व्यक्तिचित्र

बाँकी जीवन शून्यतामा बित्ने हो कि !

गोकर्ण गौतम, भाद्र २, २०७६

रहरैरहरमा गाएका थिए उनले । संगीत ज्ञान थिएन । तर त्यो गीत ओमविक्रमले आफ्नै लागि गाएझैँ भयो । किनभने उनले जीवन नै संगीतमा समर्पण गरे ।
पुरा पढ्नुहोस्

गजुरियल कमेडी

गोकर्ण गौतम, श्रावण २७, २०७६

आज राष्ट्रिय पञ्चायतमा बसेको बैठकले घरजग्गाविहीन जनतालाई ऐलानी माटोबाट हटाई लाठी मुंग्रोले ठटाई उत्तरतिर खेदाउने निर्णय पारित गरेको

०४५ मा मनोज गजुरेलले स्कुले कार्यक्रममा वाचन गरेको हास्यव्यंग्य समाचार हो, यो तिनताका रेडियो नेपालमाराष्ट्रिय पञ्चायतमा के भयोभन्ने कार्यक्रम आउँथ्यो मनोजले त्यही शीर्षकमा पञ्चायत व्यवस्थामाथि व्यंग्य कसे, जनआन्दोलनको माहोल बनिरहेका बेला त्यतिबेला उनको उमेर थियो, १५ वर्ष कक्षा पढ्थे कलिलै उमेरमा राजनीतिक चेत आउनुको कारण यसरी सुनाउँछन्, “पञ्चायतविरोधी सामाजिक पारिवारिक माहोलले मेरो बालमस्तिष्कमा प्रभाव पारेको थियो सायद

उक्त व्यंग्य समाचार मनोजको पहिलो औपचारिक प्रस्तुति थियो त्यसमै उनी प्रथम भए समयक्रमसँगै स्ट्यान्डअप कमेडीमा नेपालकै पहिलो दर्जामा दरिए अहिले पनि उनको स्थान अरुले ओगटेको छैन स्ट्यान्डअप कमेडीमा उनीजति राजनीतिक चेत भएका कलाकार सम्भवतः छैनन् पनि भलै मनोज आफूलाई पहिलो होइन, दोस्रो नम्बर (गियर) मा राख्न रुचाउँछन् तर्क यस्तो , “पहिलो गियर खहरे हो, ती भाइरल हुन्छन्, हराइहाल्छन् दोस्रो गियरचाहिँ संघर्ष हो, नदीजस्तै बगिरहन्छ निरन्तर कलाकारिता मात्र होइन, पढाइमा पनि मनोज दोस्रो गियर नै रहेछन्

जब गाईजात्रा नजिकिन्छ, धेरैलाई चासो हुन्छ, मनोज यस पटक कुन पात्र बन्दैछन् ? हरेक वर्ष कुनै एक परिचित पात्रको हुलियामा आफूलाई ढालेर दर्शकलाई चक्मा दिन्छन् सुनाए, “यो वर्षचाहिँ सञ्चारमन्त्री गोकुल बाँस्कोटा बन्ने खतरा काठमाडौँ केन्द्रित गाईजात्रा यस पटक ३१ साउनदेखि सातै प्रदेशको राजधानी पनि पुग्दै   कार्यक्रमको नाम नै , ‘प्रदेश प्रदेशमा गाईजात्राअर्थात्, गाईजात्रालाई पनि शासन प्रणालीजस्तै विकेन्द्रित बनाउन तम्सँदै छन् राजधानीमा जसरी सत्ता शक्तिमा रहेकालाई सामुन्नेमा राखेर व्यंग्य कस्छन्, प्रदेशमा पनि त्यही नीति अख्तियार गर्दै छन्

हजारौँलाई हसाउने मनोजको व्यक्तिगत जीवनका यस्ता रोचक/घोचक प्रसंग छन्, जुन उनका खाँटी फ्यानलाई पनि थाहा नहुन सक्छ जस्तो, एसएलसी पास गरुन्जेल ११ वटा स्कुल बदल्नुपर्यो ताप्लेजुङमा कखरा सिके, त्यसपछि पाँचथर, झापा, मोरङ हुँदै काठमाडौँको पद्मोदय स्कुलबाट एसएलसी सके सानैमा बुबा बितेकाले पढ्नकै लागि आफन्तकहाँपारिवारिक पर्यटकहुनु परेछ ०४५ को अन्त्यतिर राजधानी आए, त्यसपछि कलाकारिता घनीभूत हुन थाल्यो, सँगै राजनीति पनि नजिकै आरआर क्याम्पस थिए, त्यहाँ रोजै पञ्चायतविरुद्ध आन्दोलन हुन्थ्यो मनोज नबिराई सहभागी हुन्थे, पञ्चायतमाथि व्यंग्य गर्थे, त्यो सर्कलमा हिट हुन थाले भन्छन्, “आरआर क्याम्पसको माहोल तथा अग्रज विद्यार्थीको सान्निध्यले मेरो कलालाई माझ्न सहयोग गर्यो

क्याम्पसका कार्यक्रममा मच्चिदै व्यंग्य प्रस्तुति दिँदा मनोज फुच्चे नै थिए तर कहिल्यै धक मान्दैनथे तत्कालीन घटनाक्रमबारे पूरापूर जानकारी राख्थे थोरै तलमाथि हुँदा सत्ताले संकटमा पारिदिन सक्थ्यो आन्दोलनकै दौरान मैतीदेवीमा गोलीको छर्रा लाग्यो, दस दिन अस्पताल बस्नुपर्यो तैपनि मनोज हच्किएनन् बरु यस्ता भोगाइले एकातिर कलाकारिताको गुणस्तर उकास्न भूमिका खेल्यो, अर्कातिर कमेडीलाई मनोरञ्जनमा सीमित गर्नुहुन्न भन्ने मान्यता विकास हुँदै गयो साम्दे शेर्पा प्रेरणाको स्रोत छँदै थिए

नेपालको स्ट्यान्डअप कमेडीको जरा गाड्ने कलाकार हुन्, साम्दे त्यसअगाडि नेपालमा एक्लै मञ्चमा उभिएर दर्शकलाई हसाइरहने कर्म कलाकार खास थिएनन् मनोज भन्छन्, “उहाँले हसाउने मात्र नभई, सामाजिक चेत जिम्मेवारीबोधले भरिपूर्ण कमेडी गर्नुभयो प्रस्तुतिमा शालीनता शिष्टता हुन्थ्यो त्यसैबाट प्रभावित भएँ यही गुणले हुनुपर्छ, हास्य कलाकारको भीडमा मनोजको पहिचान अग्लो साम्देको सिको गर्दै स्ट्यान्डअप कमेडीलाई आत्मसात् गर्नु नै फलिफाप भयो मह जोडी सन्तोष पन्तको प्रहसन खुब हिट भएको जमानामा मनोज एक्लै मञ्चमा उभिएर दर्शकलाई घन्टौँ हसाउन थाले प्रहसन एउटै विषयमा केन्द्रित हुन्थ्यो, स्ट्यान्डअप अनेक विषयमा दर्शकले नयाँ स्वाद पाए

सुरुआती दिनमा मनोजले कलाकारिता राजनीति एकसाथ अगाडि बढाए पद्मोदय स्कुल पढ्दा तत्कालीन एमाले निकट विद्यार्थी संगठनको प्रारम्भिक कमिटी अध्यक्ष थिए ०४६ को आन्दोलनमा स्कुले विद्यार्थीको मोर्चाको संयोजन समितिमा बसेर काम गरे ०४९ मा आरआर क्याम्पसमा स्ववियु सभापतिको उम्मेदवारी दिए, तत्कालीन संयुक्त जनमोर्चा निकट विद्यार्थी संगठनबाट चुनाव सकियो, उनको प्रत्यक्ष राजनीति पनि सकियो त्यसपछि कलाकारितामा पूर्णकालीन भए कुनै पार्टी भ्रातृ संगठनको सदस्यता नलिएको दाबी गर्छन् आफूलाई हास्य कलाकारभन्दा हास्यव्यंग्य अभियन्ता भन्न रुचाउँछन् कसैले कार्यक्रमका लागि बोलाउँदातपाईंको रेट कति होभनेर सोध्दा चित्त दुख्छ भन्छन्, “हास्यव्यंग्य पसल होइन, मूल्य तोक्ने कलात्मक अभिव्यक्ति हो, सामाजिक जिम्मेवारी हो, चेतना हो मेरो कर्म पनि त्यतै निर्देशित

हास्यव्यंग्यमा मनोजको विशिष्ट छवि निर्माण हुनुमा अनेक कारण छन् कमेडीको नाममा होलसेलमा गाली गर्दैनन्, तथ्यमा आधारित आलोचना गर्छन् उनका हास्यव्यंग्य पात्र जहिल्यै सत्ता शक्तिशाली हुन्छन् सीमान्तकृत श्रमजीवीलाई सधैँ सम्मान गर्छन्, उनीहरुको मजाक गर्दैनन् मन्त्रीको पहिलो कार्यकालमा लालबाबु पण्डित लोकप्रिय भए मनोजले सकारात्मक पात्रकै रुपमा लालबाबु बनेर हसाए भन्छन्, “व्यंग्य गर्न सधैँ नकारात्मक पात्र गाली, आलोचना नै नचाहिँदो रहेछ तर के गर्नु, हाम्रो देशमा सकारात्मक काम गर्ने नेता भेट्नै पो मुस्किल आफूले व्यंग्य गरेको पात्रकै सामु प्रस्तुति दिनु मनोजको खुबी हो त्यस्ता पात्रसँग तर्क तथ्यसंगत बहस गर्न आफू सदैव तयार हुने बताउँछन्

मनोजलाई राष्ट्रिय/अन्तर्राष्ट्रिय ख्याति दिलाएको हो, पूर्वराजा ज्ञानेन्द्रको क्यारिकेचरले दोस्रो जनआन्दोलनताका तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्र बन्नु आफैँमा साहस थियो, त्यसमाथि उनले हास्य कलेबरमा ढालेर राजा राजतन्त्रप्रति जनताको भित्री आक्रोशअभिव्यक्त गरे ज्ञानेन्द्रका अनेक आनीबानी व्यवहारको खिल्ली उडाए त्यसपछि नै हो, क्यारिकेचरमा मनोज जम्न थालेको अनि माधव नेपाल बने, प्रचण्ड बने बाबा रामदेव अमिताभ बच्चन बने भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको नक्कल गरेपछि भारतीय मिडियामा छाए अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको क्यारिकेचर गरेपछि पश्चिमा मिडियाको नजर परे अमेरिकी अनलाइन सीबीएस न्युजले संसारका १८ कमेडियनमा मनोजलाई पनि समेट्यो भन्छन्, “यी सबै निरन्तर कर्मको फल हुन् मलाई घमन्ड छैन, बरु चुनौती थपिएको आभास हुन्छ

पछिल्लो निर्वाचनको पूर्वसन्ध्यामा मनोजले विभिन्न सहर पुगेर पार्टीलाई बहुमत दिलाउन सार्वजनिक लबिइङ गरेका थिए स्थिर सरकारले मात्र विकास समृद्धितर्फ मोड्ने तर्क थियो उनको त्यतिबेला नाम प्रस्ट नलिए पनि नेकपालाई जिताउन लागिपरेका थिए नभन्दै अहिले नेकपाको दुई तिहाइको सरकार पार्टी निकट कलाकर्मीले धमाधम नियुक्ति खाइरहेका छन् नेकपा, त्यसमाथि पूर्वएमालेका नेताहरुसँग मनोजको पहुँच कसैबाट छिपेको छैन उनलाई नियुक्तिको प्रस्ताव नआएको होला कि उचित पर्खाइमा छन् ? यी सवाल सुन्नासाथ मनोज एकछिन मौन बसे यत्तिचाहिँ लेखिदिए हुन्छ भने, “नेताले कलाकारलाई घोडा बनाउँछन् हामी घोडा भइदिन्छौँ दाना हामीलाई खुवाउँछन् तर नियुक्तिचाहिँ अरुलाई खुवाउँछन् उनलाई लाग्दो रहेछ, नेता मस्तिष्कले चल्छन्, गणितजस्तै हुन्छन् स्रष्टा हृदयले चल्छन्, साहित्यजस्तै हुन्छन् उनले थपे, “गणित साहित्यको सम्बन्ध शत्रुतापूर्ण हुन्छ

तर कलाकारलाई शक्तिमा पुग्न राजनीतिक पार्टीकै निगाह चाहिन्छ भन्ने होइन गत वैशाखमा युक्रेनले नयाँ राष्ट्रपति पायो, भोलोदमिर जेलेन्स्की जो हास्य कलाकार हुन्, मनोजजस्तै देशको कार्यकारी पद सम्हालेको अभिनय गर्दै हसाउँथे टेलिभिजनमा संयोगवश राष्ट्रपति बनेको पात्रको भूमिकामा देखिन्थे त्यसको केही समयमै सम्पन्न राष्ट्रपतीय चुनावमा भारी मतका साथ विजयी भए मनोजलाई पनि यस्तै रहर ? त्यसमाथि उनीसँग सक्रिय राजनीति गरेको अनुभव पनि सुनाए, “छैन मेरो बुद्धिको तहले नेता बन्न स्वीकार्दैन हास्यव्यंग्य क्षेत्रकै राष्ट्रपति प्रधानमन्त्री हुन चाहन्छु हरेक नागरिकले आफ्नो क्षेत्रमा असल कर्म गरे भने देश बन्छ सबै नेता बन्नु पर्दैन

पुरा पढ्नुहोस्

एक पत्रिकाको पुनर्जन्म

राजकुमार बानियाँ, श्रावण २०, २०७६

अंग्रेजी पत्रपत्रिकामा स्तम्भ लेखेर रोजीरोटी चलाइरहेका युयुत्सुको सन् २००७ मा पोयट्री लन्डनका सम्पादक पास्कल पेटिटसित भेट भयो, बेलायतमा । पेटिटले अनौठो प्रश्न सोधे– ‘नेपालमा पनि कवि छन् र ?’
पुरा पढ्नुहोस्

प्रवीणको प्रण

गोकर्ण गौतम, श्रावण १४, २०७६

प्रवीण आज पनि उही गति र लगावका साथ नाटकमा तल्लीन छन् । त्यसो नहुँदो त आफ्नै गुरु सुनील पोखरेल र अग्रज राजकुमार पुडासैनीलाई स्टेजमा उतार्ने साहस कसरी जुर्थ्यो !
पुरा पढ्नुहोस्

सफलताको मुल्य

गोकर्ण गौतम, श्रावण ७, २०७६

जसरी रणकलाका पति अरबमा अलपत्र परेका हुन्छन्, त्यसैगरी कुनै समय बुलबुलका लेखक/निर्देशक विनोद पौडेलको अरबमा विचल्ली भएको थियो । १८ वर्षमा अरब पुगेका थिए, साहूले पासपोर्ट खोसिदियो । त्यसपछि न तलब पाए, न त नेपाल फर्कन । सकसै सकसमा बित्यो पाँच वर्ष ।
पुरा पढ्नुहोस्

सत्र सालका भुइँनायक

राजकुमार बानियाँ, असार ३१, २०७६

क्रान्तिमा मर्ने र मारिने भुइँतहकै कार्यकर्ता हुन्छन् । विश्वका कुनै क्रान्तिमा अपवादबाहेक नेता मारिएका छैनन् । तर इतिहास तिनै नेताको लेखिएको छ । महान्को पगरी पनि तिनैलाई गुथाइएको छ । इटालेली दार्शनिक अन्टानियो ग्राम्सीका पक्का चेलाजस्ता देखिन्छन्, कृष्णविक्रम नेम्बाङ, ७७ ।
पुरा पढ्नुहोस्

रमिलाको डिजाइन-मोह

गोकर्ण गौतम, वैशाख ६, २०७६

पाटन क्षेत्रमा मात्र होइन, नेपाली फेसन दुनियाँमा प्रतिष्ठित नाम हो, रमिला । उनका आफ्नै दुई ब्रान्ड छन्, \'काव्या : सोल अफ फेसन\' र \'कासा : द स्टाइल\' । ५५ जनालाई प्रत्यक्ष रोजगारी दिएकी छन् । तर यो उपलब्धिका पछाडि संघर्ष उत्तिकै लामो र गहिरो छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

रामेशका राल्फा यादहरु

राजकुमार बानियाँ, माघ २३, २०७५

एक अर्थमा बिटल्सको प्रभाव पनि थियो, राल्फा । बिटल्समा चार सदस्य थिए । राल्फाका मुख्य सदस्य पनि चारै । उनीहरु बिटल्सजस्तै गिटार बोकेर हिँड्थे, कपाल लर्काउँथे । हिप्पी पनि भन्थे कसैकसैले । रुप, शैली, प्रयोगका हिसाबले कतिपय गीत जोन लेनन र बब डिलनको छाप पनि उनीहरुमा देखिन्छ ।
पुरा पढ्नुहोस्

डाक्टर बाजे

राजकुमार बानियाँ, कार्तिक २९, २०७५

५७ वर्षसम्म पचासौँ हजार बिरामीको उपचार गरिसकेका यी डाक्टरको चाहना छ, “अन्तिम समयमा पनि बालबालिकाको नाडी हेर्न सकूँ ।”
पुरा पढ्नुहोस्

गुप्तोगन्ज

राजकुमार बानियाँ, आश्विन २४, २०७५

गुप्तोका लागि विश्वविद्यालय भनेको सानो संसार हो । विडम्बना ! त्रिविमा उनले पढाउँदा पनि मिनी काठमाडौँ देखेनन्, बाहिर निस्केपछि पनि पाएनन् ।
पुरा पढ्नुहोस्

मन पराउनु पनि एउटा दुर्घटना...

राजकुमार बानियाँ, भाद्र २०, २०७५

योगेशलाई गुड्नु नै जिन्दगीजस्तो लाग्न थालेको छ । त्रिपुरेश्वर, मिलनमार्गस्थित घर नै उनको संसार हो । उनलाई भेट्न बच्चुकैलाश, प्रेमध्वज प्रधान, किरण खरेल, यादव खरेल आदि घरमै पुग्छन् ।
पुरा पढ्नुहोस्