्याउने ? जनजातिहरूले आवाज उठाएकै कारण जनजाति प्रतिष्ठान विघटन गर्नचाहिँ सकेनन् तर विघटितसरह , बजेट कटौती गरिदियो जे हुँदै , यसले समाजमा द्वन्द्व कायमै राख्छ द्वन्द्वले विकास हुँदैन, देश नै समृद्ध हुन्छ

देशभित्रै राष्ट्रवादको आवरणमाअसहिष्णुता बढ्दो भने वैश्विक रूपमा फैलिएको बजारवाद बिगबिगी छँदै मातृभाषा जोगाउनु चुनौतीपूर्ण छैन ?

नेपालमा खस नेपालीबाहेक एक लाखभन्दा बढी वक्ता भएको भाषा बीसमात्रै रहेछन् त्यसमा पनि दस लाखभन्दा माथि वक्ता हुने पहाडमा नेवार, तामाङ मगर अनि तराईमा थारु, भोजपुरी, अवधी मैथिली मात्रै हुन् त्यसैले मातृभाषाको शिक्षा, संस्कृति कलामा जोड दिनु पर्ने हो ती मातृभाषीले कामका लागि अरेबिक, जापानी, चिनियाँ, कोरियाली भाषा सिक्न थालेका छन् भने प्रतिस्पर्धाका लागि अंग्रेजी पढ्छन् विद्यालयमा खस नेपाली अनिवार्य छँदै एकातिर ग्लोबलाइजेसनको मार भने अर्कातिर आफ्नै राज्यले बेवास्ता मात्रै होइन, थिचोमिचो नै गर्यो बालबालिकाले घरमै मातृभाषाबारे चाल नपाउने दर्दनाक अवस्था आयो एउटा बाघ रेडपान्डालाई चिडियाखानामा ल्याएर बचाउन सकिन्छ भने कुनै राजा मामा ल्याएर कुसुन्डा भाषा बचाउन सकिन्न ? हेर्दाहेदै १२ वटा भाषा हराइसके। मेरो कुरा सरकारले सुन्दैनसुन्दैन तर आफ्नै समुदायका मान्छेले पनि बुझेनन्जस्तो लाग्छ

पुरा पढ्नुहोस्

‘कम्युनिस्ट र योगगुरु उस्तै’

मनबहादुर बस्नेत
१२ वर्ष कतारको कर्पोरेट जगतमा बिताए, दीपक भेटवालले । उपल्लै पदमा थिए । आम्दानी रोजेखोजेजस्तै थियो । तर तनाव अन्तहीन । त्यसले उनलाई अन्ततः कर्पोरेट भ्रमको जंगलबाट आनन्दको मार्गमा हुत्याइदियो र अहिले ललितपुर, कुसुन्तीमा नेपाल योग स्कुलमार्फत विद्यालयमा योग फैलाउने अभियानमा छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘बच्चालाई अस्पतालमै बाहिरी संसार’

मनबहादुर बस्नेत
नाम मात्र होइन, कामले नै आफूलाई भगवान प्रमाणित गरिसकेका छन्, मुटु रोग विशेषज्ञ डा भगवान कोइरालाले । यिनै डाक्टरले गैरनाफामूलक बाल अस्पताल चलाउने जिम्मेवारी पाएका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

‘गुम्बाका मूर्ति बुलेटप्रुफ बाकसमा’

मनबहादुर बस्नेत
नेपालको सबैभन्दा अग्लो मानव बस्ती हो, धो तराप । यो क्षेत्र कर्णाली प्रदेशको उपल्लो डोल्पाको ३ हजार ९ सय मिटरदेखि ४ हजार ३ सय मिटर उचाइमा फैलिएको छ । यही सुन्दर हिमाली उपत्यकामा २४ देखि २८ भदौमा डोल्पो महोत्सव हुँदै छ । महोत्सवको चाँजोपाँजो मिलाइरहेका छन्, संयोजक ग्याल्पो थापा भोटेले ।
पुरा पढ्नुहोस्

भ्रमण वर्ष संयोजक सुरज वैद्यसँग नेपाल वार्ता : ‘जम्मा १० करोड मात्र दिने को ?’

योगेश ढकाल
२० लाख पर्यटक पुर्‍याउने लक्ष्य पूरा गर्न भारत र चीन प्रवर्द्धनमा बढी केन्द्रित छौँ । चीनको सबैभन्दा ठूलो सी ट्रिपसँग सम्झौता गरेका छौँ, त्यसका फलोअर्स ३ सय मिलिनियम छन् । ‘सी यू इन नेपाल’ नाराबाट त्यहाँ प्रवर्द्धन हुनेछ । रोड सो पनि गर्दैछौँ । चीनका धार्मिक पर्यटकलाई पनि केन्द्रित गर्दै छौँ ।
पुरा पढ्नुहोस्

मनोरञ्जन

खेलकुद

‘फ्यान सपोर्ट हाम्रा लागि बाह्रौँ खेलाडी, दुर्भाग्यवश हामी बाह्रौँ खेलाडीविहीन हुँदै छौँ ।’

मनबहादुर बस्नेत

सन् २०२२ मा कतारमा हुने विश्वकप फुटबल छनोटका लागि नेपालले भदौ अन्तिमदेखि खेल्दै समूह बीमा रहेको नेपाल अस्ट्रेलिया, कुवेत, जोर्डन चाइनिज ताइपेईसँग भिड्नेछ बलियो समूहमा परेको नेपालले रंगशाला तयार नहुँदा घरेलु मैदानमा समेत खेल्ने छैन, सबै खेल विदेशी मैदानमै सामना गर्नेछ कठिन समयको कप्तानी गरिरहेका छन्, विराज महर्जनले

होम गेम नखेलिने निश्चित भयो यसले खेलाडीको मनोविज्ञानमा कस्तो असर गर्छ ?

ठूलो मानसिक दबाब पर्छ ०७२ को भुइँचालोपछि नै हामीले आफ्नो रंगशालामा खेल्न पाइरहेका छैनौँ घरमै आफ्नो खेल देखाउने मौका पाएका छैनौँ खेलाडीका पीडा धेरै छन्

घरेलु मैदानमा नखेल्दा के फरक पर्छ ?

फ्यान सपोर्ट हाम्रा लागि बाह्रौँ खेलाडी हो उनीहरुको साथ सहयोगले मैदानका खेलाडीलाई ठूलो हौसला बल मिल्छ दुर्भाग्यवश हामी बाह्रौँ खेलाडीविहीन हुँदै छौँ घरमा खेल्दा बाहिर खेल्न सहज हुन्छ सबै खेल देशबाहिर हुँदा आत्मविश्वास कमजोर हुन सक्छ

बलिया टिमसँग नेपालको खेल कस्तो होला ?

हामी सबै प्रतिद्वन्द्वीलाई बलियो मानेर मैदानमा उत्रन्छौँ कसैलाई पनि कम आँक्दैनौँ राम्रो खेल्ने जित्ने आत्मविश्वासले खेलाडी मैदानमा उत्रिनुपर्छ

विश्वकप खेलिसकेका अनुभवी टिमसँग खेल्दा नेपाललाई के फाइदा हुन्छ ?

आफूभन्दा राम्रो टिमसँग खेल्दा धेरै सिक्न सकिन्छ मैदानमा मात्र होइन, मैदानबाहिर पनि उनीहरुको लवाइखुवाइका साथै आधुनिक फुटबलका प्रविधिबारे थाहा हुन्छ

कप्तानका रुपमा विशेष योजना के ?

आफ्नो भूमिकामा बलियो रुपमा प्रस्तुत हुन टिमलाई एकताबद्ध गराउने हो टिमलाई उच्च मनोबलमा राख्ने प्रयत्न गर्नेछु

विदेशी प्रशिक्षक आएपछि खेलमा केही सुधार भएको ?

नयाँ सेट बनेको अभ्यासको तौरतरिकामा परिवर्तन भएको आफ्नो पोजिसनमा दह्रोसँग खेल्ने लामो पास खेल्नेबारे धेरै सिक्यौँ

नेपालको फुटबलको स्तर कहाँनेर ?

जबसम्म सरकारले खेल क्षेत्रको स्तर उकास्न ध्यान दिँदैन, तबसम्म खेलाडीले मात्रै केही गर्न सक्दैनन् सरकारले खेलको मूल्य महत्व बुझ्न सक्नुपर्यो खेलाडीको भविष्य सुनिश्चित हुनुपर्यो अनि मात्र हामीले विश्व खेल जगतसँग आफूलाई दाँज्न सक्छौँ

खेल नउक्सिनुको दोषी सरकार मात्रै हो ?

मुख्यतः सरकारको सोच कार्यशैली नै हो हामीलाई खेल्ने पूर्वाधार नै छैन बिनापूर्वाधार कसरी खेलाडी उत्पादन हुन्छन् खेलको स्तर उकासिन्छ ?

नेपालले विश्वकप फुटबल कहिले खेल्न सक्ला ?

प्रतिकूलता हुँदाहुँदै पनि नेपाली खेलाडीले अन्तर्राष्ट्रिय लिगमा स्थान पाइरहेका छन् सरकारले खेल क्षेत्रलाई उकास्न चाहे २५/३० वर्षमा खेल्न सकिन्छ त्यो क्षमता खेलाडीमा विश्वकप खेल्ने सपना धेरै देखियो तर घरेलु वातावरण त्यस्तो खालको भएन

घरेलु वातावरण भन्नाले ?

कुनै पनि मुलुकको फुटबलको स्तर थाहा पाउन त्यहाँको घरेलु लिगको हैसियत हेर्नुपर्छ हाम्रो घरेलु लिग नै नियमित छैन फुटबल व्यावसायिक भएकै छैन निकै दुःख लाग्छ

पुरा पढ्नुहोस्

अनि कायाकल्प

गोकर्ण गौतम
मल्लिका शाक्य : म्यानपावरदेखि मसलपावरसम्मको यात्रा
पुरा पढ्नुहोस्

स्टार बलर नचल्दा

पवन आचार्य
आयोजक सिंगापुरसँगको हारपछि नेपालको दोस्रो पटक टी–ट्वान्टी विश्वकप सपना चकनाचूर
पुरा पढ्नुहोस्

युरोपेली छायामा कोपा अमेरिका

पवन आचार्य
अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलमा युरोपको बढ्दो दबदबा
पुरा पढ्नुहोस्

भारोत्तोलनकी तारा

पवन आचार्य
राष्ट्रिय खेलकुदमा लगातार पाँचौँ स्वर्ण जित्ने– त्यो पनि दुई फरक खेलबाट । यस्तो कीर्तिमानको भार उचाल्न मजबुत बाहु चाहिन्छ । यस्तै पाखुरा बोकेर १७ वर्षदेखि ‘स्ट्रङ्गेस्ट वुमन’ को ताज पहिरेकी छिन्, तारादेवी पुन, ३८ ले ।
पुरा पढ्नुहोस्

साहित्य

[पुस्तक समीक्षा] युद्धका ती दिन : एक पत्रकार महिलाको भोगाई

माधव बस्नेत

खुलासा एक

‘..०५९ जेठ मध्याह्नतिर संकटकालपूर्व जनदिशा दैनिकमा कार्यरत अतिन्द्र न्यौपानेले मेरो पेजरमा फोन गर्नुभयो मैले फर्काएपछि उहाँले एक पटक भेट्नुपर्ने काम भन्नुभयो ... मैले बजेतिर टेकुमा भेटौँला भनेँ

...साँझ करिब पौने बजेतिर अतिन्द्रलाई भेट्न जान्छु भनेर हिँड्न लाग्दा देवी दाइले बाटोबाटोमा भेट्न मिलाउँदाफसिएला है, ख्याल गर्नूभन्नुभयो उहाँको भनाइ नसकिँदै मैलेदाइ यो ज्यानले संकटकाल पचाउन सिकिसक्यो, महिनाको संकटकाल पचाइयो भने अब के होला भनेँ ...

साथी भेट्न गएकी मैले एक्कासि प्रहरीको फन्दामा परेपछि सोचेँ, सायद बाहिरी संसार देख्नु यति नै हो चारैतिर हेरेँ उनीहरुले रोकेर राखेको ट्याक्सीमा चढेँ जसलाई भेट्न आएकी थिएँ, ट्याक्सीभित्र उनै पो रहेछन्

खुलासा दुई

..यत्तिकैमा सेन दाइले परिचित स्वरमा सोध्नुभयो,

संगीता बैनी, तपाईं कति बेला गिरफ्तार हुनुभएको ?’

यो आवाज सुनेपछि झसंग भए अब भने सेन दाइ पनि यहीँ हुनुहुँदो रहेछ भन्नेमा शंका बाँकी रहेन मैले दाइको प्रश्नको जवाफ दिँदै भनेँ, ‘आज बजे दाइ

मैले उहाँलाई सोधिहालेँ, ‘दाइ तपाईं कहिले कसरी गिरफ्तार हुनुभयो ?’

पनि आज दिउँसो गिरफ्तार भएको हुँ मलाई शिवजीले ल्याउनुभयो बैनी

..मजस्तै उहाँ पनि आफ्नै साथीको गद्दारीका कारण गिरफ्तार हुनुभएको रहेछ

तत्कालीन नेकपा (माओवादी) को सशस्त्र युद्धमा कलममार्फत सक्रिय सहभागिता जनाएकी पात्र हुन्, संगीता खड्का खासगरी ०५७ देखि तत्कालीन माओवादीको मुखपत्र जनादेश साप्ताहिकमा आबद्ध खड्काको पुस्तक युद्धका ती दिनमा यस्ता धोकाधडीका घटना समेटिएका छन्

युद्ध भयको क्षेत्र हो नै, त्योभन्दा ठूलो अनिश्चयको साधन हो पुस्तकमा उनले आफू आफू आबद्ध युद्धभित्रका यति विदीर्ण वर्णन समेटेकी छन् कि पढ्दै जाँदा मनमष्तिष्क आङ नै सिरिंग हुन्छ माओवादीभित्रको प्रवृत्ति कस्तो थियो, गिरफ्तार गरिएका नेता/कार्यकर्तालाई सुरक्षा निकायका व्यक्तिबाट कसरी बर्बर यातना दिइन्थ्योपुस्तकले मान्छेभित्रको राक्षसीपन उजागर गर्दा आँखामा आँसु टल्पलिन्छ खड्का लेख्छिन्, ‘गिरफ्तार भएका साथीहरु नै यातना खप्न नसकेर गद्दार बनेपछि झन् कसको के लाग्दथ्यो ! यसकै परिणाम थियो, सेन दाइ मेरो गिरफ्तारी

कृष्ण सेन इच्छुक माओवादीका समर्थक थिए नै, त्योभन्दा बढी एक पत्रकार स्थापित कविसमेत थिए उनी ०५८ को संकटकालपछि सरकार, माओवादीबीच वार्ता गराउन पहल गर्ने एक पात्र पनि थिए सरकारका तर्फबाट माओवादी नेताहरुलाईकुरापुर्याउने एक सम्पर्कसेतु थिए तिनै सेनलाई जेठ ०५९ मा काठमाडौँको मध्य बानेश्वरबाट पक्राउ गर्न सफल भयो, प्रहरी यसपछि उनले फेरि यो संसार देख्न पाएनन् माओवादी आफू पक्राउ गरेपछि आफ्नै सहकर्मीलाई कसरी फन्दामा पार्थे भन्ने जानकारी यो पुस्तकको सशक्त पक्ष हो

पुस्तकमा समेटिएका विषय अध्ययन गर्दै जाँदा जिज्ञासा उठ्छ, के नेपाली समाजले नै यस्ता दिन भोग्नुपरेको थियो ? छिट्टै उत्तेजनामा आउने चाँडै बिर्सने बानी भएकालाई अतीतको स्मरण गराउँछ जसले युद्ध रोजिरहेका छन्, तिनीहरुले अध्ययन गर्ने हो भने विरक्ति पनि जगाउँछ खड्का माओवादी आन्दोलनमा कसरी संलग्न हुन पुगिन्, युद्ध त्यसमा सहभागी एउटा सदस्यका कारण उसका परिवार, आफन्तले समेत कति धेरै सास्ती पाउँछन् भन्ने उदाहरण पनि हो यो पुस्तक

युद्ध कति निर्मम हुन्छ भन्ने अनुभव संग्रह हो, यो पुस्तक युद्धको प्रत्यक्ष मार नदेख्ने/नभोग्नेका लागि राम्रो खुराक यसमा युद्ध संवाददाताका रुपमा भूमिगत रेडियोमा संलग्न भएर काभ्रे, मकवानपुरतिर चहार्दाका कहानी रोचक छन्

सर्वसाधारणलाई समेत यातना दिएर माओवादी त्यसका सहयोगी हुँ भन्न बाध्य पारिन्थ्यो भन्ने खुलासा हुन्छ खड्काले आफ्नो प्रेम, विवाहदेखि पाल्पालगायत लडाइँसम्म समेटेकी छन् युद्धको कोलाहल, विपत्ति, यातना, भय, त्रासको खसोखास रिर्पोताज हो यो पुस्तकमा केही अंश शब्द बारम्बार दोहोरिएका छन् लेखन/सम्पादनमा त्यति ध्यान पुग्न नसकेको देखिन्छ

पुस्तक : युद्धका ती दिन (एक पत्रकारको भोगाइ) | लेखक  : संगीता खड्का  | प्रकाशक : सांग्रिला पुस्तक प्रालि | पृष्ठ : २४८ | मूल्य  : ३८४ रुपैयाँ |

पुरा पढ्नुहोस्

हाङयुग अज्ञातका तीन किताब

हाङयुग अज्ञात 
होमरका इलियड र ओडिसी तथा पूर्वीय महाकाव्य रामायण र महाभारततिरको प्रवेशद्वार नै श्रीमदभगवद् गीता हो, मेरा लागि ।
पुरा पढ्नुहोस्

चिनियाँ कवि जिदी माजियाका मर्मस्पर्शी तीन कविता

युयुत्सु आरडी शर्मा
माजियाका कवितामा जन्मस्थलका नोसुभाषीका पृथक् मिथक, लोकभाका, महाकाव्य र त्यसमा रहेका महानायकको स्तुतिगान गरिएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

[पुस्तक समीक्षा] रैथाने चेतना

राज माङलाक
५० को दशकदेखि निरन्तर कविता कर्ममा सक्रिय विमला तुम्खेवा नारी स्वतन्त्रताको पक्षमा उभिएकी लेखिका हुन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

निर्भीक यात्रा

मोहना अन्सारी
अश्वेत महिलाले जन्मभूमि छाडेर अर्को देश गएपछि सामना गर्नु परेका चुनौती छर्लंग पारिएको छ, बिकमिङमा । मिसेल ओबामा लिखित यो पुस्तकमा उनको जरा मात्रै होइन, अभाव र संघर्षबीच अगाडि बढेको जीवन–चित्र पनि कोरिएको छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

ब्लग

वाह ! विकास

मनबहादुर बस्नेत

मुस्ताङको कोरला नाका ताकेर ०७५ चैत पहिलो साता काठमाडौँबाट हानियौँ। हिउँ जमेका कारण मुक्तिनाथभन्दा अगाडि बाटो नखुलेको पोखरा पुगेपछि थाहा पाउँदा भने मन खिसि्रक्क भयो जहाँसम्म पुगिन्छ, त्यहीँसम्म जाने भनेर अगाडि बढियो बेनीबजार कटेपछि आउने गलेश्वर मन्दिरमा केही बेर टहलिँदै थियौँ, चालकले छिटो आउन हातको इसारा दिए मुस्ताङ लेतेमुनिको भीरमा बाटो बनाउन साढे देखि साढे बजेसम्म गाडी ओहोरदोहोर ठप्प पारिने रहेछ त्यसअघि उक्त भीर पार नगरे चार घन्टा 'भीरबन्दी' मा परिने

१० बजिसके पनि हामीले चिया मात्रै पिएका थियौँ कालीगण्डकी तिरैतिर करिब किलोमिटर मात्र गुडेका थियौँ, टायर पन्चर भयो जगेडा टायर फेर्दा आधा घन्टा बित्यो थोरै अगाडि बढेपछि परिवर्तित टायरमा हावाको चाप कम भएको भन्दै चालकले फेरि पन्चरको खतरा तेर्साए अब पन्चर भए पोखराबाट टायर मगाउनुपथ्र्यो यता हाम्रो पेट उसैगरी पन्चर भइरहेको थियो झन्डै १० किलोमिटर गुडेपछि हावा हाल्ने सुविधा पाइयो बालबाल भीर काटियो, ठ्याक्कै :२५ बजे जोमसोममा बास बस्दा भोलिपल्ट मुक्तिनाथ पुगेर पोखरा झर्ने 'आशु योजना' बन्यो

र्फकंदा अघिल्लो दिनको 'भीरबन्दी' समयमै काटियो तर कहर काटिएन काभ्रेभीरमा उसैगरी बाटो बन्द हुने रहेछ चार घन्टा अगाडि बढेर गाडीको लाम हेर्दै सुस्ताउनुभन्दा चिया पिउँदै बस्ने निधो गर्यौँ डाङडुंगे खोलामा रोकियौँ त्यहीँ भेटिए, पोखराबाट र्फकंदै गरेका मुस्ताङका सीडीओ गंगाबहादुर क्षत्री, डीएसपी तुलबहादुर कार्की सशस्त्र प्रहरी प्रमुख निर्मल कार्की बाटो बन्द भएपछि उनीहरु पनि गाडी छाडेर अगाडि पर्खने गरी हिँडेछन् भेट जुर्यो सीडीओ जिल्ला सुरक्षा प्रमुखको गाडी जस्तोसुकै काम रोकेर पनि चालू हुनुपर्ने/गराउनुपर्ने होइन ? जिज्ञासा सीडीओले मेटाए, "ठेकेदारले कबुल गरेकै मितिमा बाटो बनाएन भने उसलाई कारबाही गर्नुपर्छ त्यतिबेला 'सीडीओ हिँड्दा काम रोक्नुपर्यो' भनेर काम नसक्नुको जिम्मा हामीलाई दिन्छ कारबाही गर्न सकिँदैन त्यसैले जो आए पनि निर्धारित समयको काम नरोक्ने नीति लिएका छौँ "

जिल्लामा सीडीओको शान, शक्ति अतिरिक्त हुन्छ त्यसमाथि यहाँ सीडीओसहित उनी मातहतका दुवै सुरक्षा प्रमुख चार/पाँच घन्टा थुनिएका छन् तर कत्ति अहं छैन सोचेँ, यो हिमाली जिल्लाका प्रशासकको सोचको सानो अंश सिंहदरबार शीतलनिवासका शासकसँग भइदिए समृद्धि एक सपना मात्रै हुने थिएन

खान्की बान्की

त्यही जम्काभेटमा अर्को रोचक कहानी सुनियो भक्तपुरका बासिन्दा सशस्त्र डीएसपी कार्कीले थकाली खानाको स्वादको बखान निकै सुनेका रहेछन् मुस्ताङको ३३ नं गुल्ममा आफ्नो सरुवा भएको चाल पाउनासाथ मनमनै कल्पेछन्, अब थकालीको रैथाने स्वाद लिइन्छ, उद्गमथलोमै

अन्यत्र जिल्लामा प्रमुख बनेर जाँदा मानिस गोरु बेचेको साइनो लगाएरसमेत सम्बन्ध गाँस्न हतारिन्थे तर मुस्ताङमा ठीक उल्टो कसैले भाउ नदिने बल्लतल्ल जोमसोमका एक होटलवालाले चिया पिउन निम्ताए गफिँदै चिया पिए छिनमै होटलवालाका अरु साथी थपिए होटलवालाले चिया अर्डर गरे 'एकछिन' भन्दै निस्किए छिनमै होटलवालीले डीएसपीलाई आठ/दस थान चियाको बिल थमाइछन् त्यस दिनदेखि असली थकाली भान्छा गर्ने चाहना डीएसपीले मारेछन् बरु जुक्ति निकाले, मेसमै काँसको कचौरामा खाना हाल्ने थालमा घोप्टाएर थकाली शैलीमा पस्किने भन्छन् नि, नेपाल सरकारको खान्कीभन्दा बान्की राम्रो मुस्ताङमा खान्की, बान्की

ज्यूँदोजाग्दो सिन्डिकेट

पोखरामा एक अधबैंसे ठूलो आवाजमा कड्किए, "तपाईंको समिति सरकारभन्दा पनि ठूलो ?" ज्येष्ठ नागरिकको परिचयपत्र देखाउँदा छूट नदिएपछि चूर भएका रहेछन् तर लेकसाइड पृथ्वीचोक चल्ने उक्त गाडीका सहचालक मरिगए छूट दिन तयार भएनन् उल्टै कड्किए, "हामी सरकारको कुरा मान्दैनौँ समितिको मान्छौँ ' बस रहेछ, पोखरा बस व्यवसायी संघको सबै यात्रु सरकारले तोकेको सुविधा पाउनुपर्ने भन्दै एकमुख हुँदा पनि उनी टसमस भएनन् ज्येष्ठ नागरिक ऐनले वृद्धवृद्धालाई सार्वजनिक यातायातमा ५० प्रतिशत छूट किटान गरेको तर व्यवसायी हाकाहाकी कानुन मान्दैनौँ भन्छन् सरकारले यातायातको सिन्डिकेट धुलिसात पारेको गफ दिएकै एक यात्रुले सहयात्रुसँग भनिन्, "लुट्न सके लुट....

 

 

पुरा पढ्नुहोस्

चार घन्टा नमस्कार

पवन आचार्य
चार घन्टासम्म नमस्कार गरेर बस्नुपरेको पीडा सुनाउँदै एक खेलाडीले भनिन्, “मनोबल बढाउनु त परै जाओस्, पदाधिकारीको भाषण सुन्दा हामीलाई ठूलै पापको सजाय खेपेजस्तो लाग्यो ।”
पुरा पढ्नुहोस्

छाप छाडेको छपिया

सन्तोष आचार्य
स्थानीय किसानको जीवनशैली बदलिएको छ । पोखरीमा माछा पानीसँग खेल्छन् । किसान पैसासँग । किसान जागे के हुन्छ ?
पुरा पढ्नुहोस्

बहकिएका सत्तापक्ष, प्रतिपक्ष र अगुवा

बसन्त बस्नेत
सरकार–सीके सहमतिबारे सत्ता घटककै नेता यत्रोविधि असन्तुष्ट हुनुको गुह्य भने बुझ्न सकिएन । शृंखलाबद्ध सिकायत सुनिसक्दा लाग्यो, यी नेताहरुका लागि सहमतिको प्रश्न होइन, नेकपाभित्रको आन्तरिक असन्तुष्टि मुख्य हो ।
पुरा पढ्नुहोस्

भानुभक्तलाई हेलमेट

राजकुमार बानियाँ
भानुभक्तको सालिक चाइना एड्ले बनाइरहेको दरबार हाइस्कुलको पर्खालमा च्यापिएको छ । विस्मय के छ भने उनको बिर्खेटोपीमाथि कसैले साइकलको हेलमेट भिराइदिएछ, आँखामा चस्मा सिउरिदिएछ । यसलाई सनक भन्ने कि सम्मान !
पुरा पढ्नुहोस्

तस्विर/भिडियो

खुसी लिएर घर फिर्ती

राजबहादुर शाही/मुगु

पहिलो बच्चा घरमै जन्माए पनि दोस्रो बच्चा जन्माउन प्रसूतिगृह आइन्, सोरु गाउँपालिका सिपगाउँकी मनदेवी कार्की, २७ सिरुपाटा गाउँकी हेमा विष्टले पनि दोस्रो बच्चा प्रसूतिगृहमै जन्माएकी छन्

पछिल्ला वर्षमा आमा शिशु मृत्युदर घटाउने प्रयासस्वरूप सरकारी गैरसरकारी संस्थाले गर्भवतीलाई प्रसूतिगृहमै ल्याएर भरपर्दो सुत्केरी सेवा दिन थालेका छन् हाम्री आमाले हामीलाई गोठमा जन्माइन्,” उनी भन्छिन्, “मैले दोस्रो बच्चा अस्पतालमा जन्माउन पाएँ

प्रसूतिगृहको भरपर्दो व्यवस्था नहुँदा यहाँका गर्भवती गाईगोठ ओडारमा असुरक्षित तरिकाबाट बच्चा जन्माउन बाध्य थिए त्यसरी बच्चा जन्माउँदा धेरै महिलाले अकालमै ज्यान गुमाउँथे

ब्याक टु लाइफको आर्थिक सहयोगमा जिल्लामा मानव अधिकार तथा वातावरण विकास केन्द्रले दुर्गम गाउँबस्तीमै भरपर्दो प्रसूतिगृह सञ्चालन गरेपछि गर्भवती आमाको ज्यान सुरक्षित हुन थालेको हेमाको अनुभव

केन्द्रले जिल्लाको कार्कीवाडा ढुम, रोवा झाकोट, रारा कच्चे, जिमा सिप, तलिकालै, खमाले, गम्था, सेरीतोली, नर्खर्जी, हयाङ्लु ठामलेख श्रीकोट जिउका गरी ११ स्थानमा जनशक्तिसहित भरपर्दो प्रसूतिगृह निर्माण गरी सञ्चालनमा

ती प्रसूतिगृहमा सन् २०१२ देखि २०१९ जुनसम्म हजार सय जना गर्भवतीले बच्चा जन्माउन सफल भएको संस्थाका फिल्ड अफिसर विष्णुबहादुर रावत सुनाउँछन्

संस्थाले सञ्चालन गरेको प्रसूतिगृहमा सुत्केरी हुन आउने महिलालाई कम्बल, भित्री कपडा, हर्लिक्ससहित चार छाक खानाको समेत व्यवस्था गरिएको यसबाट एकातिर आमा शिशुको ज्यान सुरक्षित, अर्कातर्फ राम्रो सेवासुविधाले गर्भवती खुसी हुने गरेका छन्,” सेरी प्रसूतिगृहमा कार्यरत अनमी रंगी रोकाया भन्छिन्, “आमा शिशुको मृत्युदर शून्यमा झर्दै

चैत ०७५ देखि संस्थाले सोरु गाउँपालिकाको सिप गाउँमा सञ्चालन गरेको प्रसूतिगृहमा २५ गर्भवतीले सहजपूर्वक बच्चा जन्माएको तथ्यांक

अनमी सरिता शाहीका अनुसार प्रसूतिगृहले गर्दा घरमै बच्चा जन्माउने महिला संख्या घटेको महिनाको चार पटक गर्भजाँच भिडियो एक्सरे गर्न आउने महिला संख्या वृद्धि भएको

निन्याउरो अनुहार लिएर सुत्केरी हुन प्रसूतिगृह आएका गर्भवती आमाले बच्चा लिएर घर फर्किंदा अनमी अन्य स्वास्थ्यकर्मीलाई धन्यवाद दिने गरेका छन् सरकारी निकायमार्फत सञ्चालित प्रसूतिगृहमा पनि विगत वर्षभन्दा सुधार देखिएको उक्त प्रसूतिगृहमा अनमीसहित स्वास्थ्यकर्मी बसेर सेवा प्रवाह हुन थालेको

जिल्ला अस्पतालका साथै पिना, गम, ढुंगेधारा, पुलु, बाम, नार्थपु, चिमाढुंग्री रातापानी गरी वटा सरकारी प्रसूतिगृह छन् खत्याड गाउँपालिकाभरि सञ्चालित सरकारी प्रसूतिगृहमा मात्र आर्थिक वर्ष ०७५/७६ मा सय जना सुत्केरी भएको गाउँपालिका स्वास्थ्य इन्चार्ज दीपबहादुर कार्की बताउँछन्

गत आर्थिक वर्षमा जिल्ला अस्पताल ठिनीमा सय ५३ जना सुत्केरी भए भने सोरु गाउँपालिकाको नार्थपु सरकारी प्रसूतिगृहमा ५८ जना जिल्लादेखि दुर्गम गाउँसम्म सरकारी तथा गैरसरकारी निकायले सञ्चालन गरेका प्रसूतिगृहमा भरपर्दो दक्ष जनशक्तिको व्यवस्था भएपछि गर्भवती आमाको ज्यान सुरक्षित बन्दै गएको जिल्ला अस्पतालका डा निर्मल नगरकोटी सुनाउँछन् घरमै बच्चा जन्माउँदा असुरक्षित हुने नै भयोकेही सुविधा नपाइने, रक्तअल्पता हुने डर सेवासुविधाबाट वञ्चित हुने सम्भावनाले गर्भवती आमाको मन प्रसूतिगृहतिर तानिन थालेको डा नगरकोटीको धारणा

उनका अनुसार प्रसूतिगृहमा बच्चा जन्माउन आउने गर्भवतीलाई आतेजातेसहित हजार सय नगद, आमा शिशुलाई न्यानो कपडासहितको झोला उपलब्ध गराउन थालिएको दुर्गम गाउँबस्तीमा अब सुत्केरी गराउन स्वास्थ्य केन्द्र लैजानुपर्छ भन्ने चेतना बढ्दै गएको ,” नगरकोटी भन्छन्, “राम्रो सेवा प्रवाहले गर्भवती उत्साहित छन्

स्थानीय तहले बच्चा जन्माउन आउने महिलालाई चोली, २० किलो चामल, दुई किलो नुन, एक पाकेट, अन्डा बाबुलाई टोपी दिने घोषणा गरेपछि झन् प्रसूतिगृहमा बच्चा जन्माउने महिला संख्या वृद्धि भएको जनप्रतिनिधिको भनाइ

जिल्ला अस्पताल मुगुमा गत वर्षदेखि शल्यक्रिया सेवा पनि सुरु भएपछि ज्यान जोखिममा रहेका गर्भवतीलाई थप सुविधा भएको पहिले अस्पतालमा गर्भवती शल्यक्रिया नहुँदा महँगो हवाई भाडा तिरेर बच्चा जन्माउन सुर्खेत या नेपालगन्ज जानुपर्थ्यो

गत आर्थिक वर्षमा जिल्ला अस्पतालमा १३ जना जोखिम गर्भवती महिलाले शल्यक्रियामार्फत बच्चा जन्माएको जिल्ला अस्पतालले जनाएको

राष्ट्रपति महिला उत्थान कार्यक्रमबाट दुर्गम जिल्लामा सुत्केरी हुन नसकी ज्यान जोखिममा पर्न थालेसँगै तत्काल हेलिकप्टरबाट उद्धार गरी सुर्खेत या नेपालगन्ज लैजाने सेवा पनि सुरु भएको गत आवमा मात्रै जिल्लाबाट जना गर्भवतीको हवाइ उद्धार गरियो,” सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी प्रदीपकुमार ढकालको दाबी , “हवाइ उद्धारले गर्भवतीको ज्यान सुरक्षित बन्दै गएको

पुरा पढ्नुहोस्

लुकुम मेलामा झाँक्री भेला

महेश केसी/रुकुम
मगर जातिको मौलिक संस्कृति हो, झाँक्री मेला ।
पुरा पढ्नुहोस्

खुम्चियो खेती, थलिए उद्योग

माधव घिमिरे/विराटनगर
कुनै बेला पूर्वी तराईका मोरङ, सुनसरी र झापामा जुट खेती मनग्य हुन्थ्यो । उत्पादित जुट कच्चा पदार्थका रूपमा प्रयोग गरी दर्जनभन्दा बढी उद्योग सञ्चालनमा थिए । तर पछिल्लो समय जुट खेती खुम्चिँदै जाँदा केही उद्योग बन्द छन्
पुरा पढ्नुहोस्

३९ मिनेट, ११० रुपैयाँ

मनोज पौडेल
व्यवस्थापनको कमी हुँदा बुद्धस्थल तिलौराकोट आउने पर्यटक एकैछिन बसेर फर्किहाल्ने गरेका छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

दैलामा सिंहदरबार आएर के भो !

कलेन्द्र सेजुवाल/सुर्खेत
पश्चिम सुर्खेतका पञ्चपुरी, चौकुने र बराहतालका बढीजसो युवा कामको खोजीमा भारत जान्छन् । यहाँका अधिकांश युवाको पढ्ने र रोजगारी गर्ने उमेर भारतमा कुल्ली काम गरेरै बित्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्