नोटबुक

राजदूतका दुःख

देवेन्द्र भट्टराई, कार्तिक १५, २०७६

कूटनीतिक सेवाबाहिरबाट एकाएक उदाएका कार्की आफ्नो ४ वर्षे कार्यकाल टुंगिएर पनि राजनीतिक निगाहमा केही महिना थमौती पाएर बसिरहेका प्रतिनिधि पात्र थिए ।
पुरा पढ्नुहोस्

स्वदेशीलाई विभेद

गोकर्ण गौतम, कार्तिक ६, २०७६

अहिले हलमा तीन फिल्म चलिरहेका छन्, नेपाली छ माया छपक्कै, हिन्दी वार र अंग्रेजी जोकर । वारमा ऋतिक रोशन र टाइगर श्राफ बिनाहेल्मेट बाइक कुदाउँछन् । तर स्क्रिनमा लेखिएको हुन्न- 'ट्राफिक नियमको पालना गरौँ ।' जोकरका मुख्य अभिनेता जोक्युन फोनिक्स चुरोट तानेको तान्यै गर्छन् तर वैधानिक चेतावनी छैन । छ माया छपक्कैमा दीपकराज गिरी र जितु नेपालले पनि बाइक चलाउँदा हेल्मेट लगाएका छैनन् । त्यहाँ 'बिनाहेल्मेट सवारी चलाउनु ट्राफिक नियमविपरीत छ' भनेर बडेमाको अक्षर देखिन्छ । मदिरापानका दृश्यलाई निर्बाध छाडिएको छैन । जबकि यी तीनै फिल्मको सेन्सर गर्ने निकाय चलचित्र सेन्सर बोर्ड हो ।

सिनेमा अभिव्यक्तिको माध्यम हो । त्यसैले संविधानमै अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता भएको नेपालमा सेन्सर परिकल्पना हुँदैन । तर सिनेमा सेन्सरको पञ्जाबाट मुक्त छैन । त्यसमाथि स्वदेशी फिल्मलाई बढी चेपिन्छ, विदेशीलाई छाडा छाडिन्छ । स्क्रिनमा अक्षर आउँदा दर्शकको ध्यान दृश्यबाट बिथोलिन्छ । नेपाली फिल्ममा रगतपच्छे भएका दृश्य सकेसम्म सेन्सरले काट्छ, नत्र 'ब्लर' गर्न लगाउँछन् । तर जोकरका रगताम्य दृश्यलाई सेन्सरले आँखा चिम्लिएको छ ।

विभेद यत्तिमै सीमित छैन । नेपाली फिल्मको नाम दर्ता गर्न नै चलचित्र विकास बोर्डले लफडा गर्छ, कथासारदेखि कलाकार र प्राविधिकसम्मको लम्बेतान सूची बुझाउनुपर्छ । कहिलेकाहीँ सेन्सरका पदाधिकारीको समय नपाएर सास्ती झेल्नुपर्छ । तर बिहीबार आएका विदेशी फिल्मको रातारात सेन्सर गरेर शुक्रबार रिलिज गरिन्छ । यस्तो विभेद गर्दा पनि नेपाली फिल्मकर्मी सहेरै बसिरहेका छन्, सामूहिक प्रतिरोध छँदै छैन । नेपाली फिल्मको उन्नतिका लागि के-के न गर्छु भनेर कुर्लिएका सञ्चारमन्त्री गोकुल बाँस्कोटा र विकास बोर्ड अध्यक्ष केशव भट्टराईको आवाज पनि सुक्दै गएको छ ।

कहिले आउला चेत ?

बहुसंख्यक नेपाली फिल्ममेकर फिल्म बनाउनभन्दा चलाउन हतार गर्छन् । नाम तय भएको हुँदैन, रिलिज मिति तोक्न हानथाप हुन्छ । अशोक शर्मा यही कोटिमा पर्छन् । अघिल्लो दसैँमा जय भोले रिलिज हुनासाथ घोषणा गरे- अर्को दसैँमा रातो टीका निधारमा चलाउँछु । आफ्नो वितरण कम्पनी डीसीएन र प्रदर्शक चेन क्युएफएक्समा पहुँच भएकाले शर्मासँग प्रायः फिल्ममेकर हच्कन्छन् । हलको शो वितरणमा पनि हालीमुहाली हुन्छ । घोषणा गरेजस्तै यो दसैँको मुखमा रातो टीका निधारमा चलाए । दसैँमा एकल रिलिज पाउनु नै भाग्य हो । दुर्भाग्य ! प्रचारप्रसार बढ्तै गरिए पनि पहिलो दिनबाटै हलमा सुक्खा लाग्यो ।

छक्का-पञ्जाले बनाएको कमेडीको बजारको ब्याज खानेबाहेक फिल्मको अर्को खास नियत देखिँदैनथ्यो । साम्राज्ञीराज्यलक्ष्मी शाह, बुद्धि तामाङ, रवीन्द्र झाजस्ता चिनिएका कलाकारको डफ्फा हुँदा पनि दर्शकले सीधै 'रेड कार्ड' देखाए । आशा थियो, शर्माले आत्मालोचना गर्नेछन्, कमजोरी सुधार्ने प्रण गर्नेछन् । तर त्यस्तो कहाँ हुनु, उल्टै उपयुक्त रिलिज डेट चयनमा चुकेकाले फिल्म नचलेको जिकिर गरे । दसैँमा एकल रिलिज पाउँदा पनि यस्तो काइते तर्क !उनै शर्माले अर्को दसैँमा अल्लारे २ चलाउने घोषणा गरिसकेका छन् । उनकै समकक्षी एक निर्देशक भन्छन्, "चेत नखुले र रिलिजको राजनीतिभन्दा कन्टेन्ट बलियो बनाउन समय तथा दिमाग खर्चिएनन् भने फेरि यही नियतिको सिकार हुन्छन् ।"

किशोरीको दुर्दशा

दसैँ सकेर राजधानी र्फकंदै गर्दा मन खल्लो भयो । सुमोका अन्य यात्रुबाट थाहा पाइयो, नजिकै गाउँकी १५ वर्षीया किशोरीले भागेर बिहे गरिछन्, त्यो पनि आफूभन्दा दोब्बर उमेरका विवाहित पुरुषसँग । परिवारले स्वीकृति दिएछ । कानुनमा २० वर्ष नपुगी विवाह निषेध छ । बहुविवाह पनि गैरकानुनी हो ।

तामाङ थरकी ती किशोरी मकवानपुरको बकैया गाउँपालिकाकी बासिन्दा हुन् । यो दुर्गम भेग पनि होइन, प्रदेश ३ को राजधानी हेटौँडाबाट २५ किलोमिटर दूरीमा पर्छ । नजिकै स्कुल र गाउँपालिका पदाधिकारीको घर छ । तर त्यति कलिलै उमेरमा दुलही बन्न केहीले छेकेन ।

स्थानीय सरकारको दायित्व विकास निर्माण मात्र पक्कै होइन, चेतनास्तर वृद्धि गरेर समुन्नत समाज बनाउनु पनि हो । तर स्थानीय तहमा बिदा दिन, मनलाग्दी कर असुल्न, सेवासुविधा बढाउन अनि आफ्ना मान्छेलाई ठेक्का दिलाउनबाहेक गाउँपालिका पदाधिकारीको ध्यान अन्त नहुने रहेछ । बकैयामा ती नानीजस्तै सानै उमेरमा बिहे गर्ने अरु धेरै रहेछन् । तर गाउँपालिकाले तिनलाई लक्षित कुनै अभियान चलाएकै छैन । बरु उनीहरु नदेखेझैँ गर्दा रहेछन् ।

बालविवाह, बहुविवाह, दाइजो प्रथा, बोक्सी प्रथा, महिला हिंसाजस्ता कुप्रचलन निर्मूल पार्नु स्थानीय निकायको प्राथमिक दायित्व हो ।

पुरा पढ्नुहोस्

विस्थापितको देपूजा

नेपाल संवाददाता , आश्विन २८, २०७६

०७२ सालको भूकम्पले यहाँका भवनमा क्षति पुगेपछि देवस्थल पनि अस्तव्यस्त हुन पुग्यो । त्यसमाथि धरहरा पुनर्निर्माण भन्दै यो क्षेत्रमा व्यापारिक टावर बनाउने क्रममा देवस्थल थप उपेक्षित हुन पुगेछ ।
पुरा पढ्नुहोस्

नदोहोरिऊन् काण्ड

जनक नेपाल, आश्विन १४, २०७६

दसैँको सांस्कृतिक महत्व नै बिटुल्याउने गरी अर्को काण्ड भने नदोहोरियोस् । ओहोदाधारी, नेता-कार्यकर्ता र शुभेच्छुकका निम्ति अहिलेलाई यत्ति नै शुभकामना !
पुरा पढ्नुहोस्

सेनाका पत्याइनसक्नु गफ

मनबहादुर बस्नेत, आश्विन ७, २०७६

सैनिक जंगी अड्डाले ३१ भदौमा तात्तातो खबर पस्कियो, संयुक्त राष्ट्रसंघीय शान्ति मिसनमा खटिने सैनिकको भत्ता बढाएको ।
पुरा पढ्नुहोस्

श्रापको ध्वाँस

विप्लव भट्टराई, भाद्र ३१, २०७६

मंसिर ०७५ मा पश्चिम बंगालको राजधानी कोलकाता घुम्ने लक्ष्य थियो, कालीमन्दिर दर्शन । हिन्दु धर्मावलम्बीले श्रद्धासाथ पुज्ने मन्दिर पुग्दा भने त्यहाँको वातावरणले मन अमिलो भयो ।
पुरा पढ्नुहोस्

भिडियो संवाद कि मन्त्रिपरिषद् ?

यम बम, भाद्र २५, २०७६

उपचारका क्रममा सिंगापुरमा रहेका प्रधानमन्त्री केपी ओलीले \'टेलिकन्फरेन्समार्फत मन्त्रिपरिषद् बैठक बस्न सकियो\' भनी ट्वीट गरे, ९ भदौमा ।
पुरा पढ्नुहोस्

चोर्न लगाउने आमिर

गोकर्ण गौतम, भाद्र १९, २०७६

लेखक रोबिन भट्टलाई हलिउडका उत्कृष्ट २० पटकथा नामक पुस्तक थमाउँदै आमिर खानले भनेछन्, ‘यहाँमध्ये मेरा लागि एउटा स्क्रिप्ट छान्नुस् र हिन्दीकरण गर्नुस् ।’
पुरा पढ्नुहोस्

इतिहास मेटुवा अख्तियार

मनबहादुर बस्नेत, भाद्र ९, २०७६

भ्रष्टाचारविरुद्धको सहकार्य : सुशासनका लागि अपरिहार्य । अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगको वेबसाइट खोल्नासाथ हाइलाइट गरिएको यो नारा देखापर्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

शम्भु राईका फ्यान सिक्किमे मन्त्री

पर्वत पोर्तेल, भाद्र २, २०७६

चाम्लिङको सत्ताच्युत र नयाँ शक्तिको उदयसँगै जनतामा उब्जिएका अनेकन आशंका, नयाँ सत्ताका चुनौतीप्रति नाटकले घुमाउरो पारामा व्यंग्य कसेको देखिन्थ्यो ।
पुरा पढ्नुहोस्

मेयरको होर्डिङ बोर्ड मोह

यम बम, श्रावण २७, २०७६

पूर्वपश्चिम राजमार्गले जोडेको अत्तरिया । धनगढी र महेन्द्रनगर मात्र होइन, सुदूरपश्चिम पहाडका ७ जिल्ला जोड्ने पनि त्यही अत्तरिया । अत्तरिया चोकको हालत भने उदेकलाग्दो छ ।
पुरा पढ्नुहोस्